Chuyên gia Đức chỉ ra "chìa khóa" giúp SME Việt Nam chuyển đổi kép và hội nhập toàn cầu

Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy đã có cuộc phỏng vấn ông Dennis Quennet, Giám đốc Phát triển Kinh tế Bền vững, Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức GIZ.

Thưa ông, ông có thể chia sẻ kinh nghiệm của Đức trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ chuyển đổi kép? Việt Nam có thể học hỏi gì từ những kinh nghiệm này?

Trước hết, cần nhắc đến một con số rất tích cực là Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đăng ký hoạt động. Đây không phải là kết quả đạt được trong ngày một ngày hai, mà là thành quả của cả một quá trình dài với những cải cách quan trọng trong Luật Doanh nghiệp và các chính sách hỗ trợ khu vực tư nhân. Những cải cách này đã tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp – đặc biệt là khối doanh nghiệp vừa và nhỏ – vốn được xem là “xương sống” của nền kinh tế.

Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận tài chính xanh là yếu tố then chốt để thúc đẩy cả phát triển và chuyển đổi. Trong thời gian qua, Việt Nam đã đạt được một bước tiến quan trọng với việc xây dựng và ban hành Bộ tiêu chí phân loại xanh (Green Taxonomy). Đây là công cụ nền tảng giúp định hướng các khoản đầu tư xanh, đảm bảo nguồn vốn được phân bổ đúng mục tiêu và có tiêu chí rõ ràng. Thành công này góp phần giúp các cơ quan quản lý và thị trường tài chính hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời tạo niềm tin cho các doanh nghiệp khi tham gia vào lĩnh vực phát triển bền vững.

Doanh nghiệp thường ưu tiên chuyển đổi số trước, tập trung vào tối ưu hóa quy trình, nâng cao hiệu quả vận hành, rồi mới từng bước hướng đến chuyển đổi xanh và phát triển các mô hình kinh doanh bền vững hơn. Đây là xu hướng phổ biến, đặc biệt trong tư duy của các nhà quản lý và doanh nhân. Tuy nhiên, mục tiêu của chúng ta không chỉ là hai quá trình riêng rẽ, mà là sự kết hợp hài hòa giữa số hóa và xanh hóa, giúp doanh nghiệp không chỉ hiệu quả hơn mà còn thân thiện hơn với môi trường.

Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của hội nhập quốc tế. Việt Nam cần đảm bảo rằng quá trình hội nhập không chỉ dành cho các “doanh nghiệp đầu tàu”, mà còn phải mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ – những đơn vị đóng vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Kinh nghiệm của Đức cho thấy, phần lớn những sáng kiến đột phá đều đến từ khối doanh nghiệp này. Vì vậy, việc hỗ trợ họ mở rộng hợp tác và tiếp cận thị trường quốc tế, không chỉ trong khu vực châu Á mà còn trên phạm vi toàn cầu, sẽ giúp Việt Nam tăng cường năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực hơn vào tiến trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số trong tương lai.

Ông đã nhấn mạnh rằng các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) là “xương sống” của nền kinh tế. Tuy nhiên, trong tiến trình chuyển đổi kép, dù nhận thức về tầm quan trọng của chuyển đổi số và xanh đã khá cao, tỷ lệ doanh nghiệp thực sự hành động vẫn còn thấp. Nguyên nhân của sự chênh lệch này là gì?

Thực tế, chuyển đổi kép không phải là khái niệm mới, nhưng cũng chưa bao giờ hết tính thời sự. Đây là hai xu thế mang tính toàn cầu, tác động trực tiếp đến mọi nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Hiện nay, đang có một khoảng cách khá lớn giữa nhận thức và hành động thực tế của doanh nghiệp – và điều này là hoàn toàn dễ hiểu.

Theo tôi, có hai bước quan trọng để thu hẹp khoảng cách đó. Thứ nhất là nâng cao nhận thức. Doanh nghiệp cần hiểu rõ chuyển đổi kép là gì, vì sao nó cần thiết và tác động của nó đến mô hình kinh doanh – không chỉ ở hiện tại mà còn trong tương lai, đặc biệt khi các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường và công nghệ ngày càng khắt khe.

Thứ hai là nâng cao năng lực và hiểu biết chuyên sâu. Việc “biết” về chuyển đổi kép khác xa so với việc có đủ kiến thức, kỹ năng và nguồn lực để triển khai thực tế. Đây chính là lĩnh vực mà Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) đang tập trung hỗ trợ – từ đào tạo, cung cấp chuyên gia kỹ thuật, đến chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, giúp doanh nghiệp có thể từng bước biến nhận thức thành hành động cụ thể.

Tất nhiên, tốc độ chuyển đổi sẽ khác nhau giữa các ngành nghề. Tuy nhiên, nếu nói về động lực của đổi mới sáng tạo, thì nó bắt nguồn từ ba yếu tố: nhận thức, kiến thức và nguồn lực. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, ngoài việc nắm bắt xu thế, còn cần được tiếp cận tài chính, công nghệ và đào tạo kỹ năng để có thể tham gia hiệu quả vào quá trình này. Cuối cùng, một khung pháp lý thuận lợi và ổn định là điều kiện tiên quyết để khuyến khích họ hành động, đầu tư và đổi mới bền vững.

