Doanh nghiệp Việt đang ở cấp độ nào trên hành trình trưởng thành AI?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang xuất hiện ở hầu hết mọi hoạt động doanh nghiệp, từ viết báo cáo, hỗ trợ bán hàng, chăm sóc khách hàng đến phân tích dữ liệu. Tuy nhiên, việc sử dụng AI phổ biến không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp thực sự tạo ra giá trị từ công nghệ này.

Theo chia sẻ của bà Trần Minh Nguyệt, Giám đốc Tư vấn Khối Nghiệp vụ Doanh nghiệp tại FPT Digital, Tập đoàn FPT, hiện tồn tại một nghịch lý đáng chú ý: khoảng 50 - 70% nhân sự đã sử dụng AI trong công việc hằng ngày, nhưng số lượng doanh nghiệp nhận thấy AI tạo ra giá trị thực sự lại chưa cao. Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn doanh nghiệp vẫn đang loay hoay trên hành trình trưởng thành AI.

BỐN RÀO CẢN KHIẾN DOANH NGHIỆP KHÓ TẠO HIỆU QUẢ THỰC TẾ TỪ AI

Nhìn bề ngoài, AI đang được ứng dụng rộng rãi chưa từng có. Nhân viên sử dụng ChatGPT để soạn thảo nội dung, lập trình viên dùng AI hỗ trợ viết mã nguồn, bộ phận marketing khai thác AI để xây dựng chiến dịch truyền thông, còn lãnh đạo sử dụng AI để tổng hợp thông tin.

Tuy nhiên, theo bà Trần Minh Nguyệt, vấn đề nằm ở chỗ nhiều doanh nghiệp đang dừng lại ở mức sử dụng công cụ thay vì chuyển hóa AI thành năng lực vận hành.

“Rất nhiều doanh nghiệp đã dùng AI, nhưng chưa thực sự hiểu mình dùng AI để làm gì, dùng ở đâu để tạo giá trị lớn nhất”, bà Nguyệt nhận định.

Theo chuyên gia FPT Digital, có bốn rào cản phổ biến khiến doanh nghiệp khó tạo ra hiệu quả thực tế từ AI.

Thứ nhất là thiếu mục tiêu rõ ràng. Doanh nghiệp triển khai AI theo xu hướng nhưng chưa xác định được bài toán kinh doanh cụ thể cần giải quyết.

Thứ hai là AI chưa được “đào tạo” để hiểu đặc thù doanh nghiệp. Các mô hình AI công khai có thể rất mạnh, nhưng nếu không được cung cấp bối cảnh, quy trình và tri thức nội bộ, kết quả đầu ra vẫn mang tính chung chung.

Thứ ba là dữ liệu chưa sẵn sàng. Trong nhiều doanh nghiệp, dữ liệu còn phân tán, thiếu chuẩn hóa hoặc không đủ chất lượng để AI có thể khai thác hiệu quả.

Thứ tư là thiếu cơ chế phản hồi và cải tiến liên tục. Nhiều tổ chức sử dụng AI như một công cụ hỏi – đáp đơn thuần mà chưa xây dựng vòng lặp giúp hệ thống ngày càng học hỏi và thích nghi với môi trường doanh nghiệp.

Bà Nguyệt ví quá trình triển khai AI giống như đào tạo một nhân viên mới. Dù người đó có nhiều kinh nghiệm ở nơi khác, họ vẫn cần thời gian để hiểu văn hóa, quy trình và cách vận hành của doanh nghiệp mới trước khi có thể tạo ra giá trị.

“AI cũng tương tự như vậy. Nếu không được cung cấp ngữ cảnh, dữ liệu và cơ chế học hỏi phù hợp thì rất khó đáp ứng đúng kỳ vọng của doanh nghiệp”, chuyên gia cho biết.

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp quốc tế đã bắt đầu chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang giai đoạn tích hợp AI vào vận hành thực tế. Các tổ chức như Moody's hay JPMorgan Chase không chỉ triển khai công cụ AI mà còn xây dựng nền tảng tri thức nội bộ để AI có thể hỗ trợ nhân viên trong các công việc hằng ngày.

BẢN ĐỒ 5 CẤP ĐỘ TRƯỞNG THÀNH AI CỦA DOANH NGHIỆP

Để giúp doanh nghiệp xác định vị trí của mình trên hành trình chuyển đổi AI, FPT Digital xây dựng mô hình 5 cấp độ trưởng thành AI.

