Công nghệ tài chính đặt ra yêu cầu mới về ổn định và khả năng chống chịu hệ thống

Ngày 3/11, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp với Hội Hữu nghị Việt – Anh và các đối tác tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt – Anh 2026, với chủ đề “Công nghệ tài chính, ổn định tài chính và khả năng chống chịu hệ thống” (FinTech, Financial Stability and Systemic Resilience).

Diễn đàn hướng tới tạo lập không gian đối thoại giữa các nhà hoạch định chính sách, giới học thuật và cộng đồng doanh nghiệp về những thay đổi của hệ thống tài chính dưới tác động của công nghệ và chuyển đổi số.

Phát biểu tại sự kiện, bà Alexandra Smith, Đại biện lâm thời, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam, cho biết đây là thời điểm có ý nghĩa quan trọng đối với quan hệ Việt Nam – Vương quốc Anh. Hai nước vừa kỷ niệm một năm nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược toàn diện, thể hiện cam kết tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực, trong đó có thương mại, đầu tư, giáo dục, khoa học và công nghệ.

Theo bà Alexandra Smith, hợp tác kinh tế và tài chính là một nội dung quan trọng trong khuôn khổ quan hệ đối tác này, đặc biệt khi Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.

Vương quốc Anh sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm trong các lĩnh vực dịch vụ tài chính, thị trường vốn, quản lý tài chính, tài chính xanh và công nghệ tài chính. Trong đó, FinTech được đánh giá là động lực quan trọng khi thanh toán số, AI và các công nghệ mới nổi đang thay đổi phương thức cung cấp dịch vụ tài chính, mở rộng khả năng tiếp cận và thúc đẩy tài chính toàn diện.

Tuy nhiên, theo đại diện Anh, đổi mới công nghệ cần đi cùng các cơ chế bảo đảm phù hợp để duy trì ổn định tài chính, bảo vệ người tiêu dùng và củng cố niềm tin vào hệ thống.

TỪ SỐ HÓA GIAO DỊCH ĐẾN TÁI CẤU TRÚC MÔ HÌNH TÀI CHÍNH

Nhìn nhận về những thay đổi của ngành tài chính, TS. Nguyễn Thị Hồng Thuý, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng hệ thống tài chính toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Công nghệ tài chính, AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, tài sản số và các mô hình tài chính mở đang làm thay đổi cách thức thiết kế, cung cấp và giám sát dịch vụ tài chính.

Quá trình này tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng kéo theo những rủi ro mới, từ an ninh mạng, dữ liệu, mô hình AI đến sự phụ thuộc vào nhà cung cấp công nghệ bên thứ ba và nguy cơ lan truyền cú sốc trong một hệ thống tài chính ngày càng kết nối chặt chẽ.

Theo TS. Nguyễn Thị Hồng Thuý, có ba chuyển dịch quan trọng đang định hình tương lai lĩnh vực tài chính.

Thứ nhất, chuyển từ số hóa giao dịch sang chuyển đổi toàn diện mô hình tài chính. Nếu giai đoạn đầu, chuyển đổi số chủ yếu tập trung vào ngân hàng di động, thanh toán điện tử và tự động hóa quy trình, thì hiện nay công nghệ đã đi sâu vào phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, tín dụng, đầu tư và ra quyết định.

AI được ứng dụng trong phát hiện gian lận, chấm điểm tín dụng, quản trị danh mục và cá nhân hóa dịch vụ. Trong khi đó, ngân hàng mở (Open Banking) và giao diện lập trình ứng dụng (API) đang mở rộng phạm vi hoạt động của các ngân hàng, còn điện toán đám mây giúp tổ chức tài chính tăng khả năng mở rộng và linh hoạt trong vận hành.

Những thay đổi này cho thấy chuyển đổi số không còn đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà đã trở thành quá trình tái cấu trúc mô hình kinh doanh, dữ liệu, nhân lực và hệ thống quản trị.

Thứ hai, chuyển từ quản trị từng loại rủi ro riêng lẻ sang xây dựng khả năng chống chịu của toàn hệ thống. Trong môi trường tài chính số, một sự cố công nghệ có thể nhanh chóng trở thành vấn đề về vận hành, thanh khoản, uy tín và thậm chí ảnh hưởng đến ổn định tài chính.

Một tổ chức có thể sở hữu hệ thống an ninh mạng tốt nhưng vẫn dễ bị tổn thương nếu phụ thuộc quá lớn vào một nhà cung cấp điện toán đám mây, dữ liệu bị phân mảnh hoặc nhân viên chưa đủ năng lực xử lý khi hệ thống gặp sự cố.

Vì vậy, theo TS. Nguyễn Thị Hồng Thuý, vấn đề không chỉ là ngăn chặn sự cố mà còn phải bảo đảm hệ thống tiếp tục cung cấp các dịch vụ quan trọng, hạn chế thiệt hại và phục hồi đủ nhanh khi gián đoạn xảy ra.

Thứ ba, chuyển từ quản lý đổi mới sang kiến tạo hệ sinh thái đổi mới có trách nhiệm. Một khuôn khổ pháp lý quá cứng nhắc có thể làm chậm đổi mới, trong khi đổi mới thiếu kiểm soát lại tạo ra rủi ro cho người tiêu dùng và toàn bộ hệ thống tài chính.

