Khả năng biến dữ liệu thành hành động sẽ là lợi thế cạnh tranh lớn của doanh nghiệp

Quy mô nhà máy, diện tích đất đai, nguồn vốn hay số lượng lao động vốn được xem là những thước đo quan trọng phản ánh sức mạnh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên kinh tế số và trí tuệ nhân tạo, dữ liệu đang trở thành một trong những loại tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp.

Phát biểu tại Diễn đàn Quản trị Cấp cao Việt Nam - Singapore (VSBF) 2026 diễn ra mới đây, ông Huỳnh Thành Đạt, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng lịch sử phát triển kinh tế thế giới đã cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều tạo ra những mô hình doanh nghiệp và lực lượng dẫn dắt mới. Nếu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất được định hình bởi máy hơi nước, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai bởi điện năng và sản xuất hàng loạt, thì trong kỷ nguyên hiện nay, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo đang trở thành nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.

CHUYỂN ĐỔI KÉP TẠO RA CUỘC CẠNH TRANH MỚI DỰA TRÊN DỮ LIỆU

Theo ông Huỳnh Thành Đạt, bước sang năm 2026, Việt Nam không còn dừng lại ở việc nâng cao nhận thức về phát triển bền vững mà đã bước vào giai đoạn hành động và hiện thực hóa các mục tiêu phát triển.

"Các mục tiêu phát triển bền vững cần được chuyển hóa thành chiến lược, mô hình quản trị và hoạt động sản xuất kinh doanh cụ thể", ông Đạt nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp ngày càng ít phụ thuộc vào vốn hay các nguồn lực truyền thống mà ngày càng dựa nhiều hơn vào khả năng đổi mới, làm chủ công nghệ và thích ứng với những biến động của môi trường phát triển.

Đặc biệt, một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là chuyển đổi kép, tức sự kết hợp giữa chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong cùng một chiến lược phát triển.

Nếu chuyển đổi số tạo ra khả năng kết nối và ra quyết định dựa trên dữ liệu thì chuyển đổi xanh lại hướng tới việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Khi được triển khai đồng bộ, hai quá trình này giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, tối ưu vận hành và gia tăng khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường.

Các công nghệ như dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT) hay các nền tảng quản trị thông minh đang tạo điều kiện để doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng mới dựa trên tri thức, dữ liệu và phát triển sạch.

Thay vì quản lý sản xuất theo kinh nghiệm, doanh nghiệp có thể giám sát toàn bộ vòng đời sản phẩm theo thời gian thực, tối ưu hóa chuỗi cung ứng, kiểm soát phát thải và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn thông qua dữ liệu.

Trong mô hình đó, dữ liệu không còn đơn thuần là sản phẩm phụ của hoạt động kinh doanh mà trở thành nguyên liệu đầu vào của mọi quyết định chiến lược.

KHẢ NĂNG BIẾN DỮ LIỆU THÀNH HÀNH ĐỘNG THỰC TIỄN

Theo ông Huỳnh Thành Đạt, doanh nghiệp tương lai sẽ không cạnh tranh bằng việc sở hữu nhiều tài sản vật chất hơn mà bằng khả năng khai thác công nghệ và tri thức để tạo ra giá trị mới với tốc độ nhanh hơn đối thủ.

"Nếu dữ liệu là tài nguyên quan trọng của nền kinh tế số thì trí tuệ nhân tạo chính là công cụ chuyển hóa dữ liệu thành tri thức, thành năng lực dự báo và lợi thế cạnh tranh", ông Đạt nhận định.

Trên thực tế, AI đang nhanh chóng thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực, từ hoạch định chiến lược, quản trị rủi ro, tối ưu hóa chuỗi cung ứng cho tới nâng cao trải nghiệm khách hàng.

Những doanh nghiệp sở hữu khả năng thu thập, xử lý và khai thác dữ liệu hiệu quả sẽ có khả năng dự báo nhu cầu thị trường tốt hơn, tối ưu chi phí vận hành nhanh hơn và phản ứng linh hoạt hơn trước các biến động kinh tế.

Đặc biệt, AI còn mở ra khả năng nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm trong hoạt động doanh nghiệp thông qua việc theo dõi và đánh giá tác động trong toàn bộ chuỗi giá trị, đo lường các chỉ số phát triển bền vững, phát hiện rủi ro trong quản trị doanh nghiệp và hỗ trợ xây dựng các báo cáo phát triển bền vững chất lượng cao.

AI cũng có thể dự báo những tác động môi trường và xã hội của các quyết định đầu tư, từ đó giúp doanh nghiệp đưa ra các lựa chọn cân bằng hơn giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

Giá trị của doanh nghiệp sẽ ngày càng được quyết định bởi chất lượng dữ liệu mà doanh nghiệp sở hữu và khả năng biến dữ liệu thành hành động thực tiễn.

CUỘC ĐUA TIẾP THEO SẼ LÀ QUẢN TRỊ DỮ LIỆU VÀ AI CÓ TRÁCH NHIỆM

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ có thể trở thành lợi thế cạnh tranh khi đi kèm với năng lực quản trị phù hợp.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI kéo theo hàng loạt thách thức mới liên quan tới bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng, quyền riêng tư và tính minh bạch của thuật toán. Theo ông Huỳnh Thành Đạt, doanh nghiệp không chỉ cần ứng dụng AI hiệu quả mà còn phải quản trị AI một cách có trách nhiệm, an toàn và lấy con người làm trung tâm.

Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp sẽ phải xây dựng những nguyên tắc mới về quản trị dữ liệu, bảo vệ thông tin và kiểm soát rủi ro công nghệ ngay từ giai đoạn đầu triển khai AI.

Song song với nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò kiến tạo của Nhà nước cũng trở nên đặc biệt quan trọng thông qua việc hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, thúc đẩy nghiên cứu khoa học công nghệ và xây dựng môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo.

Ông Đạt cho rằng trong tương lai, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp có khả năng khai thác công nghệ và kiến thức để tạo ra giá trị mới với tốc độ nhanh hơn. Doanh nghiệp của tương lai sẽ không chỉ theo đuổi hiệu quả kinh tế đơn thuần mà phải biết kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường; biết khai thác công nghệ để tạo ra giá trị cho con người và chủ động kết nối trong các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo rộng lớn hơn.