Gói đãi ngộ 1.000 tỷ USD của CEO Elon Musk gây tranh cãi

Theo một số nghiên cứu, gói đãi ngộ lên tới 1.000 tỷ USD dành cho ông Elon Musk phản ánh mức độ leo thang không ngừng của tiền lương CEO, trong bối cảnh tiền lương của người lao động tăng chậm và quyền lợi cho cổ đông không đồng đều, CNBC đưa tin.

Hiện tại, CEO Musk là người giàu nhất hành tinh với giá trị tài sản ròng vượt 660 tỷ USD, theo Bloomberg. Gói lương của ông tại Tesla từ năm 2018 – hiện được định giá hơn 130 tỷ USD – đã được khôi phục vào tháng 12/2025, và startup SpaceX được kỳ vọng sẽ tiến hành chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào năm 2026. Hai yếu tố này có thể đưa vị tỷ phú tiến gần tới cột mốc trở thành người đầu tiên trên thế giới đạt tổng tài sản 1.000 tỷ USD ngay trong năm nay. Ngoài ra, gói thù lao mới của vị Giám đốc, được định giá tối đa 1.000 tỷ USD, cũng có thể bắt đầu chi trả.

LƯƠNG CEO TĂNG VỌT, KHOẢNG CÁCH VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG NGÀY CÀNG LỚN

Dù chỉ là trường hợp ngoại lệ, nhưng khoản lợi nhuận khổng lồ dựa trên cổ phiếu của CEO Musk cho thấy sự bùng nổ thu nhập và mức độ giàu có của các CEO trong vài thập kỷ gần đây, được thúc đẩy bởi thị trường chứng khoán tăng trưởng và việc ngày càng phổ biến gói đãi ngộ gắn với cổ phiếu.

Trong 50 năm qua, mức thù lao của nhóm CEO hàng đầu đã tăng 1.094%, theo Viện Chính sách Kinh tế (Economic Policy Institute). Con số tương phản rõ rệt với mức tăng chỉ 26% trong thu nhập người lao động bình thường.

Theo Equilar, tổ chức phân tích doanh nghiệp, tổng thu nhập trung vị của CEO trong nhóm doanh nghiệp S&P 500 đạt 17,1 triệu USD vào năm 2024, tăng gần 10% so với năm 2023. Hiện nay, các CEO kiếm được nhiều gấp 192 lần mức thu nhập trung bình của nhân viên, tăng từ tỷ lệ 186:1 của năm 2023.

THƯỞNG CỔ PHIẾU TRỞ THÀNH TRỤ CỘT TRONG GÓI ĐÃI NGỘ LÃNH ĐẠO

Động lực chính thúc đẩy mức gia tăng nhanh chóng của tiền lương CEO là sự thay đổi trong các loại thưởng cổ phiếu được sử dụng nhằm khuyến khích lãnh đạo doanh nghiệp.

Thông thường, thù lao của CEO bao gồm bốn nhóm: lương cơ bản, khuyến khích dài hạn, khuyến khích ngắn hạn và một số khoản phúc lợi khác. Trong đó, khuyến khích dài hạn và ngắn hạn chủ yếu là thưởng bằng cổ phiếu và chiếm phần lớn nhất trong tổng thu nhập của CEO. Theo Equilar, thưởng cổ phiếu chiếm 72% gói thù lao CEO trong năm 2024, với giá trị trung vị tăng 15%.

Ví dụ, gói đãi ngộ trị giá 1.000 tỷ USD của CEO Musk không bao gồm lương cơ bản. Toàn bộ giá trị tiềm năng này đến từ khoản thưởng cổ phiếu gắn với nhiều mục tiêu khác nhau. Để nhận đủ khoản chi trả, Tesla phải đạt cột mốc nhất định, bao gồm mục tiêu về vốn hóa thị trường và hiệu quả hoạt động. Ngay cả khi Tesla không đạt được tất cả mục tiêu, ông Musk vẫn có thể kiếm hàng tỷ USD từ cổ phiếu.

