Gỡ khó cho doanh nghiệp SME tiếp cận tài chính bền vững, chuyển đổi xanh

Ngày 27/1, sáng kiến hợp tác liên ngành mới nhằm tăng cường tài chính bền vững và hỗ trợ lộ trình chuyển dịch xanh của Việt Nam đã chính thức được khởi động, đánh dấu bước tiến quan trọng trong nỗ lực thúc đẩy đầu tư và tài chính xanh phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và chuyển dịch năng lượng quốc gia.

VIỆT NAM CẦN CÓ ĐẦU TƯ XANH VÀ TÀI CHÍNH XANH Ở QUY MÔ LỚN

Sáng kiến mang tên “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” (SHIFT) được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa các cơ quan của Chính phủ Việt Nam và sáu tổ chức trong nước và quốc tế. Dự án thể hiện cam kết chung trong việc xây dựng môi trường thuận lợi cho đầu tư xanh, tài chính xanh và hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu khí hậu dài hạn.

Theo ông Chu Đức Lam, Vụ trưởng Vụ Tài chính – Kinh tế ngành, Bộ Tài chính, quan điểm xuyên suốt của Việt Nam trong phát triển kinh tế giai đoạn tới là “tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững, tăng trưởng cao nhưng phải xanh hơn, thông minh hơn và bao trùm hơn”, thể hiện quyết tâm bắt nhịp xu hướng chuyển đổi kép của thế giới là chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Ông Lam cho rằng để chuyển đổi xanh thành công, Việt Nam cần có đầu tư xanh và tài chính xanh ở quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt thị trường và tạo đòn bẩy cho doanh nghiệp cũng như toàn bộ nền kinh tế. “Dự án SHIFT được khởi động hôm nay mang ý nghĩa như một ‘cú hích chính sách’, góp phần thúc đẩy môi trường thuận lợi cho đầu tư – tài chính xanh và chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam”, ông nhấn mạnh.

Với cơ quan chủ quản là Bộ Tài chính, dự án SHIFT được triển khai với sự phối hợp chặt chẽ của các đơn vị trực thuộc Bộ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các tổ chức tài chính và khu vực tư nhân. Dự án hướng tới xây dựng môi trường đầu tư xanh thuận lợi, đồng thời hỗ trợ các tổ chức tài chính và doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi sang các mô hình kinh doanh xanh và bền vững.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, cho rằng nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh của Việt Nam trong thời gian tới rất lớn, đòi hỏi phải đa dạng hóa các kênh huy động vốn, đặc biệt là tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân, phát triển thị trường vốn và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính.

Đồng thời, hệ thống ngân hàng cần tiếp tục được nâng cao năng lực triển khai tài chính xanh thông qua sự hỗ trợ và cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan, tổ chức liên quan. Theo bà, việc khởi động dự án SHIFT có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hệ thống ngân hàng tháo gỡ những thách thức này.

THIẾU KHUNG CHÍNH SÁCH, HẠN CHẾ VỐN, KINH NGHIỆM QUẢN TRỊ: NHỮNG "NÚT THẮT" CỦA SME

Chia sẻ bên lề sự kiện, ông David Ambadar, Cố vấn Trưởng Dự án SHIFT, cho biết hiện nay vẫn còn tồn tại những rào cản nhất định giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ với các ngân hàng trong việc tiếp cận nguồn tài chính xanh.

Thứ nhất là sự không tương thích về mặt tài chính. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường chỉ cần những khoản vốn có quy mô nhỏ, nhỏ hơn mức tối thiểu mà các tổ chức tài chính truyền thống cung cấp. Ngoài ra, các SME thường gặp khó khăn trong việc cung cấp tài sản đảm bảo phù hợp. Điều này khiến việc cho vay trở nên kém hấp dẫn và không thực sự hiệu quả đối với các tổ chức tín dụng.

Thứ hai là khoảng cách về thông tin và tính minh bạch. Các ngân hàng thường thiếu kiến thức và hiểu biết sâu sát về bối cảnh địa phương cũng như nhu cầu thực sự của các khách hàng doanh nghiệp. Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp nhỏ và vừa lại không nắm rõ hiện nay có những sản phẩm tài chính xanh hay tài chính theo chủ đề nào phù hợp với họ. Việc tìm kiếm thông tin, hiểu yêu cầu và đáp ứng các tiêu chí vì thế trở nên tốn kém cả về thời gian lẫn chi phí.

Thứ ba là những khoảng cách liên quan đến quy định pháp lý và sự rõ ràng trong khâu triển khai và tuân thủ chính sách. Tại Việt Nam, các văn bản như Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về phân loại xanh là những bước đi rất tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển tài chính xanh. Tuy nhiên, do còn khá mới nên kinh nghiệm triển khai thực tế của cả ngân hàng lẫn doanh nghiệp hiện vẫn còn đơn giản và đang trong quá trình hoàn thiện.

Ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Khối khách hàng doanh nghiệp - Ngân hàng HDBank, cho rằng khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa là quy mô vốn hạn chế, kinh nghiệm quản trị, chiến lược chưa dày dạn như các doanh nghiệp lớn.

“Chuyển đổi xanh không hề dễ dàng, bởi nó đòi hỏi vốn, kinh nghiệm và công nghệ”, ông Phương nói. “Ba câu hỏi lớn mà các doanh nghiệp SME thường gặp phải là: làm gì để bắt đầu, có đủ tiền để làm hay không, và việc chuyển đổi đó có làm gián đoạn hoạt động kinh doanh hiện tại hay không”.

Trong khi đó, ở góc độ doanh nghiệp, ông Bùi Xuân Bình, Chủ tịch và TGĐ Công ty tập đoàn GG Power, doanh nghiệp sản xuất pin lưu trữ năng lượng, cho rằng khó khăn lớn nhất hiện nay không chỉ đơn thuần là vấn đề thiếu vốn.

“Thách thức cốt lõi nằm ở chỗ Việt Nam vẫn đang thiếu một khung chính sách đầy đủ cho các công nghệ mới, cũng như cho các hạ tầng phụ trợ quan trọng trong quá trình chuyển dịch xanh”, ông Bình nói. “Một ví dụ điển hình là hạ tầng lưu trữ năng lượng. Đây là một trong những hạ tầng phụ trợ then chốt của quá trình phát triển năng lượng tái tạo, nhưng hiện nay vẫn chưa có khung chính sách, khung đánh giá hay khung tiêu chuẩn kỹ thuật đủ chi tiết. Điều này khiến việc huy động dòng vốn xanh cho lĩnh vực này gặp rất nhiều khó khăn”.

THU HẸP KHOẢNG CÁCH TRONG VIỆC TIẾP CẬN NGUỒN TÀI CHÍNH XANH

Theo ông David Ambadar, việc kết nối và thu hẹp khoảng cách giữa doanh nghiệp và ngân hàng là thách thức lớn hiện nay, không chỉ đối với tài chính xanh mà đối với lĩnh vực tài chính nói chung. Ông David Ambadar cho biết dự án SHIFT đang tập trung vào việc giúp cả doanh nghiệp và ngân hàng nhận thức đầu tư vào tăng trưởng xanh, năng lượng tái tạo và chuyển dịch năng lượng không phải là một hoạt động rủi ro, mà ngược lại, đây là một lĩnh vực mang lại lợi nhuận bền vững.

“Chúng tôi làm việc trực tiếp với các ngân hàng nhằm hỗ trợ họ hiểu rõ hơn về khách hàng của mình, đánh giá tốt hơn các rủi ro, đồng thời cải thiện danh mục các sản phẩm và dịch vụ tài chính xanh. Song song với đó, SHIFT cũng hợp tác trực tiếp với các doanh nghiệp, giúp họ nâng cao năng lực trình bày dự án, hiểu rõ hơn các yêu cầu tài chính, cấu trúc chi phí, cũng như hỗ trợ họ đầu tư vào các công nghệ năng lượng mới”, Cố vấn Trưởng Dự án SHIFT cho biết. “Ngoài ra, dự án còn phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước, hỗ trợ nâng cao năng lực thực thi để những chính sách tốt hiện có có thể được triển khai hiệu quả trong thực tế”.

Ông David Ambadar cũng cho rằng công nghệ đóng vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực chuyển dịch năng lượng xanh. “Công nghệ không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch, cải thiện quy trình tiếp cận tài chính xanh mà còn hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu tăng trưởng cao, bao gồm cả mục tiêu tăng trưởng hai con số”, ông David Ambadar nói. Mặc dù SHIFT không trực tiếp triển khai các giải pháp công nghệ, nhưng xét trên tổng thể, các công nghệ số, giải pháp dữ liệu và trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra nhiều giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Tại sự kiện, các đại biểu đã thảo luận về những thách thức mà các bên thụ hưởng đang gặp phải trong quá trình tiếp cận tài chính xanh, đặc biệt tập trung làm rõ vai trò của hợp tác công – tư và xác định các cơ hội cụ thể, thiết thực mà dự án SHIFT có thể hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả triển khai tài chính xanh tại Việt Nam.

Bà Alexandra Westwood, Tùy viên Kinh tế và Hợp tác phát triển của Đại sứ quán CHLB Đức tại Việt Nam, cho biết Đức đang hợp tác chặt chẽ với Việt Nam trong việc triển khai dự án SHIFT. Theo bà, thúc đẩy tài chính xanh và năng lượng sạch là một hành trình phức tạp, đòi hỏi sự đồng bộ của khung chính sách, năng lực tài chính và trình độ kỹ thuật chuyên sâu. Việc kết hợp thế mạnh của các bên trong dự án SHIFT được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hợp tác thực chất và tạo ra tác động lan tỏa, góp phần hỗ trợ các mục tiêu phát triển và khí hậu của Việt Nam.