Đào tạo kỹ sư bán dẫn: Khoảng cách từ “biết công nghệ” đến “làm được sản phẩm”

Sự phát triển nhanh của ngành công nghiệp điện tử, cùng làn sóng đầu tư vào lĩnh vực bán dẫn đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, bài toán hiện nay không chỉ là đào tạo đủ số lượng kỹ sư, mà còn là làm thế nào để những kỹ sư mới ra trường có khả năng tham gia ngay vào các dự án công nghiệp, hiểu bài toán sản phẩm và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.

Một trong những khoảng trống lớn nhất của đào tạo nhân lực bán dẫn hiện nay, theo các chuyên gia trong ngành, là sinh viên vẫn thiếu cơ hội tiếp cận với môi trường phát triển sản phẩm thực tế.

ĐƯA BÀI TOÁN DOANH NGHIỆP VÀO GIẢNG ĐƯỜNG

Chia sẻ tại Vòng Chung kết cuộc thi thiết kế MCU-FPGA Hà Nội 2026 diễn ra chiều 5/8, ông Nguyễn Trọng Vân, Quản lý thị trường Đông Nam Á của Gowin Semiconductor, cho biết điểm hạn chế phổ biến của sinh viên hiện nay không hẳn nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ, mà ở việc chưa quen với những vấn đề thực tế của doanh nghiệp.

"Ban đầu, nhiều dự án còn thiên về ý tưởng và chưa giải quyết tốt những vấn đề thực tế. Chính vì vậy, trong suốt cuộc thi MCU-FPGA, các doanh nghiệp đã trực tiếp tham gia với vai trò mentor, tutor để góp ý, giúp các nhóm điều chỉnh sản phẩm theo hướng sát với nhu cầu thị trường hơn", ông Vân chia sẻ.

Theo ông, đây cũng chính là giá trị quan trọng nhất mà những hoạt động như cuộc thi thiết kế chip mang lại: giúp sinh viên hiểu rằng một sản phẩm công nghệ không chỉ cần hoạt động về mặt kỹ thuật, mà còn phải giải quyết được một nhu cầu cụ thể, có khả năng triển khai và phát triển trong thực tế.

Thực tế, nhiều sinh viên có nền tảng tốt về lập trình, thiết kế mạch hay công nghệ FPGA, nhưng quá trình biến một ý tưởng thành sản phẩm hoàn chỉnh đòi hỏi nhiều kỹ năng khác như phân tích nhu cầu, tối ưu thiết kế, quản lý tiến độ, làm việc nhóm và trình bày giải pháp.

Đây là những kỹ năng khó có thể hình thành nếu sinh viên chỉ học trong phạm vi giáo trình hoặc phòng thí nghiệm.

Cuộc thi Thiết kế MCU-FPGA Hà Nội 2026 do Trường Điện, Điện Tử - Đại học Bách Khoa Hà Nội cùng Công ty TNHH Willas Electronic Việt Nam, Gowin Semiconductor tổ chức dành cho sinh viên các trường đại học tại Hà Nội. Không chỉ là một sân chơi học thuật, cuộc thi được xây dựng như một môi trường mô phỏng quy trình phát triển sản phẩm trong doanh nghiệp, nơi sinh viên phải vận dụng kiến thức kỹ thuật để giải quyết những bài toán thực tế dưới sự hướng dẫn của giảng viên và các kỹ sư công nghiệp.

CHẶNG ĐƯỜNG TỪ DEMO ĐẾN SẢN PHẨM THƯƠNG MẠI

Khác với nhiều cuộc thi công nghệ chỉ dừng lại ở việc tìm ra đội chiến thắng, ban tổ chức cuộc thi lần này đặt mục tiêu xa hơn: tìm kiếm những sản phẩm có khả năng tiếp tục phát triển sau cuộc thi.

Ông Lê Quốc Trọng, Giám đốc dự án Công ty Willas Electronic Vietnam, cho biết ban tổ chức không xem đây đơn thuần là một sân chơi học thuật mà hướng đến mục tiêu tạo ra những sản phẩm có tiềm năng thương mại hóa.

Ngay từ khi phát động, các đội thi đã được định hướng phát triển đề tài theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời nhận được sự đồng hành của các kỹ sư đến từ doanh nghiệp và nhà sản xuất chip.

"Qua vòng sơ khảo, chúng tôi đã nhìn thấy khoảng 3-4 đội có sản phẩm mang tính ứng dụng rất cao, phù hợp với nhu cầu của ngành sản xuất điện tử tại Việt Nam", ông Trọng cho biết.