Thách thức đối với cơ quan quản lý là tìm được sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và ổn định, giữa tính mở và an ninh, giữa tốc độ phát triển và khả năng chống chịu. Các cơ chế như thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), công nghệ phục vụ tuân thủ quy định, công nghệ hỗ trợ giám sát của cơ quan quản lý và quản trị AI có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

HẠ TẦNG CÔNG NGHỆ VÀ DỮ LIỆU TRỞ THÀNH NỀN TẢNG BẢO ĐẢM AN TOÀN

Những chuyển dịch trên cũng đặt ra yêu cầu đối với khuôn khổ quản lý và hoạt động của các tổ chức tín dụng. Khi các dịch vụ tài chính ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, năng lực bảo đảm an toàn không chỉ nằm ở các quy định mà còn phụ thuộc vào khả năng triển khai trên nền tảng dữ liệu và hạ tầng công nghệ.

Ông Đỗ Việt Anh, Phó Trưởng phòng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng (Ngân hàng Nhà nước), cho biết trong bối cảnh hội nhập tài chính sâu rộng và biến động kinh tế vĩ mô phức tạp, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động xây dựng khuôn khổ pháp lý về an toàn hoạt động ngân hàng, tập trung vào ba nhóm quy định: tỷ lệ an toàn vốn, hệ thống kiểm soát nội bộ và các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn.

Theo ông, việc triển khai các quy định này gắn chặt với năng lực công nghệ và dữ liệu của ngân hàng, từ đo lường rủi ro, kiểm soát nội bộ, kiểm định mô hình đến quản trị dòng tiền theo thời gian thực.

Các yêu cầu về an toàn hoạt động cũng thúc đẩy tổ chức tín dụng chuẩn hóa dữ liệu, số hóa quy trình quản trị rủi ro và tăng cường ứng dụng công nghệ. Đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin không chỉ nâng cao khả năng chống chịu mà còn giúp ngân hàng khai thác dữ liệu rủi ro để sử dụng nguồn vốn hiệu quả hơn.

Về phía cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để kết nối dữ liệu báo cáo của các tổ chức tín dụng, nâng cao hiệu quả cảnh báo sớm và giám sát, đồng thời khuyến khích các ngân hàng thương mại ứng dụng công nghệ mới an toàn, hiệu quả.

Một yêu cầu khác được đặt ra là bảo đảm khả năng duy trì hoạt động liên tục và phục hồi sau sự cố. Khi hoạt động tài chính ngày càng phụ thuộc vào công nghệ, các ngân hàng và định chế tài chính cần chuyển từ tư duy chỉ tập trung ngăn ngừa sự cố sang chủ động duy trì các dịch vụ thiết yếu và nhanh chóng khôi phục hoạt động khi xảy ra gián đoạn.

Điều này đòi hỏi các tổ chức tài chính không chỉ đầu tư vào công nghệ mà còn phải chú trọng quản trị rủi ro, kiểm soát sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên ngoài và nâng cao năng lực ứng phó với những tình huống bất thường.

MỞ RỘNG HỢP TÁC VIỆT NAM – ANH TRONG TÀI CHÍNH SỐ

Trong bối cảnh đó, hợp tác Việt Nam – Vương quốc Anh được kỳ vọng mở ra thêm cơ hội chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực phát triển hệ thống tài chính.

Vương quốc Anh có kinh nghiệm trong phát triển dịch vụ tài chính, thị trường vốn, FinTech, quản lý tài chính và các cơ chế thử nghiệm đổi mới. Đáng chú ý, Cơ quan Quản lý Tài chính Anh (FCA) đã triển khai cơ chế Regulatory Sandbox, cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, dịch vụ tài chính mới trong môi trường được kiểm soát.

Diễn đàn Kinh tế Việt – Anh 2026 được tổ chức trong bối cảnh quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Vương quốc Anh tiếp tục được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, trong đó kinh tế, tài chính, giáo dục và đổi mới sáng tạo là những lĩnh vực có nhiều tiềm năng.

Theo bà Alexandra Smith, Anh mong muốn tăng cường chia sẻ kinh nghiệm với Việt Nam trong các lĩnh vực FinTech, tài chính số, ứng dụng AI trong dịch vụ tài chính, tài chính xanh, quản lý và quản trị tài chính, cũng như đào tạo chuyên môn và nâng cao năng lực.

Hợp tác cũng có thể được mở rộng thông qua nghiên cứu chung, trao đổi học thuật và các chương trình đào tạo chuyên sâu giữa Trường Đại học Kinh tế với các trường đại học, tổ chức chuyên môn của Anh.

Đại diện Anh nhấn mạnh mục tiêu hợp tác không chỉ là chia sẻ kinh nghiệm của Vương quốc Anh mà còn học hỏi từ những ưu tiên, khát vọng và kinh nghiệm của Việt Nam, qua đó hình thành các quan hệ đối tác mang lại lợi ích cho cả hai nước.

Về phía Trường Đại học Kinh tế, TS. Nguyễn Thị Hồng Thuý cho biết nhà trường đang đẩy mạnh nghiên cứu, đào tạo và tư vấn chính sách gắn với những vấn đề mới của nền kinh tế số; đồng thời mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, tăng cường kết nối giữa giới học thuật, khu vực công và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo bà, Diễn đàn Kinh tế Việt – Anh 2026 không chỉ là nơi trao đổi quan điểm mà còn hướng tới hình thành những kết nối và sáng kiến hợp tác cụ thể giữa cơ quan quản lý, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp của hai nước.

Công nghệ tiếp tục làm thay đổi cấu trúc và phương thức vận hành của ngành tài chính, yêu cầu đặt ra không chỉ là thúc đẩy đổi mới mà còn phải bảo đảm an toàn, ổn định và khả năng phục hồi của toàn hệ thống. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam và Vương quốc Anh mở rộng hợp tác, kết nối kinh nghiệm quốc tế với nhu cầu phát triển của thị trường tài chính Việt Nam.