Khung năng lực AI: Bài toán chiến lược mới cho lãnh đạo doanh nghiệp

Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những chủ đề được quan tâm nhất trong giới doanh nghiệp. Hàng nghìn khóa học AI xuất hiện trên thị trường, từ hướng dẫn viết prompt, sử dụng ChatGPT, đến ứng dụng AI trong marketing hay văn phòng. Tuy nhiên, khi AI bước sang giai đoạn ứng dụng sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhiều chuyên gia cho rằng cách tiếp cận này đang bộc lộ những hạn chế.

Chia sẻ với Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy, bà Phạm Thu Hằng, CEO Viện Quản lý và Tư vấn VIETSTAR, Trưởng đại diện Đại học Quản trị Paris tại Việt Nam và Giám đốc Diễn đàn Quản trị Cấp cao Việt Nam – Singapore (VSBF), cho biết để tích hợp AI trong kinh doanh, lãnh đạo và quản lý các doanh nghiệp, tổ chức cần có kiến thức về quản trị dữ liệu, an ninh mạng, nhận diện được các cơ hội tự động hóa, cải thiện năng suất, tối ưu hóa quy trình ra quyết định, củng cố mối quan hệ khách hàng. Những kiến thức trên không thể đến được từ những khóa học đơn lẻ mà cần một khung năng lực AI toàn diện

DOANH NGHIỆP KHÔNG THIẾU CÁC KHÓA HỌC VIẾT PROMPT

Là chuyên gia về đào tạo lãnh đạo và quản trị, bà Phạm Thu Hằng cho rằng hiện nay thị trường đào tạo AI vẫn chủ yếu tập trung vào việc “hướng dẫn sử dụng công cụ”, giúp người học làm quen với AI nhưng chưa đủ để giải quyết bài toán chuyển đổi của doanh nghiệp.

"Doanh nghiệp không thiếu các khóa học hướng dẫn viết prompt hay sử dụng ChatGPT, nhưng điều họ cần là một hệ thống năng lực giúp cấp lãnh đạo và quản lý biết AI nên được triển khai ở đâu, tạo ra giá trị gì và đo lường hiệu quả như thế nào. Đây là sự khác biệt giữa việc học kỹ năng và xây dựng năng lực AI", bà Phạm Thu Hằng nhận định.

Khung năng lực AI sẽ sớm trở thành một tiêu chuẩn mới đối với đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp, từ CEO (Giám đốc điều hành), CFO (Giám đốc tài chính), CTO (Giám đốc công nghệ), CHRO (Giám đốc nhân sự) đến CMO (Giám đốc marketing), tương tự như năng lực quản trị tài chính hay quản trị chiến lược trước đây”, bà Phạm Thu Hằng nói.

Từng dẫn dắt chương trình EMBA (Executive Master of Business Administration) của Pháp trong gần hai thập kỷ, bà Hằng cho biết tại Pháp, khi nói đến khung năng lực AI, các nhà quản lý Pháp sẽ lựa chọn chương trình trong Hệ thống Chứng chỉ chuyên nghiệp quốc gia của Pháp (RNCP), để đảm bảo trình độ chuyên môn và được Nhà nước Pháp công nhận.

“Khi AI dần trở thành một phần của hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp bắt đầu nhận ra rằng việc biết sử dụng công cụ không đồng nghĩa với việc tạo ra giá trị. Một nhân viên có thể viết prompt rất tốt nhưng doanh nghiệp vẫn không biết nên thay đổi quy trình từ đâu, tái cấu trúc mô hình vận hành ra sao, hay đo lường hiệu quả đầu tư AI như thế nào”.

