Mỹ chạy đua đào tạo nhân lực công nghệ để làm việc trong các nhà máy sản xuất

Báo cáo mới đây của Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) dự báo đến năm 2030, Mỹ sẽ thiếu khoảng 67.000 kỹ thuật viên, kỹ sư máy tính và kỹ sư trong riêng ngành chip, và thiếu 1,4 triệu lao động trong toàn nền kinh tế công nghệ cao.

Trong nhiều thập kỷ, Mỹ đã chuyển phần lớn hoạt động sản xuất sang châu Á. Điều đó khiến làm việc trong nhà máy công nghệ cao trở thành lựa chọn nghề nghiệp xa lạ đối với nhiều người trẻ Mỹ.

CUỘC ĐUA ĐÀO TẠO NHÂN LỰC CHO THAM VỌNG TÁI THIẾT SẢN XUẤT CÔNG NGHỆ CAO

Trước nhu cầu nhân lực tăng mạnh, hệ thống đào tạo nghề và cao đẳng cộng đồng tại Hoa Kỳ đang mở rộng các chương trình mechatronics – lĩnh vực kết hợp cơ khí và điện tử. Tại Sierra College, chương trình này thu hút sự chú ý đặc biệt sau khi Bosch công bố đầu tư 1,9 tỷ USD mở rộng nhà máy bán dẫn tại khu vực Sacramento – khoản đầu tư lớn nhất tại California trong 30 năm.

Nhiều sinh viên tại đây chỉ học một đến hai học kỳ đã có thể tìm được việc làm tốt nhờ nhu cầu bùng nổ. Bosch thậm chí “đặt hàng trước” nhiều vị trí cho sinh viên.

Ở Arizona, hệ thống Cao đẳng Cộng đồng Maricopa – lớn nhất nước Mỹ – đã chuẩn bị cho 1.200 sinh viên sẵn sàng tham gia vào ngành sản xuất bán dẫn chỉ trong ba năm thông qua khóa huấn luyện 10 ngày, hợp tác cùng Intel và TSMC.

Những nỗ lực này rõ ràng đang thúc đẩy sự thay đổi trên biểu đồ thiếu hụt nhân lực, theo SIA. Tuy nhiên, không phải ai cũng tin vào sự bền vững của cuộc chạy đua đào tạo nhân lực bán dẫn.

Ông Ingram tại Sierra College nhận định rằng “cơn bùng nổ bán dẫn này ở Mỹ chỉ kéo dài thêm khoảng 5 năm nữa”.

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ TƯƠNG LAI NHỮNG NHÀ MÁY KHÔNG NGƯỜI

Ngay khi các bang Mỹ vội vã đào tạo hàng chục nghìn kỹ thuật viên cho nhà máy tương lai, sự trỗi dậy của AI và robot lại đặt ra câu hỏi lớn: Liệu những công việc này có còn tồn tại trong 10–15 năm nữa?

Tại các sự kiện công nghệ gần đây, CEO Jensen Huang của Nvidia liên tục mô tả “nhà máy tương lai” như một hệ thống robot khổng lồ: “Nhà máy chính là một con robot, điều phối các robot khác xây dựng những sản phẩm robot hóa”.

Ông Huang nói robot sẽ làm việc “cùng con người”, không thay thế con người. Nhưng thực tế, trong làn sóng AI, hơn 112.000 nhân viên công nghệ đã mất việc chỉ trong năm 2025, theo trang layoffs.fyi. Dù các CEO không trực tiếp nói “AI thay người”, họ lại nhấn mạnh AI giúp tăng biên lợi nhuận – ám chỉ giảm phụ thuộc nhân sự.

Với chi phí lao động cao tại Mỹ, các doanh nghiệp có lý do kinh tế rõ ràng để tiến hành tự động hóa. “Nếu Mỹ muốn có vị thế mạnh hơn trong sản xuất toàn cầu, điều đó chỉ xảy ra khi các nhà máy được tự động hóa hoàn toàn”, ông Kerim Kfuri, CEO The Atlas Network, nhận định.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa tại hội nghị Alibaba.com ở Las Vegas thừa nhận lý do họ vẫn đặt hàng sản xuất ở nước ngoài là vì “lao động Mỹ quá đắt và thiếu kỹ năng”.

