Chuỗi cung ứng chip toàn cầu ráo riết chuẩn bị khi Mỹ - Trung leo thang

Phản ứng của các doanh nghiệp diễn ra sau khi Trung Quốc áp đặt hạn chế xuất khẩu khoáng sản đất hiếm và Mỹ đáp trả bằng việc tăng thuế cùng các biện pháp hạn chế bán phần mềm cho Bắc Kinh.

Theo đó, các quy định mới của Trung Quốc yêu cầu các công ty nước ngoài phải xin phép trước khi vận chuyển bất kỳ vật liệu nào có chứa đất hiếm của nước này, cụ thể là các linh kiện được sử dụng để sản xuất một số loại chip máy tính cũng như phục vụ nghiên cứu AI có ứng dụng quân sự.

Ngay sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 10/10 theo giờ Mỹ đã tuyên bố áp mức thuế bổ sung 100% đối với sản phẩm từ Trung Quốc và kiểm soát xuất khẩu đối với “mọi phần mềm quan trọng”.

ĐỐI MẶT VỚI RỦI RO

Các biện pháp hạn chế của Trung Quốc với mục tiêu giới hạn nguồn cung vật liệu đất hiếm với các công ty nước ngoài được nhận định sẽ làm tăng nguy cơ đình trệ nguồn cung chip.

Theo một nguồn tin am hiểu về vấn đề này, các hạn chế về đất hiếm có thể khiến việc giao hàng của ASML Holding NV – nhà sản xuất duy nhất trên thế giới chế tạo máy móc sản xuất chip tiên tiến nhất – bị trì hoãn hàng tuần.

Một quản lý cấp cao tại một công ty chip lớn của Mỹ nói với Bloomberg cho biết, doanh nghiệp này vẫn đang đánh giá tác động tiềm tàng, nhưng rủi ro rõ ràng nhất hiện nay là giá nam châm phụ thuộc vào đất hiếm – yếu tố then chốt trong chuỗi cung ứng chip – có thể tăng mạnh.

Một lãnh đạo tại một công ty chip Mỹ khác cho biết, doanh nghiệp đang gấp rút xác định sản phẩm nào chứa đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc và lo ngại rằng, quy định yêu cầu giấy phép của Bắc Kinh có thể khiến toàn bộ chuỗi cung ứng bị tê liệt.

Với phần mềm, hiện vẫn chưa rõ các sản phẩm phần mềm nào của Mỹ sẽ bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm xuất khẩu mới mà ông Trump đưa ra. Vào tháng 7/2025, chính quyền Mỹ từng dỡ bỏ yêu cầu giấy phép xuất khẩu đối với phần mềm thiết kế chip – quy định từng được ban hành vào tháng 5, một phần trong loạt biện pháp đáp trả việc Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu đất hiếm thiết yếu trước đó.

“Đây là những biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt nhất mà Trung Quốc từng áp dụng”, bà Gracelin Baskaran, Giám đốc phụ trách mảng khoáng sản chiến lược tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS), nhận định. “Rõ ràng là họ (Trung Quốc) đang nắm trong tay quyền lực và đòn bẩy để buộc không chỉ các công ty Mỹ, mà cả các công ty toàn cầu phải tuân thủ”.

Các máy sản xuất chip, như loại chip của ASML và Applied Materials Inc., đặc biệt phụ thuộc vào đất hiếm vì chứa các tia laser, nam châm và thiết bị có độ chính xác cực cao sử dụng các nguyên tố này.

Nguồn tin am hiểu về ASML cho biết, công ty này đang chuẩn bị cho tình huống gián đoạn, đặc biệt do điều khoản yêu cầu các doanh nghiệp nước ngoài phải xin phép Trung Quốc nếu muốn tái xuất các sản phẩm có chứa đất hiếm. Người này nói thêm rằng, ASML đang vận động các đồng minh Hà Lan và Mỹ tìm kiếm giải pháp thay thế. Công ty từ chối bình luận.

“Trong chuỗi giá trị chất bán dẫn, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới của Trung Quốc có khả năng ảnh hưởng nhiều nhất đến các nhà sản xuất chip sử dụng hóa chất dựa trên đất hiếm trong quá trình chế tạo, cũng như các nhà sản xuất thiết bị tích hợp nam châm đất hiếm vào máy móc”, ông Jacob Feldgoise, nhà phân tích nghiên cứu dữ liệu cấp cao tại Trung tâm An ninh và công nghệ mới nổi của Đại học Georgetown, cho biết.

BẤT ĐỊNH KÉO DÀI

Hiện cũng chưa rõ Trung Quốc sẽ giám sát việc sử dụng đất hiếm ở mức độ chi tiết như vậy bằng cách nào để thực thi quy định. Tuy nhiên, một điều rõ ràng là động thái mới nhất của Bắc Kinh đã khiến căng thẳng với Washington leo thang.

Ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng sẽ nâng thuế nhập khẩu với nhiều hàng hóa Trung Quốc lên 130% bắt đầu từ tháng tới, chỉ thấp hơn mức 145% được áp dụng hồi đầu năm nay, trước khi hai nước đồng ý tạm ngừng leo thang thuế quan để nối lại đàm phán thương mại.

Hôm 10/10 theo giờ Mỹ, ông Trump còn đe dọa hủy hoàn toàn cuộc gặp với ông Tập, gọi các biện pháp kiểm soát đất hiếm mới là hành động “thù địch”.

Đây không phải là lần đầu tiên đất hiếm trở thành trung tâm trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Sau khi ông Trump tăng thuế với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc hồi đầu năm, chính phủ Trung Quốc đã đáp trả bằng cách cắt nguồn xuất khẩu khoáng sản.

Quan chức hai bên sau đó đã đồng ý một thỏa thuận đình chiến vào mùa xuân, theo đó ông Trump giảm thuế còn phía Trung Quốc đồng ý nối lại xuất khẩu khoáng sản.

Các nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới, bao gồm Intel, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) và Samsung Electronics, đều phụ thuộc vào ASML để sản xuất chất bán dẫn. Samsung và Intel từ chối bình luận trong khi TSMC không phản hồi yêu cầu.

Với các thị trường khác, Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu - đã ban hành các biện pháp nhằm đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu thô. Chính phủ Đức cho biết họ đang phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp bị ảnh hưởng và Ủy ban châu Âu để đưa ra phản ứng phù hợp.

Với Đài Loan, nguồn cung đất hiếm của thị trường này vẫn chủ yếu phụ thuộc vào châu Âu, Mỹ và Nhật Bản. Nền kinh tế này cho biết vẫn cần đánh giá thêm trước khi xác định tác động đến ngành công nghiệp chip và tiếp tục theo dõi tác động gián tiếp từ biến động giá nguyên liệu thô và điều chỉnh chuỗi cung ứng.