Bà Phạm Thu Hằng nhấn mạnh rằng doanh nghiệp cần xây dựng "Khung năng lực AI", bởi theo chuyên gia, AI đã bước sang giai đoạn được tích hợp và trở thành nền tảng cho mọi hoạt động kinh doanh. “Khung năng lực AI sẽ sớm trở thành một tiêu chuẩn mới đối với đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp, từ CEO (Giám đốc điều hành), CFO (Giám đốc tài chính), CTO (Giám đốc công nghệ), CHRO (Giám đốc nhân sự) đến CMO (Giám đốc marketing), tương tự như năng lực quản trị tài chính hay quản trị chiến lược trước đây”, bà Phạm Thu Hằng nói.

Theo bà, mô hình đào tạo khung năng lực AI không đặt trọng tâm vào việc sử dụng công cụ, mà hướng tới việc xây dựng một khung năng lực giúp các lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp hiểu cách tích hợp AI vào chiến lược, vận hành, nhân sự và đổi mới mô hình kinh doanh.

BÀI TOÁN CHUẨN HÓA NĂNG LỰC AI CHO NHÀ QUẢN TRỊ

Chuyên gia cho rằng AI được nhìn nhận theo 4 tầng giá trị. Đầu tiên là AI Skills, tập trung vào các kỹ năng sử dụng công cụ như viết prompt hoặc khai thác ChatGPT. Tiếp theo là AI Application, nơi AI được ứng dụng để tự động hóa quy trình, tối ưu vận hành và phát triển các giải pháp không cần lập trình (No-Code).

Hai tầng cuối chính là AI Competency – khung năng lực giúp lãnh đạo và quản lý hiểu cách tích hợp AI vào chiến lược doanh nghiệp, xây dựng quy trình và tạo lợi thế cạnh tranh; và Professional Certification, nơi năng lực được xác nhận thông qua các chứng chỉ nghề nghiệp theo chuẩn quốc tế.

“Chính hai tầng cuối mới là yếu tố quyết định khả năng chuyển đổi AI của doanh nghiệp, bởi chúng phản ánh năng lực quản trị thay vì năng lực sử dụng công cụ”, bà Phạm Thu Hằng nói.

Từng dẫn dắt chương trình EMBA (Executive Master of Business Administration) của Pháp trong gần hai thập kỷ, bà Hằng cho biết tại Pháp, khi nói đến khung năng lực AI, các nhà quản lý Pháp sẽ lựa chọn chương trình trong Hệ thống Chứng chỉ chuyên nghiệp quốc gia của Pháp (RNCP), để đảm bảo trình độ chuyên môn và được Nhà nước Pháp công nhận.

Khác với các chương trình đào tạo kỹ năng AI ngắn hạn, Paris Certificate in AI for Business, đã được đăng ký và kiểm định trong Hệ thống Chứng chỉ chuyên nghiệp quốc gia của Pháp (RNCP), định vị như một lộ trình phát triển năng lực AI toàn diện, tập trung vào khả năng triển khai và quản trị AI trong tổ chức. Khung năng lực này hướng tới các nhóm vị trí quản lý và điều hành như CEO, CFO, CHRO, CTO, CMO, những vai trò ngày càng chịu tác động trực tiếp từ quá trình chuyển đổi số và việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động kinh doanh.

Hiện nay, Viện Quản lý & Tư vấn VIETSTAR cũng đã phối hợp với Trường Kinh doanh và Công nghệ Paris (PST&B) và Đại học Paris 1 Panthéon-Sorbonne triển khai Paris Certificate in AI for Business - Chứng chỉ Chuyên nghiệp Quốc gia Pháp chuyên sâu về AI tại Việt Nam nhằm cung cấp chương trình đào tạo AI theo chuẩn quốc tế.