“Cột mốc thành tích được tích hợp trong gói thù lao của CEO có thể trở thành chuẩn mực trong tương lai”, ông Amit Batish, Giám đốc Marketing cấp cao tại Equilar, cho biết.

Hội đồng quản trị và chính các CEO cho rằng vì thù lao lãnh đạo gắn chặt với hiệu suất cổ phiếu, nên thu nhập này phản ánh giá trị tài sản lớn hơn được tạo ra cho cổ đông. Theo lập luận, CEO chỉ hưởng lợi khi cổ đông hưởng lợi. Nếu giá cổ phiếu lao dốc, thu nhập của CEO cũng giảm mạnh.

LƯƠNG CAO CÓ THỰC SỰ GẮN VỚI HIỆU QUẢ DOANH NGHIỆP?

Ngược lại, một số ý kiến khác cho rằng CEO chỉ có tác động một phần đến giá cổ phiếu công ty. Nghiên cứu từ tổ chức tư vấn đầu tư MSCI năm 2021 về thù lao nhóm lãnh đạo cấp cao trong giai đoạn 2006–2020 cho thấy mối tương quan yếu giữa mức lương CEO và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.

“Quan niệm rằng người ngồi trong văn phòng kia gần như một tay tạo ra toàn bộ giá trị công ty, còn những người khác chỉ là ‘con tốt’ nhỏ bé không đóng góp gì đáng kể… ai cũng có thể thấy điều đó không đúng”, bà Sarah Anderson, thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách (Institute for Policy Studies), nhận định.

Cũng theo nghiên cứu năm 2021 từ MSCI, CEO có hiệu quả hoạt động trung bình chỉ nhận mức thù lao thực tế thấp hơn 4% so với CEO có hiệu suất cao nhất. Đáng chú ý hơn, nhóm CEO có mức thù lao thấp nhất lại mang lại lợi nhuận cao nhất cho cổ đông.

“Khi đo lường mối quan hệ giữa thù lao và hiệu suất theo nhiệm kỳ CEO, chúng tôi nhận ra rất ít bằng chứng cho thấy mức lương cao có thể tạo động lực phát triển”, MSCI cho biết.

Kể từ thập niên 1990, Hội đồng quản trị đã dần rời xa quyền chọn cổ phiếu – vốn khuyến khích hiệu suất ngắn hạn – để chuyển sang thưởng cổ phiếu, mà về lý thuyết là thúc đẩy động lực dài hạn hơn. Cổ đông của các công ty niêm yết hiện có thể bỏ phiếu mang tính tư vấn về thù lao CEO, gọi chung là cuộc bỏ phiếu “say on pay”, nhưng quyền quyết định cuối cùng về gói đãi ngộ vẫn thuộc về Hội đồng quản trị.

Bên cạnh đó, một số nhà kinh tế đề xuất mở rộng việc trao cổ phiếu cho người lao động nhằm thu hẹp khoảng cách giữa nhân viên và CEO.

Kế hoạch sở hữu cổ phần cho người lao động (Employee Stock Ownership Plans – ESOPs), chẳng hạn, là chương trình cho phép nhân viên sở hữu cổ phần công ty thông qua quỹ tín thác. Ông Loren Rodgers, Giám đốc Điều hành Trung tâm Quốc gia về Sở hữu Nhân viên (National Center for Employee Ownership), cho biết những nhân viên được tham gia ESOPs thường có mức độ an toàn tài chính tốt hơn, và điều đó cũng mang lại lợi ích cho doanh nghiệp.

“Các doanh nghiệp do nhân viên sở hữu có năng suất cao hơn”, ông Rodgers nói. “Họ tuyển dụng tốt hơn, tỷ lệ nghỉ việc thấp hơn và khả năng cạnh tranh cao hơn”.