Các hãng chip Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc chạy đua tăng lương, thưởng cho kỹ sư bán dẫn

Trong nhiều năm, giới ngân hàng vẫn được xem là nhóm nghề nhận mức thưởng cao nhất châu Á. Nhưng năm nay, một lực lượng khác đang bắt kịp, thậm chí vượt lên: các kỹ sư ngành bán dẫn.

Không giống như ngành tài chính, vốn dao động theo chu kỳ thị trường, làn sóng tăng lương và thưởng trong lĩnh vực chip phản ánh một thay đổi mang tính cấu trúc: thế giới đang định giá lại giá trị nhân lực kỹ thuật.

KỸ SƯ CHIP TRỞ THÀNH “NGÔI SAO” MỚI CỦA THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG

Theo Finantial Times, tại Hàn Quốc, SK Hynix đã mở đầu cho một cuộc “cách mạng đãi ngộ”. Tập đoàn này bỏ trần chia lợi nhuận và chi thưởng tương đương 1.500% lương cơ bản hàng tháng, tương đương gần ba phần tư năm thu nhập chỉ trong một lần chi trả.

Trong bối cảnh các tập đoàn Hàn Quốc vốn quen với hệ thống lương cứng và thâm niên, khoản thưởng kỷ lục này là bước ngoặt lớn. Thế nhưng, ngay cả như vậy, một bộ phận nhân viên vẫn xem mức thưởng là chưa đủ, phản ánh thực tế cạnh tranh nhân lực đang bước vào giai đoạn khốc liệt hơn.

Cuộc đua nhân sự diễn ra cùng lúc đầu tư toàn cầu vào mở rộng công suất sản xuất chip tăng mạnh. McKinsey ước tính tổng đầu tư cho các nhà máy mới có thể cán mốc 1 nghìn tỷ USD giai đoạn 2023–2030. Khi nhu cầu tăng vọt, số lượng kỹ sư phủ kín các vị trí kỹ thuật lại không tăng tương ứng. Tại châu Á – Thái Bình Dương (trừ Trung Quốc), khoảng cách cung - cầu nhân lực kỹ thuật bán dẫn đã vượt 200.000 người.

Với lực đẩy này, mức lương mới đang định hình lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ. SK Hynix đã vượt Samsung để trở thành “nơi làm việc mơ ước” của sinh viên Hàn Quốc trong khảo sát của Incruit năm nay, với gần hai phần ba người được hỏi nêu lý do chính là chế độ lương thưởng. Samsung buộc phải tung ra chương trình quyền chọn cổ phiếu gắn với hiệu suất để không bị bỏ lại.

Trong khi đó, tại Đài Loan (Trung Quốc), tình trạng tương tự đang diễn ra. Số liệu đến tháng 5 cho thấy ngành bán dẫn thiếu khoảng 34.000 nhân sự có kỹ năng, trải dài từ R&D, sản xuất, kiểm soát chất lượng đến vận hành nhà máy, các vị trí đòi hỏi chuyên môn cao và trực ca 24/7, khiến thế hệ trẻ kém mặn mà.

TSMC và MediaTek đã phải tăng lương bình quân tới 45% trong 5 năm, đồng thời triển khai thêm chia lợi nhuận, cổ phiếu thưởng và các gói hỗ trợ quốc tế để giữ chân nhân viên trước sức hút từ Trung Quốc và các nhà máy nước ngoài.

TĂNG LƯƠNG HAI CHỮ SỐ, THĂNG CHỨC NHANH, TRỢ CẤP NHÀ Ở

Thị trường lao động bán dẫn không chỉ nóng tại Hàn Quốc và Đài Loan. Trung Quốc, với mục tiêu giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, đang đổ hàng tỷ USD vào mở rộng năng lực sản xuất chip nội địa. Nhưng dòng vốn khổng lồ không đồng nghĩa với nguồn nhân lực dồi dào. Ngược lại, thiếu kỹ sư mới là điểm nghẽn lớn nhất khiến nhiều kế hoạch nhà máy bị chậm tiến độ.

Để bù đắp, các doanh nghiệp Trung Quốc tung ra hàng loạt ưu đãi: tăng lương hai chữ số, thăng chức nhanh, trợ cấp nhà ở… nhằm kéo kỹ sư từ Đài Loan và Hàn Quốc. Cạnh tranh nhân lực từ Trung Quốc đang khiến thị trường khu vực thêm căng thẳng.