Ông có thể cho biết GIZ đang có những hỗ trợ cụ thể nào đối với doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình chuyển đổi kép?

Cùng với Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (APED), Bộ Tài chính, chúng tôi đang triển khai nhiều chương trình thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại Việt Nam, trong đó “chuyển đổi kép” – bao gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh – là một trọng tâm quan trọng.

Thông qua các dự án trung gian, GIZ hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong hành trình này, mở ra nhiều cơ hội hợp tác cụ thể, đặc biệt trong việc cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để doanh nghiệp có thể từng bước thích ứng với quá trình chuyển đổi kép.

Trong quá trình hỗ trợ chuyển đổi kép – bao gồm chuyển đổi số và chuyển đổi xanh – chúng tôi tiếp cận vấn đề này theo ba hướng chính.

Thứ nhất, GIZ chia sẻ kinh nghiệm quốc tế từ Đức, châu Âu và các quốc gia khác, nơi quá trình chuyển đổi đã được triển khai thành công. Thông qua đó, Việt Nam có thể học hỏi và áp dụng những mô hình, chính sách phù hợp với bối cảnh trong nước.

Thứ hai, chúng tôi tập trung vào việc nâng cao năng lực cho cả khu vực công và tư. Điều này bao gồm việc cung cấp thông tin, nghiên cứu và kiến thức chuyên môn để giúp các bên có thể thực hiện quá trình chuyển đổi một cách hiệu quả – vừa đảm bảo phát triển kinh tế, vừa hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường và khí hậu.

Cuối cùng, GIZ đặc biệt chú trọng phát triển kỹ năng. Khi doanh nghiệp thay đổi mô hình kinh doanh để hướng đến phát triển bền vững, họ sẽ cần nguồn nhân lực có năng lực trong cả hai lĩnh vực – số hóa và công nghệ xanh. Vì vậy, chúng tôi triển khai nhiều chương trình giáo dục và đào tạo nhằm trang bị cho lực lượng lao động những kỹ năng cần thiết để thích ứng với xu hướng chuyển đổi kép trong tương lai.

Ông đánh giá như thế nào về tiến trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam? Và thay mặt GIZ, ông có những khuyến nghị gì để Việt Nam có thể tiến xa hơn trên hành trình này?

Cam kết đạt phát thải ròng bằng không vào năm 2050 là một mục tiêu rất tham vọng và thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong ứng phó với biến đổi khí hậu. Từ góc nhìn của chúng tôi, phát triển kinh tế bền vững chính là chìa khóa để hiện thực hóa cam kết này, với ba yếu tố cần được chú trọng: giảm phát thải, thích ứng và bảo tồn đa dạng sinh học.

Thứ nhất, cần đẩy mạnh các biện pháp giảm nhẹ, đặc biệt là cắt giảm lượng phát thải CO₂ trong các lĩnh vực sản xuất và năng lượng. Thứ hai, phải tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, nhất là trong nông nghiệp và đô thị. Thứ ba, bảo vệ rừng và gìn giữ đa dạng sinh học là nền tảng để duy trì sự cân bằng sinh thái.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng vai trò hết sức quan trọng trong quá trình này, là nơi khởi nguồn của đổi mới và sáng tạo. Thông qua việc hỗ trợ khu vực doanh nghiệp này, chúng ta không chỉ góp phần đạt mục tiêu khí hậu, mà còn tạo thêm việc làm, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phần lớn đổi mới sáng tạo đều xuất phát từ khối doanh nghiệp vừa và nhỏ. Do đó, để Việt Nam tiến xa hơn, cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý thuận lợi, đi kèm với chính sách hỗ trợ tài chính và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Khi các doanh nghiệp có đủ điều kiện để đổi mới và phát triển bền vững, họ sẽ trở thành động lực mạnh mẽ giúp Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Việt Nam đang nổi lên như một trong những thị trường tăng trưởng kỹ thuật số năng động nhất Đông Nam Á. Tuy nhiên, để thực hiện thành công quá trình chuyển đổi kép, chúng ta cần nhiều hơn là các tuyên bố chính trị – chúng ta cần đối tác, sự hỗ trợ, tri thức, kỹ năng và công nghệ bền vững. 

Thông qua Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức GIZ, chúng tôi mang đến ba điểm mạnh cốt lõi: chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo; nâng cao trình độ lực lượng lao động thông qua hệ thống giáo dục và đào tạo nghề tiên tiến; và tiếp cận tài chính và đầu tư xanh.

Chúng tôi hợp tác với các đối tác Việt Nam để phát triển một hệ sinh thái bền vững, thúc đẩy quá trình chuyển đổi kép của doanh nghiệp Việt Nam. 

Trong tương lai, Đức cam kết tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam, tăng cường hợp tác với khu vực tư nhân, cùng nhau phát triển các mô hình đổi mới, sáng tạo, có trách nhiệm và bền vững. Đức sẽ luôn là đối tác đáng tin cậy, cùng Việt Nam định hình con đường phát triển xanh, số và thịnh vượng.