Chuyên gia người Việt toàn cầu hỗ trợ người trẻ thích ứng thị trường lao động thời AI

AI đang trở thành một trong những lực đẩy lớn làm thay đổi cấu trúc việc làm và yêu cầu kỹ năng. Báo cáo Tương lai việc làm Report 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) cho biết 86% doanh nghiệp được khảo sát kỳ vọng AI và công nghệ xử lý thông tin sẽ làm thay đổi hoạt động kinh doanh đến năm 2030. Khoảng 39% kỹ năng hiện tại của người lao động được dự báo sẽ thay đổi hoặc trở nên lỗi thời; quá trình chuyển dịch của thị trường lao động trong giai đoạn 2025–2030 có thể tác động tới khoảng 22% số việc làm hiện tại.

BẰNG CẤP KHÔNG CÒN LÀ LỢI THẾ CẠNH TRANH

Theo Báo cáo Xu hướng việc làm và xã hội năm 2026 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên toàn cầu ở mức 12,4%. Khoảng 260 triệu người trẻ, tương đương 20%, không có việc làm, không đi học hoặc không tham gia đào tạo. ILO cũng lưu ý AI và tự động hóa có thể làm gia tăng thách thức đối với người trẻ có trình độ học vấn cao đang tìm kiếm công việc đầu tiên ở những ngành nghề đòi hỏi kỹ năng cao.

Bà Phượng Đoàn, Giám đốc Dự án FINO 2026, cho biết hiện nay các phương pháp học tập truyền thống dựa trên điểm số không còn đủ để giúp thế hệ kế cận bắt nhịp với tốc độ thay đổi của thị trường. Khảo sát 759 giảng viên tại Mỹ do Cengage Group công bố tháng 6/2026 đã cho thấy 79% giảng viên đề xuất tăng cường tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và kỹ năng viết để người học thích ứng tốt hơn với AI; 61% cho rằng cần mở rộng các cơ hội học tập thực hành và trải nghiệm.

Future Innovators, gọi tắt là FINO, là một sáng kiến giáo dục phi lợi nhuận do bà Phượng Đoàn, một chuyên gia giáo dục tại Philadelphia, Hoa Kỳ, cùng các cộng sự thành lập, nhằm tìm kiếm giải pháp hỗ trợ thế hệ học sinh trong độ tuổi từ 14 đến 18. Là một người mẹ có con sinh ra và lớn lên tại Mỹ, bà cũng là người khởi xướng cộng đồng "Đồng hành cùng con tại Mỹ", mạng lưới quy tụ các bậc phụ huynh trí thức, chuyên gia người Việt tại Hoa Kỳ.

FINO đóng vai trò như cầu nối giúp thế hệ trẻ người Việt trên toàn cầu sẵn sàng thích ứng với tương lai thông qua việc cọ xát thực tế, đồng thời giữ vững niềm tự hào về bản sắc văn hóa Việt.

Mới đây, Future Innovators (FINO) 2026 đã khép lại hai ngày Bootcamp tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Hà Nội. 50 học sinh gốc Việt từ 14 - 18 tuổi được tuyển chọn tham gia hành trình học tập theo dự án, nhằm chuẩn bị năng lực thực chiến cho thế hệ trẻ trước các bài toán thực tế trong giáo dục, sức khỏe, môi trường và đời sống.

MẠNG LƯỚI MENTOR NGƯỜI VIỆT TOÀN CẦU ĐỒNG HÀNH GIẢI BÀI TOÁN THỰC TẾ

Khác với các chương trình phát triển kỹ năng thông thường vốn tập trung vào việc luyện thi hoặc mô phỏng hoạt động hội nghị, FINO đặt học sinh vào môi trường làm việc thực tiễn của các doanh nghiệp. Trong khuôn khổ chương trình năm 2026, 50 học sinh xuất sắc được tuyển chọn sẽ trực tiếp thành lập các nhóm dự án thuộc ba lĩnh vực mũi nhọn: Công nghệ Giáo dục (EdTech), Công nghệ Tài chính (FinTech) và Công nghệ Y tế (MedTech).

FINO 2026 được triển khai với 5 phiên học trực tuyến và 2 ngày Bootcamp trực tiếp tại Hà Nội. Theo thông tin chương trình, học sinh lựa chọn một trong ba hướng EduTech, FinTech và HealthTech, sau đó cùng nhóm xác định vấn đề, tìm hiểu nhu cầu, xây dựng prototype và chuẩn bị phần trình bày ngắn về giải pháp.

