Cuộc đua AI đẩy "nợ ẩn" của 5 đại gia công nghệ Mỹ lên 1.650 tỷ USD

Các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu, mua GPU và máy chủ dài hạn đang tạo nên những khoản nghĩa vụ tài chính khổng lồ, làm dấy lên lo ngại về mức độ rủi ro thực sự của làn sóng đầu tư AI.

Một nghiên cứu của Nikkei cho thấy tổng nghĩa vụ tài chính ngoài bảng cân đối kế toán của 5 tập đoàn công nghệ Mỹ gồm Alphabet, Microsoft, Amazon, Meta và Oracle đã tăng gấp 8 lần trong vòng 4 năm, lên khoảng 1.650 tỷ USD ở quý gần nhất. Quy mô này thậm chí đã vượt tổng số nợ khoảng 1.350 tỷ USD mà các doanh nghiệp đang ghi nhận trên bảng cân đối kế toán.

Nói cách khác, phần nghĩa vụ tài chính chưa được phản ánh trực tiếp trên báo cáo tài chính hiện còn lớn hơn cả số nợ chính thức của các doanh nghiệp.

NHỮNG KHOẢN NỢ CHƯA ĐƯỢC PHẢN ÁNH TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

Meta là trường hợp nổi bật nhất khi quy mô nghĩa vụ ngoài bảng cân đối ước đạt khoảng 420 tỷ USD, gần gấp ba lần số nợ được ghi nhận. Trong khi đó, Oracle ghi nhận mức tăng nhanh nhất khi con số này đạt 273,3 tỷ USD vào cuối tháng 5, cao gấp hơn 30 lần so với bốn năm trước.

Theo Nikkei, nguyên nhân chủ yếu là cuộc chạy đua đầu tư hạ tầng AI.

Để phát triển các mô hình AI ngày càng lớn, các doanh nghiệp phải xây dựng thêm trung tâm dữ liệu, đồng thời ký các hợp đồng dài hạn để mua GPU, máy chủ và nhiều thiết bị tính toán khác. Chi phí cho một trung tâm dữ liệu hiện đại có thể lên tới hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD.

Thay vì tự bỏ vốn xây dựng toàn bộ, nhiều tập đoàn lựa chọn thuê dài hạn từ các nhà vận hành trung tâm dữ liệu. Theo mô hình này, đối tác sẽ đầu tư đất đai, công trình và hạ tầng điện, còn doanh nghiệp công nghệ thuê lại để triển khai hệ thống AI.

Theo quy định kế toán, các GPU và máy chủ đã ký hợp đồng nhưng chưa được bàn giao, cũng như các trung tâm dữ liệu chưa đi vào hoạt động, chưa phải ghi nhận trên bảng cân đối kế toán. Những nghĩa vụ này chỉ xuất hiện trong phần thuyết minh của báo cáo tài chính.

Oracle là ví dụ điển hình. Công ty đang phát triển dự án trung tâm dữ liệu Stargate với OpenAI thông qua các hợp đồng thuê từ nhà vận hành bên ngoài. Chính mô hình này khiến nghĩa vụ ngoài bảng cân đối của Oracle tăng vọt trong những năm gần đây.

Nikkei cho rằng việc hạch toán này hoàn toàn phù hợp với chuẩn mực kế toán hiện hành, song lại khiến nhà đầu tư cá nhân khó hình dung đầy đủ quy mô các cam kết tài chính mà doanh nghiệp đang gánh chịu.

THỊ TRƯỜNG BẮT ĐẦU NHÌN VÀO "GÁNH NẶNG VÔ HÌNH"

Sự gia tăng nhanh chóng của các khoản nghĩa vụ ngoài bảng cân đối đã thu hút sự chú ý của các tổ chức tài chính.

Morgan Stanley đã dành một báo cáo riêng để phân tích tác động của các cam kết đầu tư AI. Moody's cũng cảnh báo trong báo cáo công bố hồi tháng 2 rằng các hợp đồng thuê trung tâm dữ liệu chưa bắt đầu vận hành đang tăng rất nhanh.

