Nhà đầu tư tìm gì ở một startup trước khi rót vốn?

Trong mắt các quỹ đầu tư, một startup chỉ thực sự hấp dẫn khi chứng minh được khả năng giải quyết bài toán thị trường, tạo giá trị tài chính cho khách hàng và xây dựng mô hình kinh doanh có thể mở rộng.

NHÀ ĐẦU TƯ KHÔNG TÌM STARTUP CHỈ CÓ CÔNG NGHỆ TỐT

Không ít startup cho rằng sở hữu công nghệ tiên tiến hoặc bằng sáng chế là lợi thế quyết định trong quá trình gọi vốn. Tuy nhiên, theo ông Trần Duy Khiêm, Chuyên gia khởi nghiệp, Giám đốc khu vực Quỹ đầu tư Expara, công nghệ chỉ là một trong nhiều yếu tố mà nhà đầu tư xem xét.

Ông cho biết khi tiếp cận một startup, Expara không đánh giá theo hướng chỉ nhìn vào công nghệ mà điều đầu tiên quỹ tìm hiểu là thị trường của sản phẩm, nhu cầu thực tế và khả năng hình thành một mô hình kinh doanh bền vững.

Theo ông Khiêm, hầu hết các dự án công nghệ đều có một "insight" nhất định. Tuy nhiên, điều khiến một startup trở nên khác biệt là khả năng đưa ra những góc nhìn độc đáo mà chỉ những người đã dành nhiều năm theo đuổi lĩnh vực đó mới có thể phát hiện.

"Bên cạnh những nhóm chỉ chạy theo xu hướng, luôn có những nhà sáng lập thực sự đam mê và cam kết giải quyết một vấn đề cụ thể. Chỉ cần trao đổi khoảng 15-30 phút, nhà đầu tư đã có thể cảm nhận được sự khác biệt giữa hai nhóm này", ông nói.

Theo vị chuyên gia của Expara, những nhà sáng lập bắt đầu từ chính trải nghiệm và sự gắn bó lâu dài với ngành thường sở hữu những "unique insight" – các hiểu biết đặc thù về thị trường mà rất khó sao chép. Đây mới là nền tảng quan trọng để xây dựng lợi thế cạnh tranh.

Ông cũng cho biết việc đánh giá startup luôn dựa trên một hệ thống tiêu chí tổng thể, trong đó công nghệ chỉ là một mắt xích.

"Chúng tôi không hiểu sâu mọi công nghệ chuyên ngành, nhưng có một framework để đánh giá tổng thể. Công nghệ tốt thôi chưa đủ, mà phải đi kèm thị trường, đội ngũ, khả năng triển khai, mô hình kinh doanh và nhiều yếu tố khác", ông chia sẻ.

STARTUP PHẢI GIẢI ĐƯỢC BÀI TOÁN TÀI CHÍNH CHO KHÁCH HÀNG

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trương Minh Đạt, đồng sáng lập kiêm CEO BenKon, cho rằng nhiều startup thường quá tập trung vào công nghệ mà quên rằng xét đến cùng, đây vẫn là một hoạt động kinh doanh.

Sau hơn 5 năm phát triển các giải pháp quản lý và tiết kiệm năng lượng cho các tòa nhà, BenKon đã có những dự án cạnh tranh thành công với các tập đoàn nước ngoài.

"Trước đây có lúc tôi từng nghĩ khách hàng ưu tiên sản phẩm nước ngoài. Nhưng sau này tôi nhận ra, khi mình đủ tốt thì vẫn có thể thắng. Nếu chưa đủ tốt thì rất dễ tìm lý do để đổ lỗi. Mà cái 'tốt' ở đây không chỉ là công nghệ", ông chia sẻ.

Theo CEO BenKon, điều quan trọng nhất startup cần chứng minh không phải là công nghệ vận hành tốt, mà là sản phẩm mang lại hiệu quả tài chính rõ ràng cho khách hàng.

"Nếu được làm lại từ đầu, điều tôi muốn trang bị sớm hơn chính là kiến thức về tài chính. Cuối cùng, đây vẫn là một business, phải có khách hàng, phải có doanh thu. Quan trọng nhất là phải chứng minh được sản phẩm mang lại lợi ích tài chính cho khách hàng cuối cùng", ông nói.

Theo ông Đạt, chuỗi huy động vốn của doanh nghiệp – từ quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đầu tư tư nhân cho đến ngân hàng – đều xoay quanh cùng một câu hỏi: giải pháp có tạo ra hiệu quả tài chính đủ hấp dẫn hay không.

Ông cho rằng chỉ khi giải quyết được bài toán lợi ích tài chính và khả năng mở rộng quy mô, startup mới có thể vượt qua giai đoạn phát triển nhỏ lẻ để tăng trưởng bền vững.

HỆ SINH THÁI PHẢI "PHÂN VAI" RÕ RÀNG

Theo ông Trần Duy Khiêm, một trong những nguyên nhân khiến nhiều startup công nghệ khó thu hút dòng vốn dài hạn không nằm ở việc thiếu tiền đầu tư mà ở khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa.

Từ kinh nghiệm làm việc với các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm công nghệ và các vườn ươm doanh nghiệp, ông cho rằng hệ sinh thái hiện vẫn thiếu một cách tiếp cận xuyên suốt để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ cố vấn và những người đồng hành với startup còn chưa đồng đều, tạo ra khoảng cách lớn giữa nghiên cứu và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Theo ông, một điểm yếu khác là nhiều thành phần trong hệ sinh thái chưa xác định rõ vai trò của mình.

Lấy Expara làm ví dụ, ông cho biết quỹ chỉ tập trung vào giai đoạn tiền hạt giống (pre-seed) đến Series A. Khi startup bước sang các vòng Series B hay Series C, Expara sẽ không tiếp tục đồng hành vì đó không còn là phạm vi hoạt động của quỹ.

"Mỗi tổ chức cần biết mình làm tốt nhất điều gì và giới hạn ở đó. Nếu ai cũng muốn làm tất cả thì hệ sinh thái sẽ thiếu sự thống nhất, tiêu chuẩn thị trường cũng khó hình thành", ông nhận định.

Ông cũng lưu ý rằng trên thị trường vẫn xuất hiện những nhà đầu tư thiên thần hoặc đơn vị tư vấn đưa ra các điều khoản đầu tư chưa phù hợp với thông lệ quốc tế, khiến startup gặp khó khăn ở các vòng gọi vốn tiếp theo.

"Có những trường hợp chúng tôi phải đàm phán lại toàn bộ cấu trúc cổ phần và điều khoản đầu tư để startup có thể tiếp tục gọi vốn ở các vòng sau. Đây không phải câu chuyện riêng của Việt Nam, nhưng rõ ràng hệ sinh thái cần trưởng thành hơn để tạo ra các chuẩn mực chung", ông chia sẻ.

Theo các chuyên gia, khi startup chứng minh được giá trị thương mại của công nghệ, còn hệ sinh thái hình thành được chuỗi hỗ trợ rõ ràng từ nghiên cứu, ươm tạo đến đầu tư và mở rộng thị trường, dòng vốn sẽ có cơ hội chảy mạnh hơn vào các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.