Trong ngày đầu Bootcamp 8/8, The Trade Show đưa các nhóm vào tình huống phải giới thiệu sản phẩm thử nghiệm, giải thích cách giải pháp vận hành và tiếp nhận phản hồi trực tiếp từ mentor cũng như các nhóm khác. Ngay sau đó, The War Room buộc các em trở lại bàn làm việc: phân tích điều chưa hợp lý, kiểm tra lại giả định và điều chỉnh sản phẩm hoặc cách trình bày. Mentor giữ vai trò đặt câu hỏi và phản biện, trong khi ý tưởng, quá trình và sản phẩm phải do học sinh trực tiếp phát triển.

Ngày 9/8, sáu nhóm bước vào Showcase với sáu hướng giải quyết khác nhau: vật liệu có khả năng phân hủy sinh học từ rác thải thực phẩm; nền tảng học tập khuyến khích tư duy sâu; mũ bảo hiểm cải tiến; giải pháp công nghệ hỗ trợ khả năng tập trung trong môi trường số; balo thiết kế theo nguyên tắc nhân trắc học; và ứng dụng giúp người dùng tiếp cận thông tin dinh dưỡng thuận tiện hơn.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng. Trong quá trình phát triển dự án, học sinh phải trả lời những câu hỏi gần với cách một nhóm dự án thực tế vận hành: Vấn đề này có thực sự tồn tại? Ai là người cần giải pháp? Giả định ban đầu có đúng không? Điều gì cần thay đổi sau phản hồi của người dùng và chuyên gia?

Đồng hành cùng các em là mạng lưới mentor và cố vấn người Việt, các chuyên gia, kỹ sư gốc Việt xuất sắc đang làm việc tại Mỹ, Nhật Bản, Singapore và Việt Nam. Các chuyên gia trực tiếp hướng dẫn, phản biện và sát cánh cùng từng nhóm từ giai đoạn định vị bài toán cho đến khi hoàn thiện giải pháp cuối cùng. Việc kết nối các chuyên gia đang làm việc ở nhiều thị trường giúp học sinh được tiếp cận những cách đặt vấn đề và góc nhìn nghề nghiệp khác nhau, đồng thời vẫn giữ vai trò chủ động của các em trong toàn bộ dự án.

HƯỚNG ĐI BỀN VỮNG CỦA DỰ ÁN GIÁO DỤC PHI LỢI NHUẬN

Được tổ chức dưới dạng thử nghiệm vào năm 2025, sáng kiến đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Khi cởi bỏ được áp lực điểm số, nhiều học sinh đã bộc lộ rõ nét tư duy hệ thống, khả năng kết nối ý tưởng và năng lực thuyết phục người dùng. Nhiều phụ huynh ghi nhận đây là lần đầu tiên họ thấy con cái chủ động trăn trở về tương lai và xác định được ngành học yêu thích xuất phát từ chính nhu cầu thực tế của dự án.

FINO không kết thúc ở buổi pitching. Sau Bootcamp, học sinh tiếp tục tham gia Reflection Circle và viết College Ready Story từ 50 - 100 chữ để nhìn lại điều mình đã thử, những gì chưa thành công và cách bản thân thay đổi trong quá trình làm dự án. Với các dự án phù hợp, chương trình dự kiến hỗ trợ một phần kinh phí để tiếp tục phát triển, tạo cơ hội trao đổi 1:1 với cố vấn và trình bày lại tiến độ sau khoảng ba tháng.

Theo FINO, học sinh hoàn thành chương trình sẽ nhận giấy chứng nhận từ FINO và Youth For Understanding (YFU). YFU là mạng lưới giáo dục và trao đổi văn hóa quốc tế hình thành từ năm 1951, hiện có 45 tổ chức thành viên trên sáu châu lục và đã có hơn 310.000 học sinh tham gia các chương trình của mạng lưới.

FINO đang hướng tới mô hình cộng đồng học tập dài hạn cho học sinh gốc Việt. Những mùa đầu tiên tập trung vào việc tạo không gian để học sinh “làm thật”, chặng tiếp theo của FINO sẽ nằm ở khả năng duy trì mạng lưới mentor, kết nối các thế hệ học sinh và tiếp tục hỗ trợ những dự án có tiềm năng sau chương trình.