Cuộc đua trung tâm dữ liệu AI đứng trước nguy cơ "hụt hơi" vì thiếu thợ lành nghề

Theo trang Wired, trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI), thế giới thường chú ý đến những gói đãi ngộ hàng triệu USD mà các “ông lớn” như Meta, OpenAI hay Google tung ra để giành giật các nhà nghiên cứu và kỹ sư hàng đầu. Tuy nhiên, phía sau ánh hào quang của thuật toán và mô hình ngôn ngữ lớn, đang diễn ra một cuộc chiến nhân lực ít được nhắc tới hơn nhưng mang tính sống còn: cuộc khủng hoảng thiếu hụt thợ lành nghề để xây dựng các trung tâm dữ liệu AI.

THIẾU THỢ LÀNH NGHỀ XÂY DỰNG CÁC TRUNG TÂM DỮ LIỆU AI

AI không chỉ tồn tại trong không gian số. Để vận hành, nó cần những trung tâm dữ liệu khổng lồ – nơi tập trung hàng chục nghìn máy chủ, tiêu thụ lượng điện năng khổng lồ, yêu cầu hệ thống làm mát, đường ống, cáp điện và kiểm soát nhiệt độ cực kỳ chính xác. Và để xây dựng những “nhà máy số” này, nước Mỹ đang đối mặt với một thực tế đáng lo ngại: không đủ thợ điện, thợ ống nước, kỹ thuật viên HVAC (sưởi – thông gió – điều hòa).

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS), trong giai đoạn 2024–2034, mỗi năm nước này sẽ thiếu trung bình khoảng 81.000 thợ điện, tính theo số vị trí việc làm không được lấp đầy. Dù lực lượng thợ điện được dự báo tăng 9% trong 10 năm tới – nhanh hơn mức trung bình của toàn thị trường lao động – nhưng vẫn không đủ để đáp ứng nhu cầu.

Một nghiên cứu của McKinsey còn đưa ra con số đáng báo động hơn: từ năm 2023 đến 2030, Mỹ cần bổ sung thêm 130.000 thợ điện được đào tạo bài bản, cùng với 240.000 lao động xây dựng và 150.000 giám sát công trình để theo kịp tốc độ phát triển hạ tầng, trong đó trung tâm dữ liệu AI là động lực tăng trưởng chính.

Liên đoàn Công nhân Điện quốc tế (IBEW) cho biết, tại nhiều địa phương, chỉ riêng một dự án trung tâm dữ liệu đã cần số thợ điện gấp 2–4 lần tổng số hội viên hiện có. Ông Chris Madello, đại diện Liên hiệp Thợ Ống nước và Thợ Lắp ống (United Association), nhận định: “Hiện nay, không có ngành nào đòi hỏi nhiều nhân lực hơn các dự án trung tâm dữ liệu. AI càng phát triển, nhu cầu điện năng càng lớn, kéo theo nhu cầu lao động ngày càng cao”.

BÀI TOÁN ĐÀO TẠO: KHÔNG THỂ GIẢI QUYẾT TRONG NGÀY MỘT NGÀY HAI

Khủng hoảng nhân lực xây dựng không phải là vấn đề mới, nhưng cơn sốt AI đã khiến nó bộc lộ rõ ràng và gay gắt hơn bao giờ hết. Theo ông Anirban Basu, kinh tế trưởng của Hiệp hội Nhà thầu và Xây dựng Mỹ (ABC), nước Mỹ đã đối mặt với tình trạng thiếu thợ lành nghề suốt nhiều năm.

“Trong quá khứ, kỹ năng nghề thường được truyền từ cha sang con. Nhưng vài thập kỷ gần đây, nhiều gia đình lại khuyến khích con em theo học đại học 4 năm thay vì học nghề,” ông Basu phân tích. Hệ quả là lực lượng thợ tay nghề cao hiện nay chủ yếu thuộc thế hệ baby boomer, và họ đang bước vào tuổi nghỉ hưu hàng loạt.

Khi làn sóng nghỉ hưu này ập đến đúng thời điểm AI bùng nổ, áp lực lên thị trường lao động càng trở nên nặng nề. Dù các tổ chức nghề nghiệp và công đoàn đang nỗ lực đào tạo thợ mới, đào tạo nghề không phải quá trình có thể rút ngắn tùy ý.