Cấp độ đầu tiên là “Tò mò”, AI chủ yếu được sử dụng bởi từng cá nhân thông qua các công cụ phổ biến như ChatGPT. Doanh nghiệp chưa có chiến lược hay quy trình ứng dụng AI rõ ràng.

Bà Nguyệt minh họa cấp độ này bằng hình ảnh một tài xế sử dụng Google Maps. Chiếc xe không thay đổi, nhưng người lái có thêm công cụ hỗ trợ để đi đúng đường và hiệu quả hơn.

Cấp độ thứ hai là “Tăng cường”. Lúc này AI bắt đầu được tích hợp vào các hệ thống làm việc. Con người vẫn là người điều khiển chính, nhưng nhiều tác vụ đã được AI hỗ trợ tự động.

Cấp độ thứ ba là “Chuẩn hóa”, khi AI được đưa vào quy trình và dữ liệu doanh nghiệp. Một số hoạt động có thể được tự động xử lý, nhưng con người vẫn nằm trong vòng kiểm soát.

Cấp độ thứ tư là “Tự hành”. AI được trao quyền ra quyết định trong nhiều tình huống cụ thể. Con người đóng vai trò giám sát và can thiệp khi cần thiết.

Cấp độ thứ năm, cao nhất, là “AI Native”. Đây là những doanh nghiệp được thiết kế với kiến trúc AI ngay từ đầu. AI trở thành thành phần cốt lõi trong mô hình vận hành thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ.

“Hiện nay gần như chưa có nhiều doanh nghiệp thực sự ở cấp độ năm. Điều quan trọng là doanh nghiệp phải xác định được mình đang ở đâu để xây dựng lộ trình đi tiếp”, bà Nguyệt cho biết.

Nhận định này cũng phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế về trưởng thành AI, trong đó khoảng cách giữa việc thử nghiệm AI và đưa AI vào vận hành quy mô lớn vẫn là thách thức lớn nhất của doanh nghiệp.

KHI AI TRỞ THÀNH MỘT PHẦN CỦA MÔ HÌNH VẬN HÀNH

Theo bà Nguyệt, giai đoạn tiếp theo của AI không nằm ở việc sử dụng thêm nhiều công cụ hơn, mà nằm ở việc tái thiết kế cách doanh nghiệp vận hành.

FPT hiện xem mình là “customer zero” – khách hàng đầu tiên của chính các giải pháp AI mà doanh nghiệp phát triển. Trong những năm qua, tập đoàn đã triển khai đào tạo AI quy mô lớn, xây dựng các nền tảng AI nội bộ và tích hợp AI vào nhiều hoạt động quản trị.

Một trong những hướng đi được FPT tập trung là phát triển các hệ thống AI Agent – những trợ lý có khả năng không chỉ trả lời câu hỏi mà còn thực hiện hành động.

Để làm được điều đó, doanh nghiệp phải xây dựng một lớp kiến trúc vận hành mới, được FPT gọi là “harness engineering”.

Mô hình này bao gồm bốn thành phần chính: ngữ cảnh giúp AI hiểu đúng bối cảnh doanh nghiệp; công cụ giúp AI kết nối với email, lịch làm việc và các hệ thống nội bộ; điều phối hoạt động giữa nhiều hệ thống và AI agent; theo dõi thay đổi và điều chỉnh đầu ra theo thời gian thực.

Theo bà Nguyệt, một trong những giá trị lớn nhất mà AI mang lại không chỉ là tăng năng suất hay tiết kiệm chi phí, mà còn giúp doanh nghiệp chuyển hóa tri thức cá nhân thành tri thức tổ chức.

“Trước đây, tri thức nằm rải rác ở từng cá nhân. Khi AI giúp ghi nhận, chuẩn hóa và khai thác các tri thức đó, doanh nghiệp sẽ hình thành được một tài sản tri thức tập thể có thể tích lũy theo thời gian”, bà nói.

Từ thực tiễn triển khai, chuyên gia FPT Digital cho rằng doanh nghiệp không nên chờ đến khi mọi thứ hoàn hảo mới bắt đầu. Điều quan trọng nhất là xác định đúng cấp độ trưởng thành hiện tại, lựa chọn một hoặc hai quy trình cụ thể để thử nghiệm, đo lường hiệu quả và từng bước mở rộng.