Công nghệ số: Đòn bẩy giảm nghèo thông tin, đưa dịch vụ công đến gần hơn với người dân

Sau gần 5 năm triển khai Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030, Việt Nam đã từng bước khẳng định quyết tâm mạnh mẽ trong xây dựng một nền hành chính hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.

Những kết quả đạt được không chỉ thể hiện ở hạ tầng công nghệ ngày càng hoàn thiện, mà còn ở sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận dịch vụ công – từ “người dân phải tìm đến chính quyền” sang “chính quyền chủ động phục vụ người dân” thông qua môi trường số.

Trong tiến trình ấy, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ quan trọng giúp giảm nghèo thông tin, thu hẹp khoảng cách tiếp cận giữa các nhóm dân cư, đặc biệt là nhóm yếu thế, đồng thời thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến phát triển theo hướng bao trùm, nhân văn và hiệu quả hơn.

CHUYỂN ĐỔI SỐ KHU VỰC CÔNG – NỀN TẢNG QUAN TRỌNG GIÚP NGƯỜI DÂN TIẾP CẬN THÔNG TIN VÀ DỊCH VỤ CÔNG

Những năm qua, chuyển đổi số khu vực công tại Việt Nam đã đạt được nhiều bước tiến rõ nét. Hệ thống cổng dịch vụ công quốc gia và địa phương được triển khai đồng bộ; ngày càng nhiều thủ tục hành chính được cung cấp trực tuyến ở mức độ cao; nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ trong môi trường số từng bước được nâng lên.

Theo bà Đỗ Thanh Huyền, chuyên gia Phân tích Chính sách công của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, quản trị điện tử là một trong những lĩnh vực ghi nhận mức cải thiện tích cực nhất trong giai đoạn 2021–2024. Đặc biệt, trong bối cảnh đại dịch COVID-19, dịch vụ công trực tuyến đã phát huy vai trò quan trọng, giúp duy trì hoạt động hành chính, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ thiết yếu của người dân và doanh nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở việc số hóa quy trình, chuyển đổi số còn mở ra cơ hội giảm nghèo thông tin – một thách thức vốn tồn tại lâu dài trong xã hội. Khi thông tin hành chính được công khai, chuẩn hóa và cung cấp trên nền tảng số, người dân có thể tiếp cận nhanh hơn, minh bạch hơn và chủ động hơn trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình.

Các nghiên cứu của UNDP tại nhiều địa phương, trong đó có các tỉnh vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cho thấy công nghệ số đang từng bước giúp người dân tiếp cận thông tin chính sách dễ dàng hơn so với trước đây. Việc triển khai dịch vụ công trực tuyến đã góp phần rút ngắn khoảng cách địa lý, giảm chi phí thời gian, chi phí đi lại, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia nhiều hơn vào quá trình quản lý và giám sát hoạt động của chính quyền.

Đáng chú ý, quá trình chuyển đổi số không chỉ mang lại lợi ích cho người dân, mà còn góp phần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, công chức. Việc ứng dụng công nghệ trong xử lý hồ sơ, quản lý dữ liệu và cung cấp dịch vụ giúp cải thiện hiệu quả công việc, tăng tính chuyên nghiệp và minh bạch trong hoạt động công vụ.

Từ thực tiễn này có thể thấy, chuyển đổi số khu vực công đang từng bước hình thành một hệ sinh thái thông tin mới, trong đó người dân được trao thêm công cụ, thêm khả năng và thêm cơ hội để tiếp cận dịch vụ công trực tuyến một cách thuận lợi hơn.

LẤY CON NGƯỜI LÀM TRUNG TÂM – CÔNG NGHỆ SỐ VÀ AI LAN TỎA DỊCH VỤ CÔNG BAO TRÙM

Một điểm nhất quán trong định hướng chuyển đổi số của Việt Nam là lấy con người làm trung tâm, coi công nghệ là công cụ hỗ trợ, phục vụ con người, chứ không thay thế con người. Quan điểm này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh ứng dụng AI ngày càng sâu rộng trong khu vực công.

Từ cách tiếp cận đó, UNDP đã phối hợp triển khai nền tảng dichvucong.me (DVC AI) – một mô hình ứng dụng AI nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công trực tuyến theo cách thân thiện, dễ hiểu và phù hợp với nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Nền tảng cho phép người dân trò chuyện với chatbot, thử lập hồ sơ và làm quen với các biểu mẫu dịch vụ công thiết yếu ngay trên môi trường số.

Điểm nổi bật của DVC AI là việc áp dụng nguyên tắc “80–20”: 80% quy trình được tự động hóa để tăng tốc độ và hiệu quả, trong khi 20% còn lại luôn có sự hỗ trợ của con người. Cách tiếp cận này bảo đảm rằng công nghệ số và AI luôn vận hành trong khuôn khổ nhân văn, linh hoạt và có trách nhiệm.

Sau gần một năm triển khai, DVC AI đã ghi nhận hàng nghìn lượt tương tác, hỗ trợ người dân tại nhiều địa phương khác nhau, từ các đô thị lớn đến các tỉnh miền núi. Đặc biệt, nền tảng còn tích hợp các dịch vụ dành riêng cho người khuyết tật, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ công cho các nhóm yếu thế trong xã hội.

Từ thực tiễn triển khai, các chuyên gia nhận định rằng công nghệ số đang trở thành đòn bẩy quan trọng giúp thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến theo hướng bao trùm, khi được thiết kế dựa trên nhu cầu thực tế của người dân. Việc chú trọng giao diện thân thiện, ngôn ngữ dễ hiểu và khả năng tiếp cận cho người khuyết tật không chỉ giúp giảm nghèo thông tin, mà còn nâng cao chất lượng phục vụ chung của hệ thống.

Bên cạnh đó, hợp tác công – tư trong lĩnh vực GovTech đang mở ra nhiều cơ hội mới. Khu vực tư nhân với lợi thế về đổi mới sáng tạo, thiết kế lấy người dùng làm trung tâm và khả năng thích ứng nhanh đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình phát triển các nền tảng dịch vụ công số.

Một yếu tố then chốt khác là dữ liệu. Dữ liệu “đúng, đủ, sạch và sống” được ví như mạch máu của nền quản trị số, giúp các ứng dụng công nghệ và AI vận hành hiệu quả, chính xác và an toàn. Việc nâng cao năng lực quản trị dữ liệu trong khu vực công đang được xem là nền tảng quan trọng để bảo đảm chuyển đổi số diễn ra bền vững.

Có thể khẳng định, giảm nghèo thông tin thông qua công nghệ số không chỉ là mục tiêu, mà còn là động lực của tiến trình xây dựng Chính phủ số tại Việt Nam. Khi người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, có thể dễ dàng tiếp cận thông tin, hiểu và sử dụng dịch vụ công trực tuyến, niềm tin xã hội sẽ được củng cố, hiệu quả quản trị được nâng cao và không ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình chuyển đổi số quốc gia.