Hạ tầng năng lượng sẽ quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế số Việt Nam

Khi trí tuệ nhân tạo (AI) bước vào giai đoạn tăng trưởng bùng nổ trên toàn cầu, hạ tầng năng lượng đang nổi lên như một trong những yếu tố quyết định tương lai của nền kinh tế số. Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu được nhìn dưới góc độ phần mềm, dữ liệu và kết nối, thì hiện nay bài toán điện năng đã trở thành “nút thắt cổ chai” mới của tăng trưởng.

Chia sẻ tại Hội thảo “Hạ tầng số và năng lượng cho AI”, trong khuôn khổ Diễn đàn Cấp cao Chuyển đổi số Việt Nam - Châu Á 2026 (Vietnam – ASIA DX Summit 2026), ông Nguyễn Tử Quảng, Phó Chủ tịch VINASA, Chủ tịch Ủy ban Đạo đức AI VINASA, cho rằng sự phát triển của AI đang kéo theo nhu cầu năng lượng khổng lồ chưa từng có.

AI BÙNG NỔ VÀ ÁP LỰC CHƯA TỪNG CÓ LÊN HẠ TẦNG ĐIỆN

“AI giống như “một con quái vật ngốn năng lượng”. Một câu lệnh hỏi ChatGPT có thể tiêu tốn lượng điện gấp khoảng 10 lần một cú click tìm kiếm trên Google. Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu truyền thống trước đây chỉ cần khoảng 5 - 7 kW cho mỗi tủ máy chủ, thì các AI Data Center hiện đại phục vụ các cụm GPU xử lý dữ liệu lớn nay cần tới 40 - 50 kW, thậm chí lên tới 100 kW cho mỗi tủ máy chủ”, ông Quảng nói.

Áp lực này không chỉ đến từ quy mô dữ liệu ngày càng lớn mà còn từ cơn sốt đầu tư AI trên toàn cầu. Ông Đinh Tuấn Phong, Phó Tổng Giám đốc Kỹ thuật, Công ty Cổ phần Đầu tư Kỹ thuật Số Việt (VDI), cho biết làn sóng AI đang tạo ra sự thay đổi rất lớn về mật độ điện năng tiêu thụ trong từng thiết bị công nghệ.

“Một máy chủ bình thường tiêu thụ khoảng 1.000W điện, nhưng một siêu máy tính AI có thể tiêu thụ đến 15.000 - 20.000W, tức gấp 15 - 20 lần, đi kèm theo đó là yêu cầu rất cao về hệ thống mạng tốc độ cao và hệ thống làm mát”, ông Phong nói.

Theo chuyên gia, khi doanh nghiệp bắt đầu triển khai các cụm máy chủ AI, bước đầu tiên bắt buộc phải làm chính là khảo sát nguồn điện hiện tại và trao đổi kỹ về nhu cầu sử dụng điện, bởi đây là yếu tố quyết định khả năng triển khai dự án.

Về bản chất, không thể xây một nhà máy điện truyền thống đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu tăng đột biến như vậy. Đây là lý do tại sao năng lượng sạch và năng lượng tái tạo trở nên cực kỳ quan trọng trong bối cảnh AI hiện nay.

Từ góc nhìn toàn cầu, ông Phùng Viết Thắng, Giám đốc Quốc gia Intel Việt Nam, cho biết nhiều trung tâm tính toán lớn trên thế giới hiện đang phải gấp rút xây dựng hệ thống năng lượng riêng cho các AI Data Center bằng cách lắp điện mặt trời và kết nối trực tiếp vào trung tâm dữ liệu.

“Về bản chất, không thể xây một nhà máy điện truyền thống đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu tăng đột biến như vậy. Đây là lý do tại sao năng lượng sạch và năng lượng tái tạo trở nên cực kỳ quan trọng trong bối cảnh AI hiện nay”, ông Thắng nhận định.

KHI HẠ TẦNG NĂNG LƯỢNG KHÔNG PHÁT TRIỂN KỊP TỐC ĐỘ TĂNG TRƯỞNG CỦA AI VÀ DỮ LIỆU

Nhiều chuyên gia cảnh báo Việt Nam có thể sớm đối mặt với “trần tăng trưởng vật lý” của nền kinh tế số nếu hạ tầng năng lượng không phát triển kịp với tốc độ tăng trưởng của AI và dữ liệu.

