Lừa đảo trên không gian mạng: Mất mát lớn nhất không chỉ là tài sản

Ngày 26/10/2025, nhằm hưởng ứng Lễ ký kết và Tọa đàm cấp cao Công ước Liên Hợp Quốc về Chống Tội phạm Mạng (Công ước Hà Nội) – một cột mốc lịch sử thể hiện vai trò và tầm ảnh hưởng của Việt Nam trong thúc đẩy hợp tác an ninh mạng toàn cầu – Hiệp hội An ninh mạng Việt Nam (NCA) phối hợp cùng Doanh nghiệp Xã hội Chống Lừa Đảo đồng tổ chức Tọa đàm “Bảo vệ công dân và củng cố niềm tin số trong nỗ lực hiện thực hóa Công ước Hà Nội”.

Sự kiện có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý Nhà nước như Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước, Cục Tần số Vô tuyến điện, cùng các tổ chức quốc tế, tập đoàn công nghệ toàn cầu (OKX Global, Ericsson) và những doanh nghiệp tiên phong trong nước như SSI, FPT, MISA, VPBank, CyPeace, CyberJutsu…. Bên cạnh đó, tọa đàm cũng có sự góp mặt của các tổ chức xã hội và liên minh chuyên môn như Hội Thanh niên Khuyết tật Việt Nam và Liên minh ViSecurity, mang đến những góc nhìn đa chiều về an ninh mạng, hợp tác công – tư và bảo vệ người dùng trong không gian số.

HIỆN THỰC HÓA TINH THẦN CÔNG ƯỚC HÀ NỘI VÀO HÀNH ĐỘNG THỰC TIỄN TẠI VIỆT NAM

Theo Trung tướng Nguyễn Minh Chính, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Tọa đàm là sự kiện bên lề chính thức diễn ra trong khuôn khổ Công ước Hà Nội, góp phần hiện thực hóa tinh thần của Công ước Hà Nội vào hành động thực tiễn tại Việt Nam, hướng đến một không gian mạng an toàn, tin cậy và nhân văn.

Chủ đề “Bảo vệ công dân và củng cố niềm tin số trong nỗ lực hiện thực hóa Công ước Hà Nội” phản ánh tinh thần nhân văn, lấy con người làm trung tâm của mọi chính sách chuyển đổi số, đồng thời thể hiện rõ định hướng của Đảng và Nhà nước Việt Nam: phát triển kinh tế số, xã hội số phải đi đôi với đảm bảo an ninh số, an toàn dữ liệu và quyền lợi của người dân.

“Tọa đàm hôm nay về bảo vệ công dân và củng cố niềm tin số trong khuôn khổ Công ước Hà Nội về không gian mạng cho thấy Hà Nội cũng như Việt Nam đang tiếp tục phát triển không chỉ nền kinh tế số và xã hội số, mà còn hướng tới một không gian mạng bền vững và an toàn để người dân có thể tận hưởng các quyền lợi của mình”, Trung tướng Nguyễn Minh Chính nói.

Ông cho biết trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, các hành vi lừa đảo, xâm phạm quyền riêng tư và thao túng nhận thức đang trở thành những thách thức toàn cầu.

“Trong kỷ nguyên phát triển vượt bậc của dân tộc, bảo vệ công dân trên không gian mạng không chỉ là nhiệm vụ an ninh mà còn là nền tảng của phát triển bền vững và là điều kiện để củng cố niềm tin số - yếu tố cốt lõi của nền kinh tế số, xã hội số. Xây dựng một không gian mạng an toàn không chỉ để bảo đảm cho công dân Việt Nam cũng như công dân quốc tế khi tham gia vào không gian mạng, mà còn là cách để đặt nền móng cho sự phát triển bền vững và gia tăng niềm tin của người dân”.

MẤT MÁT LỚN NHẤT KHÔNG CHỈ LÀ TÀI SẢN, MÀ CHÍNH LÀ NIỀM TIN

“Khi dữ liệu bị đánh cắp, tiền bạc bị mất, danh tính bị lợi dụng, điều mất mát lớn nhất không chỉ là tài sản, mà chính là niềm tin - niềm tin vào công nghệ, vào con người và vào chính xã hội chúng ta đang xây dựng”, ông Ngô Minh Hiếu, đồng sáng lập, Giám đốc Điều hành Doanh nghiệp xã hội Chống lừa đảo, cho biết. “Chính vì vậy, xây dựng lại niềm tin số là một hành trình dài, cần sự chung tay của tất cả chúng ta, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp cho đến mỗi người dân”.

Chia sẻ một số thực trạng về tội phạm mạng hiện nay và các công nghệ số mà tội phạm mạng đang lợi dụng thực hiện các hành vi phạm tội trên không gian mạng, ông Ngô Minh Hiếu cho biết theo thống kê của Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, Việt Nam đang bị ảnh hưởng rất nhiều bởi các cuộc tấn công và lừa đảo trên không gian mạng. Theo ước tính trong năm 2024, Việt Nam đã bị thiệt hại gần 19.000 tỷ đồng vì tội phạm mạng.