Ở chiều ngược lại, các tập đoàn công nghệ vẫn tin tưởng dòng tiền tương lai sẽ đủ lớn để bù đắp những khoản đầu tư hiện nay.

Tính đến cuối tháng 3, tổng giá trị đơn hàng đã ký nhưng chưa thực hiện của Microsoft, Alphabet và Amazon trong các mảng điện toán đám mây và dịch vụ đạt khoảng 1.450 tỷ USD.

Ông Matt Garman, Giám đốc điều hành Amazon Web Services (AWS), khẳng định các khoản đầu tư của công ty "không mang tính đầu cơ".

Trong khi đó, các quỹ đầu tư tổ chức ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho cuộc đua AI.

Meta đã thành lập liên doanh với các quỹ do Blue Owl Capital quản lý để xây dựng một trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại bang Louisiana. Dự án được công bố năm 2025 với tổng vốn đầu tư 27 tỷ USD, nhưng đến giữa tháng 7 năm nay, Meta cho biết tổng mức đầu tư dự kiến đã vượt 50 tỷ USD.

Meta chỉ sở hữu 20% công ty vận hành trung tâm dữ liệu và sử dụng cơ sở này theo hợp đồng thuê dài hạn. Cách làm này giúp doanh nghiệp nhanh chóng có thêm năng lực tính toán phục vụ AI mà không phải ghi nhận toàn bộ chi phí đầu tư ngay trên bảng cân đối kế toán.

Tuy nhiên, Meta cũng cam kết bù đắp thiệt hại cho nhà đầu tư nếu trung tâm dữ liệu không còn cần thiết và hợp đồng thuê bị chấm dứt trước thời hạn. Điều này đồng nghĩa với việc nghĩa vụ tài chính thực tế lớn hơn đáng kể so với những gì thể hiện trên báo cáo tài chính.

RỦI RO SẼ XUẤT HIỆN NẾU AI TĂNG TRƯỞNG CHẬM HƠN KỲ VỌNG

Theo Nikkei, tốc độ đầu tư vào AI hiện đã vượt khả năng tạo lợi nhuận của nhiều tập đoàn công nghệ. Các doanh nghiệp không chỉ phát hành thêm trái phiếu và cổ phiếu để huy động vốn mà còn thu hút nguồn tiền từ các nhà đầu tư tổ chức nhằm tiếp tục mở rộng hạ tầng AI.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 3, các chuyên gia kinh tế của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) gọi hình thức huy động vốn này là "shadow borrowing" - tức vay nợ ngoài bảng cân đối kế toán. Theo BIS, nếu các dự án trung tâm dữ liệu bị đình trệ hoặc kỳ vọng về AI suy giảm, những rủi ro tài chính có thể nhanh chóng lan rộng trên thị trường.

Một lãnh đạo của một công ty kiểm toán Nhật Bản nhận định: "Gánh nặng tài chính thực tế của các tập đoàn công nghệ lớn hơn đáng kể so với những gì có thể nhìn thấy trên bảng cân đối kế toán."

Nikkei cũng nhấn mạnh tình hình hiện nay khác với vụ sụp đổ của Enron năm 2001, khi tập đoàn năng lượng Mỹ che giấu các khoản nợ thông qua mạng lưới công ty "vỏ bọc". Tuy nhiên, việc ngày càng nhiều dự án AI được triển khai thông qua các liên doanh có mức độ minh bạch hạn chế vẫn có thể làm gia tăng lo ngại của giới đầu tư.

Đáng chú ý, phần lớn các nghĩa vụ ngoài bảng cân đối hiện nay cuối cùng sẽ được ghi nhận khi các trung tâm dữ liệu đi vào hoạt động. Khi đó, những khoản nợ "ẩn" sẽ trở thành nợ thực sự. Nếu nhu cầu AI không tăng như kỳ vọng và công suất trung tâm dữ liệu không được khai thác hiệu quả, giá trị tài sản có thể phải điều chỉnh giảm, kéo theo các khoản lỗ đáng kể.