Học sinh Việt Nam đang “đi nhanh hơn” cha mẹ trong ứng dụng AI

Báo cáo mới nhất từ Decision Lab cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ trong giáo dục dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI). Từ phụ huynh, học sinh cho tới các nhà giáo dục, tất cả đều đang tìm cách thích ứng với một thực tế mới – nơi AI không chỉ là công cụ học tập, mà còn là yếu tố định hình lại cách dạy và học.

PHẦN LỚN HỌC SINH VIỆT NAM SỬ DỤNG AI HÀNG NGÀY HOẶC VÀI LẦN MỖI TUẦN

Theo ông Thue Quist Thomasen, CEO Decision Lab, chủ đề trọng tâm của năm 2025 là trí tuệ nhân tạo – lĩnh vực đang mang đến cả thách thức lẫn cơ hội to lớn cho giáo dục Việt Nam.

Báo cáo thị trường giáo dục Việt Nam 2025 được Decision Lab thực hiện trên 1.600 phụ huynh và học sinh toàn quốc, nhằm hiểu rõ hơn hành trình học tập của học sinh trong bối cảnh giáo dục đang thay đổi nhanh chóng.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, AI đang được đón nhận rộng rãi tại Việt Nam. Khoảng 85% người dùng Internet trong nước đã từng sử dụng các công cụ AI – một tỷ lệ thuộc nhóm cao nhất khu vực. Đáng chú ý, phần lớn học sinh Việt Nam sử dụng AI hàng ngày hoặc vài lần mỗi tuần, cho thấy thế hệ trẻ đang tiếp cận công nghệ nhanh hơn nhiều so với cha mẹ.

“Bên cạnh những lo lắng về việc AI có thể thay thế con người trong công việc, điều này cũng cho thấy một thực tế thú vị. Người tiêu dùng, phụ huynh và học sinh Việt Nam đang tích cực làm quen và trở nên “bản địa hóa” với AI, nhanh hơn nhiều quốc gia khác trong khu vực”, ông Thue Quist Thomasen nói.

“Điều này vừa là tín hiệu đáng mừng, vừa là thách thức cho ngành giáo dục Việt Nam. Nếu không có định hướng đúng đắn, AI có thể khiến học sinh phụ thuộc vào công nghệ thay vì phát triển tư duy độc lập”.

PHỤ HUYNH VIỆT NAM KHÔNG CÒN CHỦ TRƯƠNG “BẢO VỆ CON KHỎI AI”

Ngoài ra, nghiên cứu cũng ghi nhận sự thay đổi rõ rệt trong tư duy của phụ huynh Việt Nam. Theo đó, phụ huynh Việt Nam không còn chủ trương “bảo vệ con khỏi AI”, mà thay vào đó, các bậc cha mẹ Việt đang chủ động đồng hành cùng con trong việc học và khám phá công nghệ này.

“Họ nhìn thấy cả thách thức lẫn cơ hội trong quá trình này, và chính sự thay đổi tư duy đó đang mở ra một giai đoạn mới cho giáo dục Việt Nam trong thời đại trí tuệ nhân tạo”, CEO Decision Lab cho biết.

Bà Dương Hoàng Thanh Giang, đại diện nhóm nghiên cứu của Decision Lab, cho biết kể từ năm ngoái, các phụ huynh Việt Nam đã có sự thay đổi đáng kể trong định hướng giáo dục cho con cái. Mục tiêu “bất biến” của họ không còn là “điểm số”, thành tích học tập, mà là “giáo dục toàn diện”.

Theo khảo sát, đây là ưu tiên hàng đầu của phụ huynh Việt Nam. Họ mong muốn con không chỉ giỏi kiến thức mà còn phát triển các giá trị nền tảng của con người, như đạo đức, tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề.

Trong nhóm kỹ năng mềm, kỹ năng giao tiếp và tương tác xã hội được đánh giá quan trọng nhất, tiếp theo là giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đặc biệt, hơn 80% phụ huynh cho biết họ ưu tiên cho con học tiếng Anh ngay từ bậc mầm non hoặc tiểu học, xem đây là công cụ thiết yếu để mở ra cơ hội toàn cầu.

Tuy nhiên, cùng với đó là một “nghịch lý” mà Decision Lab gọi là “nghịch lý sẵn sàng nghề nghiệp”. Phụ huynh lo ngại rằng việc sử dụng AI có thể khiến con suy giảm khả năng tư duy phản biện và sáng tạo – trong khi đây lại chính là hai kỹ năng được thị trường lao động toàn cầu đánh giá cao nhất.

Theo Báo cáo của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), 69% nhà tuyển dụng đánh giá cao kỹ năng phân tích, và 57% ưu tiên kỹ năng sáng tạo trong lực lượng lao động năm 2025.

“Điều khiến các bậc cha mẹ băn khoăn là: nếu để AI làm thay phần ‘nghĩ’ của con trẻ, liệu chúng có còn giữ được năng lực sáng tạo – thứ mà chính thị trường tương lai đang cần nhất?”, bà Giang đặt câu hỏi.

TAM GIÁC HỌC TẬP MỚI: TIẾNG ANH, NĂNG LỰC AI, KỸ NĂNG CON NGƯỜI

Báo cáo cũng đề xuất một khung mô hình giáo dục cân bằng, giúp dung hòa giữa công nghệ và giá trị con người trong thời đại mới. Mô hình này được thể hiện qua tam giác học tập mới, gồm ba trụ cột.

Thứ nhất là tiếng Anh, đây không chỉ là ngôn ngữ toàn cầu, mà còn là chìa khóa để tiếp cận và hiểu biết về AI.

Thứ hai là năng lực AI, chính là khả năng hiểu, đặt câu hỏi và đánh giá phản biện với các công cụ trí tuệ nhân tạo, thay vì sử dụng một cách thụ động.

Thứ ba là các kỹ năng con người, bao gồm tư duy phản biện, sáng tạo và giải quyết vấn đề, được nuôi dưỡng dựa trên nền tảng đạo đức và giá trị nhân văn.

“Ba yếu tố này không thể tách rời nhau và sẽ hợp thành một tam giác học tập mới. Một thế hệ học sinh sẵn sàng cho kỷ nguyên AI phải vừa giỏi công nghệ, vừa nhân văn, vừa có khả năng giao tiếp và tư duy độc lập”, ông Thomasen nhấn mạnh.

Theo Decision Lab, cuộc cách mạng AI không làm mất đi vai trò của người thầy – ngược lại, nó mở ra vô số cơ hội mới. Các phương pháp như học dựa trên tư duy truy vấn hay đào tạo tư duy phản biện đang trở nên phù hợp hơn bao giờ hết. Việc tích hợp AI vào giảng dạy, kết hợp cùng phương pháp sư phạm hiện đại, có thể giúp học sinh Việt Nam phát triển tư duy sâu hơn và tự tin hơn khi bước ra thế giới.

“Chúng tôi tin rằng hệ sinh thái giáo dục Việt Nam đang sẵn sàng để cùng nhau phát triển thế hệ công dân toàn cầu – những người không chỉ biết sử dụng AI, mà còn biết dẫn dắt AI phục vụ con người”, bà Giang khẳng định.

Báo cáo chi tiết sẽ được công bố chính thức vào cuối tháng 11, với nhiều phân tích sâu hơn về xu hướng, dữ liệu và khuyến nghị cho các nhà giáo dục, phụ huynh và nhà hoạch định chính sách.