Điều chúng tôi muốn xây dựng là một lộ trình phát triển năng lực AI cho lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp, có chuẩn đầu ra rõ ràng và được công nhận quốc tế. Tôi không nghĩ CEO cần trở thành chuyên gia công nghệ hay lập trình viên, điều CEO cần là khả năng đưa ra quyết định trong một môi trường mà AI hiện diện ở mọi khâu của doanh nghiệp"

Bà Phạm Thu Hằng CEO Viện Quản lý và Tư vấn VIETSTAR

“Điều chúng tôi muốn xây dựng là một lộ trình phát triển năng lực AI cho lãnh đạo và quản lý doanh nghiệp, có chuẩn đầu ra rõ ràng và được công nhận quốc tế",” bà Phạm Thu Hằng chia sẻ. “Tôi không nghĩ CEO cần trở thành chuyên gia công nghệ hay lập trình viên, điều CEO cần là khả năng đưa ra quyết định trong một môi trường mà AI hiện diện ở mọi khâu của doanh nghiệp”. Có 4 nhóm năng lực quan trọng trong câu chuyện về khung năng lực AI của các lãnh đạo doanh nghiệp.

Thứ nhất là hiểu AI đủ để đưa ra quyết định chiến lược, biết đâu là cơ hội và đâu là giới hạn của công nghệ.

Thứ hai là năng lực tái thiết kế quy trình kinh doanh. AI chỉ tạo ra giá trị khi doanh nghiệp sẵn sàng thay đổi cách vận hành.

Thứ ba là quản trị dữ liệu và quản trị rủi ro. Khi AI tham gia vào các quyết định kinh doanh, dữ liệu trở thành một tài sản chiến lược.

Thứ tư là năng lực lãnh đạo con người trong quá trình chuyển đổi. AI không thay thế vai trò của lãnh đạo, nhưng sẽ thay đổi cách lãnh đạo được thực hiện.

XÂY DỰNG KHUNG NĂNG LỰC AI CHO DOANH NGHIỆP VIỆT

Theo vị chuyên gia này, xu hướng đào tạo lãnh đạo trên thế giới hiện nay là AI không còn được tiếp cận như một môn học công nghệ độc lập, mà đang dần được tích hợp vào mọi lĩnh vực quản trị doanh nghiệp. Các trường kinh doanh và tổ chức đào tạo quốc tế không chỉ hướng dẫn nhà quản lý cách sử dụng công cụ AI, mà còn tập trung giúp họ hiểu cách ứng dụng AI để nâng cao hiệu quả ra quyết định trong từng chức năng quản trị cụ thể.

“Chẳng hạn, trong lĩnh vực tài chính, AI được đưa vào các bài toán phân tích dữ liệu, dự báo và quản trị rủi ro; trong marketing, AI hỗ trợ phân tích hành vi khách hàng, cá nhân hóa trải nghiệm; còn trong quản trị nhân sự, AI được ứng dụng trong tuyển dụng, phát triển nhân tài và hoạch định nguồn lực. Sự chuyển dịch này cho thấy AI đang vượt ra khỏi vai trò của một công nghệ hỗ trợ để trở thành một năng lực xuyên suốt trong quản trị doanh nghiệp hiện đại”, chuyên gia nói.

Theo bà Phạm Thu Hằng, Việt Nam cần tiếp cận việc xây dựng năng lực AI theo hướng phân tầng, phù hợp với từng nhóm đối tượng trong doanh nghiệp, thay vì áp dụng một chương trình đào tạo chung cho tất cả. “CEO cần một chuẩn năng lực khác với kỹ sư công nghệ; giám đốc nhân sự cũng sẽ cần những năng lực AI khác với chuyên viên marketing. Không thể dùng một chương trình cho mọi vị trí trong tổ chức”, bà Hằng nhận định.

Thực tế cho thấy ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu sử dụng AI trong hoạt động vận hành, nhưng phần lớn chỉ dừng ở các ứng dụng cơ bản nhằm nâng cao hiệu suất hoặc tự động hóa một số tác vụ. Chuyên gia cho rằng thách thức lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình ứng dụng AI hiện nay không còn nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ, mà ở năng lực chuyển đổi công nghệ thành giá trị kinh doanh thực tế.