“Đây là những con số đã được báo cáo. Tất nhiên, sẽ còn rất nhiều nạn nhân không dám báo cáo vì trong nhiều tình huống lừa đảo hiện nay, đa phần tội phạm nhắm vào tâm lý khiến nạn nhân sợ hãi, không dám trình báo và họ thường chọn im lặng, không dám tiếp tục thông báo sự việc”, Giám đốc Điều hành Chống lừa đảo nói và cho biết cứ trong 220 người dùng điện thoại thì sẽ có một người có khả năng bị lừa đảo.

Theo chuyên gia, lộ lọt thông tin dữ liệu cá nhân đang là một trong những vấn đề then chốt, là chất xúc tác để bắt đầu các vụ lừa đảo trên không gian mạng. Sự lộ lọt dữ liệu có thể xuất phát từ lỗ hổng của các hệ thống, cũng có thể từ chính người sử dụng trên không gian mạng.

Chia sẻ từ góc độ công nghệ tại phiên thảo luận "Trí tuệ nhân tạo: Thách thức và niềm tin số - Nhận diện và ứng phó", ông Ngô Tuấn Anh, Chủ tịch mạng lưới An ninh mạng ViSecurity, CEO kiêm nhà sáng lập Công ty an ninh mạng SCS, đã chỉ ra thách thức lớn trong thời đại AI là thông tin giả mạo đang “bùng nổ”.

“Việc phân biệt đâu là thông tin thật, đâu là tin giả, đâu là chiêu trò lừa đảo đang trở nên cực kỳ khó khăn”, ông Ngô Tuấn Anh nói. “Hệ quả tất yếu là niềm tin số dần bị bào mòn. Điều này đang tạo ra những thách thức khổng lồ cho cả các cơ quan quản lý lẫn người dân trong việc tiếp cận và phân biệt thông tin thật - giả”.

THAY VÌ CHẠY THEO XỬ LÝ SỰ VỤ ĐÃ XẢY RA, CẦN CHUYỂN SANG "ĐIỀU TRA SONG HÀNH"

Theo bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, như phối hợp với Bộ Công an triển khai Đề án 06, ứng dụng cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và căn cước công dân gắn chip trong hoạt động ngân hàng, giúp xác minh chính xác thông tin khách hàng và hạn chế gian lận.

Ngân hàng Nhà nước quy định các giao dịch chuyển tiền từ 10 triệu đồng trở lên hoặc tổng giá trị trong ngày vượt 20 triệu đồng phải xác thực sinh trắc học, góp phần ngăn chặn hiệu quả các hành vi giả mạo, chiếm đoạt tài sản.

Cùng với việc ban hành bộ tiêu chí nhận diện tài khoản nghi ngờ gian lận, Ngân hàng Nhà nước cũng đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng, hướng dẫn người dân nhận diện rủi ro và bảo vệ tài khoản cá nhân.

“Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ mở rộng xác thực sinh trắc học cho cả khách hàng tổ chức, hoàn thiện khung pháp lý và triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ phòng chống lừa đảo trên toàn ngành”, bà Nguyễn Thị Thu nói.

Sau giai đoạn thí điểm tại 5 ngân hàng lớn (Vietcombank, BIDV, Agribank, VietinBank, MB), hệ thống đã cảnh báo 1,5 triệu lượt giao dịch, giúp ngăn chặn 1.800 tỷ đồng có nguy cơ bị chiếm đoạt. “Ngân hàng Nhà nước dự kiến mở rộng toàn ngành trong hai tháng tới, đồng thời tiếp tục phối hợp với Bộ Công an và tăng cường công tác truyền thông để bảo vệ người tiêu dùng”.

Ông Ngô Tuấn Anh cho rằng bản chất của cuộc chiến sử dụng AI để tấn công hay dùng AI để bảo vệ, “suy cho cùng vẫn là cuộc chiến giữa con người với con người”.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, nhà nghiên cứu tội phạm học, gọi đây là "cuộc chiến đấu bảo vệ niềm tin". Ông đề xuất một sự thay đổi triết lý trong hoạt động điều tra: thay vì chạy theo xử lý sự vụ đã xảy ra, cần chuyển sang "điều tra song hành", sử dụng chính các biện pháp kỹ thuật và AI để phát hiện, truy vết tội phạm theo thời gian thực, tức là chủ động phòng ngừa và ngăn chặn từ sớm.

Thượng tá Đào Trung Hiếu cũng nhấn mạnh mô hình phối hợp đa tầng: Nhà nước đưa ra cảnh báo và định hướng; doanh nghiệp công nghệ phát triển các sản phẩm hỗ trợ; người dân đóng vai trò như "cảm biến xã hội" - những công dân số thông minh trong việc phát hiện, trình báo và hỗ trợ xác minh, bởi vì “một xã hội an toàn không phải là một pháo đài kiên cố mà là một xã hội có những công dân tỉnh táo”.