“Chúng ta không thể xây dựng một lâu đài công nghệ vươn cao trên một nền móng hạ tầng năng lượng lung lay và thiếu hụt”, ông Nguyễn Tử Quảng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Tử Quảng cho rằng hạ tầng năng lượng sạch không còn là câu chuyện riêng của ngành điện lực, mà đã trở thành “hạ tầng của hạ tầng số”, là mạch máu nuôi dưỡng toàn bộ nền kinh tế số.

Điều này cũng liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia trong cuộc đua thu hút vốn đầu tư công nghệ cao.

Theo ông Quảng, các tập đoàn công nghệ lớn khi tìm kiếm địa điểm đặt siêu trung tâm dữ liệu không chỉ quan tâm tới vị trí địa lý hay quan hệ ngoại giao, mà yếu tố tiên quyết là quốc gia đó có đủ điện sạch đạt tiêu chuẩn bền vững để vận hành hay không.

“Nếu hệ thống năng lượng của chúng ta không đáp ứng được tiêu chuẩn xanh này, chúng ta sẽ bị cướp đi cơ hội đón nhận những làn sóng đầu tư lớn nhất của thời đại”, ông nói.

Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi toàn bộ cấu trúc tiêu thụ năng lượng của nền kinh tế số, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần một chiến lược phát triển đồng bộ giữa công nghệ, năng lượng và chính sách.

BA “CHÂN KIỀNG” CHO NỀN KINH TẾ SỐ BỀN VỮNG

Theo ông Nguyễn Tử Quảng, nền kinh tế số bền vững phải được xây dựng trên thế ba “chân kiềng”.

Chân kiềng thứ nhất là cơ chế chính sách. “Sự thông thoáng, linh hoạt của nhà nước trong việc quy hoạch tích hợp giữa số và xanh, cũng như thực thi các cơ chế đột phá như mua bán điện trực tiếp”, ông Quảng nói.

Chân kiềng thứ hai là công nghệ gốc toàn cầu. Theo ông, các giải pháp từ những tập đoàn công nghệ lớn như Intel sẽ giúp tối ưu hiệu năng trên mỗi watt điện ngay từ kiến trúc lõi của chip và nền tảng điện toán.

Chân kiềng thứ ba là năng lực thực thi bản địa trong câu chuyện chuyển đổi xanh, bao gồm khả năng ứng dụng các công nghệ làm mát tiên tiến như tản nhiệt chất lỏng, đồng thời sử dụng chính AI để quản lý năng lượng tại các trung tâm dữ liệu.

“Chỉ khi ba chân kiềng này cùng đồng hành, chúng ta mới có thể tạo ra một hệ sinh thái số phát triển bền vững”, ông Quảng nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, AI chắc chắn sẽ mang lại giá trị rất lớn cho nền kinh tế, nhưng nếu không được quản lý hiệu quả, việc mở cửa cho các công ty nước ngoài vào vận hành các hệ thống siêu tính toán tiêu thụ điện khổng lồ có thể trở thành gánh nặng cho hạ tầng năng lượng quốc gia.

Ở chiều ngược lại, nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam hoàn toàn có thể biến năng lượng xanh thành lợi thế chiến lược trong cuộc đua kinh tế số toàn cầu.

“Hạ tầng số là mạch máu của nền kinh tế số, nhưng năng lượng xanh mới là điều kiện tiên quyết để mạch máu đó vận hành bền vững”, ông Nguyễn Tử Quảng nhận định.

Theo ông, cuộc cách mạng siêu tính toán AI của Việt Nam chỉ có thể thành công khi hội tụ đủ ba yếu tố: sự cởi mở và tiên phong của thể chế chính sách; tính đột phá của kiến trúc vi mạch và nền tảng điện toán đám mây; cùng năng lực tích hợp và làm chủ công nghệ năng lượng xanh tại các trung tâm dữ liệu.

“AI sẽ đem đến rất nhiều giá trị tốt đẹp, nhưng nếu không được quản lý tốt, kể cả khi chúng ta mời các công ty nước ngoài vào đây dùng năng lượng của mình mà không có sự bền vững, điều đó sẽ trở thành gánh nặng. Ngược lại, nếu làm tốt, chúng ta sẽ biến nguồn năng lượng Việt Nam thành động lực thúc đẩy kinh tế số Việt Nam phát triển đúng với tinh thần và khát vọng của cả dân tộc”, ông Quảng nói.