Trong khi đó, AI lại làm ngắn chu kỳ đổi mới sản phẩm, mở ra nhiều ứng dụng mới, kéo theo nhu cầu một nhóm nhân lực chất lượng cao. Ở trung tâm thử nghiệm chip của Micron tại California, cả tầng thử nghiệm chỉ vận hành bởi… 5 kỹ thuật viên, nhờ tự động hóa.

Theo Daniel Scobee, quản lý phòng lab: “AI không thay thế các bạn, nhưng nếu bạn không học cách dùng AI, ai đó sẽ làm điều đó và lấy chỗ của bạn”.

Song câu hỏi lớn vẫn còn đó: liệu trong 10–20 năm nữa ngành sản xuất có cần nhiều kỹ thuật viên như hiện tại? Bà Shari Liss, lãnh đạo phụ trách đào tạo lực lượng lao động toàn cầu của SEMI, nói thẳng: “Chúng tôi chưa biết. Đó là câu hỏi trị giá hàng triệu đô. Nhưng trước khi đến giai đoạn ‘nhà máy không người’, chúng ta vẫn cần đội ngũ để vận hành các nhà máy đang xây dựng”.

HẠN CHẾ THỊ THỰC, CẠNH TRANH VỚI TRUNG QUỐC VÀ TƯƠNG LAI BẤT ĐỊNH CỦA NHÂN LỰC CÔNG NGHỆ MỸ

Nếu AI là một thách thức dài hạn, thì chính sách nhập cư của Mỹ lại tạo khó khăn tức thời cho tham vọng sản xuất công nghệ cao.

Trong tháng 9, Tổng thống Trump ký sắc lệnh áp phí 100.000 USD cho đơn xin thị thực H1B – diện visa phổ biến nhất dành cho lao động kỹ thuật cao. Đây là cú sốc lớn đối với các tập đoàn công nghệ, vốn dựa vào lao động nhập cư trong nhiều thập kỷ.

Năm tài khóa 2025, Nvidia có 1.767 hồ sơ H1B được duyệt; Intel có 2.046, còn Amazon trên 13.000. Ông Jensen Huang thừa nhận gia đình ông sẽ không thể nhập cư vào Mỹ nếu phải trả mức phí như vậy.

Dù Nvidia tuyên bố sẽ trả hộ phí cho nhân viên, nhiều công ty khởi nghiệp thì không đủ khả năng. “Chúng tôi sẽ tránh tuyển những người cần visa trong thời gian tới”, một nhà sáng lập startup AI biên tại Silicon Valley cho biết.

Cùng lúc đó, Trung Quốc triển khai visa K1 nhằm thu hút chuyên gia khoa học – công nghệ nước ngoài, một động thái nhằm tăng tốc tham vọng tự chủ bán dẫn và dẫn đầu AI. Việc Mỹ siết nghiên cứu, cắt giảm ngân sách đại học và tăng giám sát an ninh quốc gia khiến không ít sinh viên và nhà khoa học quốc tế cân nhắc rời Mỹ.

Ngay trong nước, các chiến dịch truy quét lao động nhập cư cũng tạo tâm lý bất an. Tháng 9, ICE đã đột kích nhà máy pin Hyundai–LG tại Georgia, bắt giữ hàng trăm lao động không giấy tờ. Một số trường nghề tại California đã phải treo biển hướng dẫn sinh viên “bình tĩnh và liên hệ an ninh” nếu ICE xuất hiện.

Theo trang Wired, trong bối cảnh đó, Mỹ vừa phải đối mặt với sự thiếu hụt nhân lực công nghệ cao, vừa hạn chế dòng chảy nhân tài quốc tế – điều vốn là lợi thế cạnh tranh truyền thống của nước này.