Tuy nhiên, theo đại diện Gowin Semiconductor, để một nguyên mẫu công nghệ trở thành sản phẩm thương mại vẫn còn một khoảng cách lớn.

"Để trở thành sản phẩm thương mại còn rất nhiều việc phải làm như hoàn thiện thiết kế công nghiệp, vỏ sản phẩm, xây dựng thương hiệu, tối ưu chi phí và nhiều yếu tố khác. Nhưng về mặt công nghệ, nhiều dự án đã có tiềm năng để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư phát triển", ông Nguyễn Trọng Vân nhận định.

Điều này cũng phản ánh một thực tế trong ngành công nghệ: khả năng tạo ra một bản demo mới chỉ là bước đầu. Để tham gia chuỗi giá trị công nghiệp, kỹ sư cần hiểu cả quá trình từ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm đến sản xuất và thương mại hóa.

KẾT HỢP ĐÀO TẠO LÝ THUYẾT VÀ THỰC HÀNH NGAY TỪ BẬC ĐẠI HỌC

Nhìn từ góc độ đào tạo, ông Nguyễn Đức Minh, Phó Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng những cuộc thi thực chiến như MCU - FPGA giúp sinh viên có cơ hội tiếp xúc với những công nghệ mới đang được sử dụng trong công nghiệp. Quan trọng hơn, sinh viên được đặt vào những tình huống gần với môi trường làm việc thực tế, nơi các em phải tự đề xuất giải pháp, xử lý vấn đề và bảo vệ sản phẩm trước hội đồng chuyên gia.

"Điều đó giúp các bạn sinh viên có thêm góc nhìn mới, kỹ năng và trải nghiệm về thực tiễn trong công nghiệp, đồng thời phát triển các kỹ năng mềm như quản lý dự án, thuyết trình, làm việc nhóm", ông Minh nói.

Theo ông, thông qua những trải nghiệm này, sinh viên có thể hiểu rõ hơn ngành công nghiệp vi mạch bán dẫn cần những kiến thức và kỹ năng gì, từ đó có động lực học tập và theo đuổi nghề nghiệp lâu dài.

Đây cũng là điểm mà nhiều doanh nghiệp quốc tế quan tâm khi tham gia vào quá trình phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam.

Trao đổi bên lề sự kiện, ông Alex Chan, Tổng Giám đốc Willas Electronic Vietnam, cho biết theo kinh nghiệm của Đài Loan, việc kết hợp giữa đào tạo lý thuyết và thực hành ngay từ bậc đại học là yếu tố quan trọng giúp hình thành lực lượng kỹ sư bán dẫn mạnh.

"Ngay từ bậc đại học, giáo dục tại Đài Loan đã rất chú trọng kết hợp giữa thực hành thực tế và lý thuyết. Với Việt Nam, ngành này mới bắt đầu phát triển nhưng hiện đã có một khởi đầu tốt khi nhiều công ty nước ngoài đến đây, tạo cơ hội thực tập và tuyển dụng sinh viên", ông Chan chia sẻ.

Trao đổi bên lề sự kiện, ông Alex Chan, Tổng Giám đốc Willas Electronic Vietnam, đánh giá sinh viên Việt Nam có nền tảng tốt, thông minh và có khả năng tiếp thu nhanh các công nghệ mới. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là các bạn chưa có nhiều cơ hội tham gia các dự án thực tế cùng doanh nghiệp toàn cầu.

Theo ông, kinh nghiệm của Đài Loan cho thấy sự kết hợp giữa đào tạo lý thuyết và thực hành ngay từ bậc đại học là yếu tố quan trọng giúp hình thành lực lượng kỹ sư bán dẫn mạnh.

"Ngay từ bậc đại học, giáo dục tại Đài Loan đã rất chú trọng kết hợp giữa thực hành thực tế và lý thuyết. Với Việt Nam, ngành này mới bắt đầu phát triển nhưng hiện đã có một khởi đầu tốt khi nhiều công ty nước ngoài đến đây, tạo cơ hội thực tập và tuyển dụng sinh viên", ông Chan chia sẻ.

Theo Ban tổ chức, đội vô địch cuộc thi năm nay sẽ được tài trợ chuyến tham quan tìm hiểu ngành công nghiệp bán dẫn tại Đài Loan (Trung Quốc), tiếp xúc toàn bộ chuỗi cung ứng, từ công đoạn Foundry (đúc bán dẫn), Packaging (đóng gói) đến Testing (kiểm thử), qua đó nâng cao kiến thức thực tiễn về ngành công nghiệp này.