Lộ diện ‘những người chơi’ giành thị phần mảng chip với Nvidia

Trong suốt một thập kỷ qua, có một công ty gần như nắm trọn quyền kiểm soát mảng kinh doanh bán các dòng chip máy tính tiên tiến dùng để vận hành machine learning (máy học) và trí tuệ nhân tạo (AI): Nvidia.

Thông tin từ tờ The Wall Street Journal cho biết, Nvidia sở hữu những thiết kế GPU (graphics processing unit – bộ xử lý đồ họa) tiên tiến nhất và được hỗ trợ bởi tốc độ đổi mới nhanh của TSMC – nhà sản xuất theo hợp đồng làm ra 90% số chip AI tiên tiến trên toàn cầu. Điều này đã khiến Nvidia đã trở thành cái tên đồng nghĩa với bộ xử lý AI.

Nhưng sự mặc định này đã đang bắt đầu thay đổi.

Những “tay chơi” mới trong mảng thiết kế chip AI – gồm Google và Amazon – đã tung ra kế hoạch bán các dòng chip tiên tiến nhất – vốn cạnh tranh trực tiếp với GPU của Nvidia về sức mạnh và hiệu suất – tới nhiều nhóm khách hàng.

Cùng lúc đó, các đối thủ nhỏ hơn như Advanced Micro Devices (AMD), Qualcomm và Broadcom cũng đang tung ra sản phẩm mới để tập trung mạnh hơn vào mảng điện toán AI trong trung tâm dữ liệu.

Ngay cả một số khách hàng lớn nhất của Nvidia – như OpenAI, nhà phát triển ChatGPT, và Meta Platforms – cũng đã bắt đầu tự thiết kế chip tùy chỉnh, tạo nên một thách thức mới đối với vị thế phủ kín thị trường của hãng.

Dù khó có khả năng Nvidia sẽ phải chứng kiến làn sóng khách hàng rời bỏ hàng loạt, nỗ lực đa dạng hóa nhà cung cấp của các công ty AI có thể khiến hãng này khó duy trì mức tăng trưởng doanh số vượt trội như giới đầu tư đã quen thuộc.

VỊ THẾ DẪN ĐẦU SUỐT NHIỀU NĂM CỦA NVIDIA

Sự thống trị của Nvidia trong mảng điện toán AI đã đưa công ty trở thành doanh nghiệp giá trị lớn nhất thế giới và đưa CEO Jensen Huang thành một nhân vật nổi tiếng. Giới đầu tư chú ý từng lời ông Huang nói và xem báo cáo doanh thu hằng quý của Nvidia như thước đo cho toàn bộ cơn sốt AI.

Nvidia luôn mô tả hoạt động kinh doanh vượt ra ngoài phạm vi chip, nhấn mạnh rằng hãng cung cấp các “giải pháp máy chủ quy mô tủ rack (giá đỡ chuyên dụng)” và gọi các trung tâm dữ liệu vận hành chúng là “nhà máy AI”. Nhưng sản phẩm cốt lõi mà Nvidia bán ra – điện toán tăng tốc – chính là điều mọi công ty AI đều muốn.

Từ tháng 2 đến tháng 10/2025, Nvidia đã bán ra lượng chip, kết nối mạng và phần cứng khác trị giá gần 150 tỷ USD, tăng mạnh so với con số 91 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái.

Tháng 7/2025, Nvidia vượt mốc 4.000 tỷ USD giá trị vốn hóa, trở thành công ty đầu tiên trên thế giới đạt cột mốc này. Năm tháng sau, hãng đã có thời điểm chạm ngưỡng 5.000 tỷ USD trước khi nỗi lo bong bóng lan rộng khiến cổ phiếu các công ty AI điều chỉnh nhẹ. Ngay cả sau đợt hạ nhiệt này, giá trị của Nvidia vẫn hơn gấp đôi đối thủ đứng sau là Broadcom (1.800 tỷ USD).

Mục tiêu ban đầu khi mới sáng lập của Nvidia là phát triển chip tạo đồ họa 3D chân thực hơn cho máy tính cá nhân. Khác với CPU – bộ xử lý trung tâm, GPU có khả năng tính toán song song – xử lý hàng triệu đến hàng tỷ tác vụ đơn giản cùng lúc. Ban đầu được dùng cho game, GPU của Nvidia về sau được nhận ra là lựa chọn hoàn hảo cho deep learning (học sâu) và AI.

Năm 2006, Nvidia tung ra CUDA, thư viện phần mềm độc quyền cho phép nhà phát triển viết ứng dụng tối ưu cho chip của hãng. Khi cơn sốt AI bùng nổ, hàng nghìn lập trình viên đã quá quen và khó có thể thoát khỏi hệ sinh thái phần cứng – phần mềm của Nvidia.