Tác động lan rộng đến cả phương Tây. Năm 2023, TSMC phải lùi lịch vận hành dây chuyền tại Arizona (Mỹ) hai năm vì thiếu kỹ thuật viên và chuyên gia lắp đặt thiết bị. Khi Mỹ, châu Âu và Nhật Bản liên tục công bố các dự án xây dựng fab mới, họ cũng đồng thời hút về chính nhóm kỹ sư vốn đang khan hiếm tại Đài Loan và Hàn Quốc. Vòng xoáy này tạo ra hiệu ứng ngược: càng nhiều fab nước ngoài đi vào hoạt động, nhu cầu nhân lực châu Á càng tăng mạnh, đẩy mức thiếu hụt tại quê nhà lên cao hơn.

Những dấu hiệu này cho thấy cuộc khủng hoảng nhân lực không còn mang tính chu kỳ như trước. Nó đang trở thành bài toán cấu trúc khi lực lượng lao động trẻ châu Á thu hẹp nhanh chóng.

Theo Capital Economics, dân số trong độ tuổi lao động của Hàn Quốc và Đài Loan sẽ giảm khoảng 1% mỗi năm trong thập kỷ tới. Tỷ lệ sinh cực thấp - 0,75 ở Hàn Quốc và dưới 0,9 tại Đài Loan - đảm bảo rằng mỗi thế hệ kỹ sư tốt nghiệp sẽ ít hơn thế hệ trước, bất kể ngành chip trả lương cao đến đâu.

Điều này dẫn đến câu hỏi lớn: Liệu các gói thưởng hàng chục tháng lương có đủ để lấp đầy khoảng trống nhân lực khi “dòng chảy” kỹ sư mới đang thu hẹp lại? Ngay cả khi mức thưởng tăng vọt, lượng người đủ kỹ năng vẫn không theo kịp tốc độ mở rộng của ngành.

LƯƠNG, THƯỞNG LỚN CHỈ LÀ BƯỚC KHỞI ĐẦU CỦA GIAI ĐOẠN MỚI TRONG NGÀNH BÁN DẪN TOÀN CẦU

Những khoản thưởng khổng lồ hiện nay phản ánh một thực tế: tiền không còn chỉ là phần thưởng theo lợi nhuận, mà đã trở thành công cụ giữ chân nhân tài. Với các kỹ sư quy trình giàu kinh nghiệm - những người nắm kiến thức cốt lõi của hoạt động sản xuất bán dẫn - doanh nghiệp bắt buộc phải trả mức cao hơn nữa để giữ họ, tương tự cách các ngân hàng từng làm để giữ các trader hàng đầu.

Sự bùng nổ lợi nhuận của ngành đang tiếp sức cho cuộc đua này. Trong quý III vừa qua, cả TSMC và SK Hynix đều ghi nhận lợi nhuận kỷ lục. Cổ phiếu SK Hynix đã tăng hơn ba lần trong năm, còn TSMC tiếp tục đà tăng từ 2022. Khi AI khiến nhu cầu chip tăng mạnh và công suất sản xuất lan rộng sang nhiều quốc gia, nhân lực, chứ không phải vốn hay thiết bị, đang trở thành tài nguyên khan hiếm nhất.

Giới phân tích cho rằng mức thưởng cao có thể giúp ngành bán dẫn cầm cự trong ngắn hạn, nhưng không thể giải quyết gốc rễ vấn đề. Để tiến xa hơn, các quốc gia sẽ phải áp dụng các biện pháp dài hạn: cải tổ giáo dục STEM, thu hút nhân tài quốc tế, nới quy định nhập cư cho lao động kỹ thuật cao hoặc tự động hóa nhiều khâu vận hành trong fab nhằm giảm phụ thuộc vào nhân lực.

Theo đó, cuộc đua đãi ngộ hiện nay, dù ngoạn mục và chưa từng có tiền lệ, chỉ mới là bước khởi đầu của một giai đoạn mới trong ngành bán dẫn toàn cầu. Khi nguồn lực quý giá nhất là con người, không nhà máy nào, dù đầu tư hàng tỷ USD, có thể vận hành trơn tru nếu thiếu những kỹ sư đủ trình độ.