Cửa hàng tiện lợi Trung Quốc mất khách trước các ứng dụng giao hàng giá rẻ

Theo khảo sát mới nhất của Hiệp hội Chuỗi cửa hàng và Nhượng quyền Trung Quốc (CCFA), trong nửa đầu năm nay, 72% các chuỗi cửa hàng tiện lợi được khảo sát cho biết lượng khách giảm so với cùng kỳ năm 2025. Tỷ lệ này gần gấp đôi mức 37% được ghi nhận trong cuộc khảo sát năm trước.

LƯỢNG KHÁCH CỬA HÀNG TIỆN LỢI GIẢM MẠNH

Khảo sát được CCFA thực hiện trong mùa hè, với 60 doanh nghiệp thành viên đang vận hành các chuỗi cửa hàng tiện lợi. Khoảng một nửa số doanh nghiệp cho biết doanh thu giảm, trong khi chỉ một phần tư ghi nhận lợi nhuận ròng tăng.

Số liệu của CCFA cho thấy lưu lượng khách trung bình mỗi ngày tại các cửa hàng tiện lợi ở Trung Quốc chỉ còn 284 lượt trong năm ngoái, giảm gần 20% so với năm 2023, thời điểm nền kinh tế bắt đầu phục hồi trong giai đoạn hậu Covid-19. Mức chi tiêu trung bình của mỗi khách cũng giảm hơn 20% so với năm 2022.

Doanh thu mỗi cửa hàng mỗi ngày đã giảm liên tục trong 6 năm tính đến năm 2025. Diễn biến này cho thấy những khó khăn của mô hình cửa hàng tiện lợi không chỉ đến từ sự thay đổi ngắn hạn trong nhu cầu tiêu dùng, mà còn liên quan đến sức ép ngày càng lớn từ các hình thức mua sắm mới.

Theo Nikkei, so với Nhật Bản, quá trình tập trung hóa ngành cửa hàng tiện lợi tại Trung Quốc vẫn chưa đạt mức tương đương. Nhiều cửa hàng chưa cải thiện đáng kể hiệu quả vận hành, chẳng hạn triển khai hệ thống thanh toán tự động hoặc tự thanh toán.

Trong khi đó, các doanh nghiệp chuỗi và nhượng quyền ngày càng chịu áp lực về chi phí quản lý và vận hành, trong bối cảnh chính phủ Trung Quốc khuyến khích tăng lương cho người lao động.

Thị trường cửa hàng tiện lợi Trung Quốc từng tăng trưởng mạnh cùng với quá trình mở rộng kinh tế và đô thị hóa. Đến cuối năm ngoái, 100 chuỗi cửa hàng lớn nhất nước này đã vận hành tổng cộng 207.510 điểm bán, gần gấp 4 lần số lượng cửa hàng tiện lợi tại Nhật Bản. Tuy nhiên, quy mô mạng lưới lớn không còn đồng nghĩa với lợi thế tuyệt đối về sự tiện lợi.

GIAO HÀNG TRONG VÀI PHÚT, PHÍ CHƯA ĐẾN 1 USD

Trong nhiều năm, cửa hàng tiện lợi xây dựng lợi thế dựa trên một yếu tố cốt lõi: ở gần khách hàng và giúp họ nhanh chóng mua những sản phẩm thiết yếu. Nhưng mô hình này đang phải đối mặt với một đối thủ mới là các nền tảng giao hàng tức thời.

“Đi đến cửa hàng tiện lợi thật phiền. Tôi phải đi bộ đến đó”, một phụ nữ 37 tuổi sống tại Đại Liên chia sẻ.

Trước đại dịch Covid-19, người phụ nữ này thường ghé các cửa hàng tiện lợi để mua thực phẩm và nhu yếu phẩm hằng ngày. Tuy nhiên, hiện cô ít đến cửa hàng hơn và chuyển sang sử dụng các ứng dụng giao hàng tức thời để mua đồ ăn và các mặt hàng cần thiết. Thói quen này hình thành rõ nét sau khi cô dành nhiều thời gian hơn ở nhà trong thời kỳ đại dịch.

Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, thị trường dịch vụ bán lẻ giao hàng tức thời đạt 117,9 tỷ nhân dân tệ (17,6 tỷ USD) vào năm 2019, trước đại dịch. Chỉ trong ba năm tiếp theo, quy mô thị trường đã tăng gấp 4 lần. Đến năm 2026, thị trường này được dự báo vượt 1.000 tỷ nhân dân tệ.

Tốc độ giao hàng là một trong những yếu tố khiến mô hình này trở nên hấp dẫn.

Một thử nghiệm được thực hiện vào giữa tháng 9 tại Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh, với Meituan, một trong những nền tảng giao hàng tức thời phổ biến tại Trung Quốc. Các đơn hàng bao gồm đồ uống, nhu yếu phẩm hằng ngày và thiết bị điện, được đặt từ những cửa hàng khác nhau.

Đồ uống là nhóm hàng được giao nhanh nhất. Một đơn hàng từ một cửa hàng rượu cách địa chỉ nhận hàng chưa đầy 1 km tại khu vực trung tâm Đại Liên được giao đến chỉ sau khoảng 6 phút. Phí giao hàng, bao gồm cả lựa chọn giao ưu tiên, là 4,8 nhân dân tệ, tương đương chưa đến 1 USD.

Một đơn hàng nhu yếu phẩm từ một hiệu thuốc cách địa chỉ nhận hơn 2 km được giao trong khoảng 12 phút. Phí giao hàng với lựa chọn ưu tiên chỉ 2,8 nhân dân tệ.

Những con số này cho thấy khái niệm “tiện lợi” đang thay đổi. Thay vì phải đi bộ vài phút tới cửa hàng gần nhất, người tiêu dùng có thể đặt hàng ngay tại nhà và nhận sản phẩm trong thời gian tương đương, thậm chí nhanh hơn.

CỬA HÀNG TIỆN LỢI TÌM CÁCH GIÀNH LẠI KHÁCH

Một trong những yếu tố giúp các dịch vụ giao hàng tức thời duy trì tốc độ và mức phí thấp là mạng lưới lao động nền tảng rất lớn tại Trung Quốc.

Tính cả tài xế giao hàng và tài xế gọi xe, số lao động thuộc nhóm này trên toàn Trung Quốc được ước tính khoảng 100 triệu người. Họ đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị.

Suy giảm kinh tế cũng được xem là một yếu tố thúc đẩy ngày càng nhiều người trẻ gia nhập lực lượng lao động này, đặc biệt sau khi không tìm được công việc phù hợp với kỳ vọng sau khi tốt nghiệp đại học.

Trước sức ép đó, các cửa hàng tiện lợi đang tìm cách giành lại nhu cầu từ những nền tảng giao hàng tức thời bằng cách tiếp nhận đơn hàng thông qua ứng dụng. Tuy nhiên, đến năm 2025, chưa đến 40% cửa hàng tiện lợi cung cấp dịch vụ giao hàng tức thời.

Bản thân mô hình cửa hàng tiện lợi cũng có những hạn chế khi tham gia cuộc cạnh tranh này. Do diện tích mặt bằng nhỏ, các cửa hàng thường chỉ có danh mục sản phẩm giới hạn. Điều này khiến họ khó cạnh tranh với siêu thị và các cửa hàng chuyên doanh khi cùng tham gia vào thị trường giao hàng tức thời.

Một hướng khác để thu hút khách hàng là phát triển những sản phẩm độc quyền, chỉ có thể mua tại một chuỗi cửa hàng nhất định. Tuy nhiên, ngành cửa hàng tiện lợi Trung Quốc vẫn chưa khai thác mạnh lợi thế này.

Tỷ trọng doanh số của các sản phẩm nhãn hàng riêng tại các cửa hàng tiện lợi Trung Quốc hiện dưới 5%. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức 40-50% tại các cửa hàng tiện lợi ở Nhật Bản.

Khi một đơn hàng có thể được giao tận cửa trong vài phút với chi phí rất thấp, lợi thế “ở gần” vốn là nền tảng của mô hình cửa hàng tiện lợi đang dần trở nên kém khác biệt. Sự phát triển nhanh của giao hàng tức thời vì thế đang đặt lại câu hỏi về tương lai của mô hình bán lẻ từng được xây dựng quanh khái niệm “tiện lợi” tại Trung Quốc.