Một thách thức lớn nằm ở chính đặc thù của các dự án trung tâm dữ liệu. Ông Dan Quinonez, lãnh đạo Hiệp hội Nhà thầu Plumbing – Heating – Cooling (PHCC), cho biết về mặt kỹ thuật, công việc trong trung tâm dữ liệu không khác quá nhiều so với các dự án khác. Tuy nhiên, tiến độ xây dựng cực kỳ gấp gáp và tiêu chuẩn gần như không cho phép sai sót.

Thông thường, thợ học việc sẽ được đào tạo trực tiếp tại công trường, làm việc song song với những người có kinh nghiệm. Nhưng với trung tâm dữ liệu – nơi mỗi lỗi nhỏ cũng có thể gây chậm tiến độ và thiệt hại hàng triệu USD – các nhà thầu ngại rủi ro hơn rất nhiều.

“Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến chi phí đội lên rất lớn,” ông Quinonez nói. Vì vậy, thợ mới thường phải trải qua quy trình đào tạo nghiêm ngặt hơn trước khi được phép tham gia dự án AI.

Google là một trong số ít công ty công nghệ đã sớm nhìn ra vấn đề. Năm ngoái, tập đoàn này công bố tài trợ cho Electrical Training Alliance nhằm nâng cao kỹ năng cho 100.000 thợ điện hiện hữu và đào tạo 30.000 thợ học việc mới trước năm 2030. Google ước tính chương trình này có thể giúp quy mô lực lượng thợ điện tăng tới 70% trong những năm tới – một con số cho thấy mức độ nghiêm trọng của bài toán nhân lực.

LƯƠNG CAO, CẠNH TRANH KHỐC LIỆT VÀ CÂU HỎI LỚN VỀ TÍNH BỀN VỮNG

Nhu cầu bùng nổ đã khiến các dự án trung tâm dữ liệu trở thành “mỏ vàng” đối với thợ lành nghề. Theo ông Charles White, phụ trách chính sách của PHCC, mức lương tại các công trình này thường cao hơn đáng kể so với xây dựng dân dụng hay hạ tầng thông thường, một phần nhờ thời gian làm việc kéo dài và làm thêm giờ.

Không chỉ vậy, việc làm cho các tập đoàn công nghệ lớn như Amazon, Google hay Meta còn mang lại lợi thế thanh toán nhanh, ít rủi ro tài chính, khiến thợ lành nghề sẵn sàng chuyển việc. “Tôi nghe những câu chuyện này suốt,” ông Quinonez chia sẻ. “Thợ chuyển sang dự án trung tâm dữ liệu vì lương cao hơn, giờ làm nhiều hơn, và được trả tiền đúng hạn.”

Sự cạnh tranh này khiến thị trường lao động càng thêm căng thẳng. Các dự án nhà ở, bệnh viện, nhà máy, năng lượng tái tạo… đều phải tranh giành cùng một nguồn nhân lực hạn chế. Dù vậy, ngành xây dựng vẫn có một “van điều áp” nhất định: đội ngũ thợ lưu động, sẵn sàng di chuyển đến những khu vực xa xôi – nơi các trung tâm dữ liệu thường được xây dựng.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: điều gì sẽ xảy ra khi cơn sốt AI hạ nhiệt? Sau khi hoàn thành, mỗi trung tâm dữ liệu chỉ cần một nhóm nhân sự vận hành và bảo trì tương đối nhỏ, cùng mạng lưới nhà thầu bên ngoài. Nhu cầu lao động sẽ giảm mạnh so với giai đoạn xây dựng cao điểm.

“Nó không còn là một công trường đông đúc nữa,” ông White nói. “Nhưng vẫn cần người để vận hành hệ thống, bảo trì thiết bị. Một bộ phận lao động sẽ ở lại lâu dài.”

Nếu đầu tư AI chững lại hoặc kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái, nguy cơ dư thừa lao động cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra. Nhưng ở thời điểm hiện tại, thị trường vẫn đang nóng lên từng ngày. Như ông Basu đặt vấn đề: “Liệu đây có phải là một chu kỳ tăng trưởng bền vững, hay sẽ sụp đổ đột ngột? Hay đơn giản là nhu cầu sẽ giảm dần khi cao trào qua đi?”