Nvidia đã đẩy nhanh tốc độ ra thế hệ chip AI mới. Cuối năm ngoái, hãng bắt đầu giao dòng máy chủ Grace Blackwell – bộ xử lý AI mạnh nhất của hãng – và bán hết gần như ngay lập tức. Tại một hội nghị ở Washington vào tháng 10 vừa qua, ông Huang cho biết Nvidia đã bán 6 triệu chip Blackwell trong năm 2025 và nhận đơn đặt thêm 14 triệu chip – tương đương 500 tỷ USD doanh số.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn. Nvidia đã bị cấm bán chip sang Trung Quốc gần ba năm qua – điều gây khó khăn khi ông Huang cho rằng quốc gia này là nơi có một nửa số nhà phát triển AI toàn cầu. Không có doanh thu tỷ đô này, tăng trưởng của Nvidia sẽ bị hạn chế, còn ngành công nghệ Trung Quốc có thể quen với việc dùng chip nội địa hơn.

Giờ đây, ngay tại sân nhà, Nvidia cũng bắt đầu đối mặt với áp lực lớn

NHÓM ĐỐI THỦ CỦA NVIDIA VỀ THIẾT KẾ CHIP

AMD đã có cú xoay chuyển chiến lược quan trọng cách đây ba năm, đặt công ty vào thế cạnh tranh mạnh mẽ với Nvidia.

Nhận thấy nhu cầu chip AI tăng vọt, CEO của AMD – bà Lisa Su muốn tái định hướng toàn bộ công ty sang AI. Tính đến nay, canh bạc này mang lại kết quả ấn tượng: vốn hóa AMD gần tăng gấp bốn, lên hơn 350 tỷ USD, và hãng đã ký hợp đồng lớn cung ứng chip cho OpenAI và Oracle.

Broadcom – từng là một bộ phận của Hewlett-Packard – cũng nổi lên như đối thủ đáng gờm. Công ty mở rộng thành “gã khổng lồ” trị giá 1.800 tỷ USD thông qua các thương vụ thâu tóm lớn.

Broadcom hiện sản xuất chip tùy chỉnh XPU, phục vụ các tác vụ tính toán chuyên biệt, cùng thiết bị mạng giúp trung tâm dữ liệu kết nối các tủ máy chủ quy mô lớn.

Intel – biểu tượng lâu đời của Thung lũng Silicon – lại có phần hụt hơi, bỏ lỡ cơ hội AI vì loạt sai lầm chiến lược. Tuy nhiên, hãng đã đầu tư mạnh vào cả thiết kế lẫn sản xuất chip và đang chào mời khách hàng cho các bộ xử lý trung tâm dữ liệu tiên tiến.

Qualcomm – nổi tiếng với chip cho thiết bị di động và xe hơi – chứng kiến cổ phiếu tăng 20% sau khi công bố hai chip tăng tốc AI mới, AI200 và AI250, nổi bật nhờ bộ nhớ rất lớn và hiệu quả năng lượng cao.

CÁC ÔNG LỚN LẤN SÂN VÀO LÃNH ĐỊA CỦA NVIDIA

Những tuần gần đây, cuộc cạnh tranh càng trở nên gay gắt. Dựa vào nguồn tiền khổng lồ từ các mảng kinh doanh khác, Google thuộc Alphabet và AWS của Amazon đang đầu tư lớn vào chip AI và chứng kiến nhu cầu từ nhiều khách hàng bên thứ ba.

Hơn một thập kỷ qua, Google tự thiết kế và sử dụng chip TPU cho mục đích nội bộ, sau đó mở cho khách hàng bên ngoài từ năm 2018, nhưng không bán rộng rãi. Giờ đây, các “ông lớn” như Meta, Anthropic và Apple hoặc đang mua quyền truy cập TPU, hoặc đang đàm phán làm điều đó.

Amazon cũng đang mở rộng cụm trung tâm dữ liệu dành cho Anthropic lên hơn một triệu chip Trainium, đồng thời AWS vừa mở bán rộng rãi các chip mà hãng khẳng định nhanh hơn và tiết kiệm năng lượng hơn nhiều so với chip tương đương của Nvidia.

TỰ LỰC CÁNH SINH ĐỂ GIẢM PHỤ THUỘC VÀO BÊN NGOÀI

Ngay cả các khách hàng của Nvidia cũng đang ăn vào thị phần của hãng bằng cách tự phát triển ASIC – chip tích hợp chuyên dụng – được thiết kế cùng các hãng bán dẫn lớn nhằm tối ưu cho một tác vụ tính toán cụ thể.

OpenAI và Broadcom đã ký thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD để cùng phát triển chip tùy chỉnh phục vụ nhu cầu tính toán của ChatGPT. Vài tháng trước, Meta công bố thương vụ mua lại startup Rivos nhằm tăng tốc nỗ lực phát triển chip AI nội bộ.

Giám đốc công nghệ của Microsoft nói hồi tháng 10/2025 rằng công ty sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào chip tăng tốc tùy chỉnh của chính mình trong mảng trung tâm dữ liệu.

Cùng thời điểm, xAI của Elon Musk đăng tin tuyển dụng kỹ sư thiết kế chip để “xây dựng và hoàn thiện kiến trúc phần cứng mới” phục vụ huấn luyện mô hình AI.

Phần lớn chuyên gia trong ngành cho rằng khó có khả năng Nvidia mất vị thế dẫn đầu, và chính Nvidia lập luận rằng hệ thống tính toán của họ linh hoạt và có nhiều ứng dụng rộng hơn so với chip tùy chỉnh.

Nhưng khi nhu cầu tăng nhanh, thị trường này đã không còn là “sân chơi độc quyền”.