Davos 2026: Chi phí năng lượng sẽ quyết định quốc gia nào thắng trong cuộc đua AI

CEO Microsoft Satya Nadella cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo không chỉ là cuộc cạnh tranh về thuật toán hay chip bán dẫn, mà ngày càng là cuộc đua về năng lượng – yếu tố có thể trực tiếp quyết định tăng trưởng GDP và năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên AI.

AI, “TOKEN” VÀ NĂNG LƯỢNG – TRỤ CỘT MỚI CỦA TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Theo hãng tin CNBC, phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), CEO Microsoft Satya Nadella đã đưa ra một thông điệp thẳng thắn: quốc gia nào sở hữu năng lượng rẻ, dồi dào và bền vững hơn sẽ có lợi thế lớn hơn trong cuộc đua AI toàn cầu. Theo ông, trong tương lai gần, tăng trưởng GDP của mỗi nền kinh tế sẽ “tương quan trực tiếp” với chi phí năng lượng phục vụ cho AI.

Trọng tâm trong lập luận của Nadella là khái niệm “token” – đơn vị xử lý cơ bản của các mô hình AI. Mỗi truy vấn AI, mỗi tác vụ huấn luyện hay suy luận đều tiêu thụ một lượng token nhất định, đồng nghĩa với việc tiêu thụ điện năng và tài nguyên tính toán.

“Token đang trở thành một loại hàng hóa toàn cầu mới. Nhiệm vụ của mỗi nền kinh tế là biến những token đó thành tăng trưởng kinh tế. Và nếu bạn có được hàng hóa rẻ hơn, bạn sẽ có lợi thế”, ông Nadella nói.

Điều này lý giải vì sao các “hyperscaler” như Microsoft, Google, Amazon hay Meta đang đổ hàng trăm tỷ USD vào hạ tầng trung tâm dữ liệu. Riêng Microsoft cho biết họ dự kiến chi khoảng 80 tỷ USD trong năm 2025 cho các trung tâm dữ liệu AI, với 50% tổng vốn đầu tư nằm ngoài nước Mỹ – phản ánh chiến lược tìm kiếm những khu vực có chi phí năng lượng, đất đai và chính sách thuận lợi hơn.

Theo nhiều ước tính, một trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn có thể tiêu thụ điện tương đương một thành phố cỡ trung, trong khi các mô hình AI thế hệ mới ngày càng “ngốn điện” hơn do kích thước và độ phức tạp tăng nhanh. Điều này khiến năng lượng trở thành điểm nghẽn chiến lược, không kém gì chip bán dẫn hay nhân lực AI.

Nadella cũng nhấn mạnh yếu tố “giấy phép xã hội”. Ông cảnh báo rằng các tập đoàn công nghệ sẽ sớm mất đi sự ủng hộ của xã hội nếu AI chỉ tạo ra lợi nhuận mà không mang lại lợi ích thực tế cho cộng đồng.

“Chúng ta sẽ nhanh chóng mất đi sự chấp thuận của xã hội nếu sử dụng một nguồn lực khan hiếm như năng lượng chỉ để tạo token, mà những token đó không cải thiện y tế, giáo dục, hiệu quả khu vực công hay năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp”, ông nói.

Nói cách khác, AI phải chứng minh được giá trị kinh tế – xã hội tương xứng với lượng năng lượng mà nó tiêu thụ, nếu không sẽ đối mặt với phản ứng chính sách và dư luận ngày càng gay gắt.

CHÂU ÂU, CHI PHÍ NĂNG LƯỢNG CAO VÀ BÀI TOÁN CẠNH TRANH AI TOÀN CẦU

Khi nói về châu Âu, CEO Satya Nadella đưa ra một đánh giá thẳng thắn: chi phí năng lượng cao đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với tham vọng AI của khu vực này.

Sau cuộc xung đột Nga – Ukraine từ năm 2022 và các lệnh trừng phạt năng lượng, giá điện và khí đốt tại châu Âu đã tăng mạnh và duy trì ở mức cao so với Mỹ, Trung Quốc hay nhiều nền kinh tế châu Á. Điều này khiến tổng chi phí sở hữu (TCO) của các hệ thống AI tại châu Âu trở nên đắt đỏ hơn đáng kể. “Không chỉ là sản xuất năng lượng”, ông Nadella nói. “Vấn đề là tổng chi phí sở hữu: bạn có phải là nơi sản xuất năng lượng rẻ không? Bạn có xây được trung tâm dữ liệu không? Đường cong chi phí của silicon và hạ tầng tính toán ra sao?”

Trong khi Mỹ hưởng lợi từ khí đá phiến (Mỹ là nhà sản xuất khí tự nhiên lớn nhất thế giới) và Trung Quốc kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng năng lượng – công nghiệp, châu Âu lại đối mặt với bài toán kép: chuyển dịch xanh nhưng chưa có đủ nguồn năng lượng ổn định, giá rẻ để nuôi các hệ thống AI quy mô lớn.

Ông Nadella cho rằng châu Âu cần thay đổi tư duy, từ việc quá nhấn mạnh vào “chủ quyền số” sang tập trung vào khả năng cạnh tranh toàn cầu của sản phẩm và dịch vụ. “Cạnh tranh của châu Âu không phải là cạnh tranh trong nội bộ châu Âu, mà là cạnh tranh của sản phẩm châu Âu trên thị trường toàn cầu”, ông nhấn mạnh.

Theo ông Nadella, lịch sử 300 năm thịnh vượng của châu Âu đến từ việc khu vực này sản xuất ra những thứ thế giới cần, chứ không phải từ việc tự bảo vệ mình sau các rào cản. Trong kỷ nguyên AI, điều đó đồng nghĩa với việc đảm bảo tiếp cận năng lượng, token và hạ tầng AI ở quy mô toàn cầu, thay vì chỉ lo phòng thủ.

Bài toán này không chỉ của châu Âu. Trên phạm vi toàn cầu, cuộc đua AI đang thúc đẩy các quốc gia xem xét lại chiến lược năng lượng quốc gia: từ việc đầu tư điện hạt nhân thế hệ mới, mở rộng năng lượng tái tạo, đến việc ưu tiên cấp điện cho trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao.

Nhiều chuyên gia nhận định, trong 10–15 năm tới, năng lượng có thể trở thành “điểm nghẽn quyết định” của AI, tương tự vai trò của dầu mỏ trong thế kỷ 20. Quốc gia nào giải được bài toán năng lượng rẻ, sạch và ổn định cho AI sẽ nắm lợi thế chiến lược không chỉ về công nghệ, mà cả về tăng trưởng kinh tế và quyền lực địa chính trị.

“AI không chỉ là câu chuyện của phần mềm. Đó là câu chuyện của điện, hạ tầng, silicon và tầm nhìn kinh tế toàn cầu – nơi chi phí năng lượng có thể quyết định ai là người chiến thắng cuối cùng trong cuộc đua công nghệ quan trọng nhất của thế kỷ 21”, CEO Microsoft Satya Nadella nói.