Những đột phá khoa học ngày càng cần sự hợp tác liên ngành

Theo GS. Daniel Kammen, thành viên Hội đồng Giải thưởng VinFuture, nhiều tiến bộ khoa học hiện nay đòi hỏi sự hợp tác giữa các chuyên gia thuộc những lĩnh vực khác nhau. Việc kết nối nghiên cứu cơ bản với công nghệ, chính sách và nhu cầu thực tiễn cũng mở ra những hướng tiếp cận mới đối với các thách thức toàn cầu.

NGHIÊN CỨU LIÊN NGÀNH TRONG GIẢI QUYẾT CÁC THÁCH THỨC TOÀN CẦU

Đổi mới, truyền cảm hứng, liên lĩnh vực, sáng tạo và phát triển bền vững là 5 từ khóa được GS. Daniel Kammen lựa chọn để mô tả Giải thưởng VinFuture năm 2026. Theo ông, những từ khóa này phản ánh cách các tiến bộ khoa học được hình thành, trong đó sự hợp tác giữa các lĩnh vực ngày càng có vai trò quan trọng.

GS. Kammen cho rằng có những phát minh xuất phát từ nỗ lực độc lập của một nhà khoa học trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, trong bối cảnh nghiên cứu liên ngành ngày càng phát triển, nhiều đột phá đòi hỏi sự hợp tác giữa các chuyên gia có kiến thức và kinh nghiệm thuộc những lĩnh vực khác nhau.

Sự kết hợp này có thể diễn ra giữa khoa học cơ bản và công nghệ, hoặc giữa những khám phá khoa học với quá trình hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng. Việc kết nối còn cần sự tham gia của những người trực tiếp hoạt động trong thực tiễn và các bên có góc nhìn khác nhau.

“Để giải quyết những thách thức lớn nhất của thế giới, chúng ta không chỉ cần những tri thức mới, mà còn cần sự sáng tạo trong cách kết nối và vận dụng những tri thức ấy”, GS. Kammen nhận định.

Theo ông, một công trình khoa học có giá trị không nhất thiết chỉ là thành tựu ứng dụng trực tiếp. Nhiều nghiên cứu bắt nguồn từ việc khám phá các nguyên lý và tri thức nền tảng, nhưng vẫn có khả năng góp phần giải quyết những vấn đề thực tế.

Đây cũng là điểm ông đánh giá cao trong cách tiếp cận của VinFuture: sự kết nối giữa đổi mới khoa học và những nhu cầu cụ thể của xã hội. Theo GS. Kammen, giá trị của khoa học không chỉ nằm ở việc giúp con người hiểu biết sâu hơn về thế giới, mà còn ở những khả năng mới được mở ra từ các khám phá.

Một nghiên cứu có thể bắt đầu bằng câu hỏi về cách thế giới vận hành, nhưng tri thức tạo ra từ quá trình đó có thể trở thành nền tảng cho những giải pháp mang lại lợi ích thiết thực. Theo ông, Giải thưởng Chính của VinFuture hướng đến việc ghi nhận những thành tựu không chỉ dừng lại ở ý tưởng đổi mới mà còn có khả năng được triển khai trong thực tiễn để giải quyết các thách thức lớn.

Bên cạnh hợp tác liên ngành, GS. Kammen đặc biệt quan tâm đến mối quan hệ giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Ông cho rằng hai hướng nghiên cứu này không nhất thiết phải tách rời nhau.

“Những thách thức trong cuộc sống có thể đặt ra câu hỏi cho nghiên cứu cơ bản. Ngược lại, chính những khám phá nền tảng lại mở ra các hướng ứng dụng mới”, ông nói.

Theo GS. Kammen, cách tiếp cận mà ông quan tâm là nghiên cứu cơ bản được định hướng bởi nhu cầu thực tiễn. Trong quá trình đó, các nhà khoa học vừa theo đuổi sự hiểu biết sâu sắc về thế giới, vừa tìm kiếm những con đường để tri thức khoa học góp phần cải thiện cuộc sống.

Ông cho biết mình quan tâm đến cách phát triển, quản lý và sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy, cũng như những tiến bộ khoa học giúp con người hiểu rõ hơn về các hệ sinh thái và đô thị. Việc kết hợp khoa học và công nghệ cũng có thể mở ra những phương thức phát triển bền vững hơn trong lâm nghiệp, nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên nhiên.

KẾT NỐI CÁC NGUỒN LỰC VÀ CÁCH TIẾP CẬN NGHIÊN CỨU

Mối quan tâm của GS. Daniel Kammen đối với nghiên cứu liên ngành còn xuất phát từ chính quá trình nghiên cứu của ông. Theo giáo sư, đề tài tiến sĩ của ông nằm ở giao điểm giữa vật lý, mô hình hóa các hệ thống phức tạp, đặc biệt là mạng lưới thần kinh, và nghiên cứu những đặc tính mới hình thành từ sự tương tác giữa các thành phần trong hệ thống.

Ông cho rằng những vấn đề này có liên hệ với nền tảng của AI, lĩnh vực đang được nghiên cứu và phát triển nhằm giải quyết nhiều thách thức thực tiễn, từ biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học đến bất bình đẳng xã hội, giới và chủng tộc.

GS. Kammen bày tỏ kỳ vọng những nỗ lực đó sẽ tiếp tục được phát triển và nhân rộng theo tinh thần “AI for Good”, tức sử dụng trí tuệ nhân tạo vì những giá trị tích cực cho xã hội.

Khi đề cập đến các công trình được VinFuture tôn vinh trong năm 2026, ông cho rằng sự hợp tác giữa các lĩnh vực chuyên môn là một khía cạnh đáng chú ý. Theo ông, những cá nhân và tập thể được ghi nhận có thể là những người đi sâu vào lĩnh vực của mình, đồng thời chủ động tìm hiểu các ngành khoa học lân cận và hợp tác vượt qua những khác biệt về chuyên môn, văn hóa và bối cảnh.

Sự kết hợp này, theo GS. Kammen, còn liên quan đến những mục tiêu rộng hơn như công bằng môi trường và tăng trưởng bao trùm. Bởi những vấn đề lớn mà thế giới đang đối mặt có nhiều khía cạnh, việc giải quyết chúng cần sự tham gia của các bên với kiến thức, kinh nghiệm và phương pháp tiếp cận khác nhau.

Từ góc nhìn đó, GS. Kammen cho rằng VinFuture 2026 cũng là dịp để nhìn nhận lại cách đầu tư cho khoa học và tổ chức hoạt động nghiên cứu.

Theo ông, để giải quyết những thách thức toàn cầu, cần quan tâm đến vai trò của các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức nghiên cứu chính sách và phòng thí nghiệm tư nhân. Bên cạnh nguồn lực tài chính, vấn đề quan trọng là cách các tổ chức và chuyên gia có thể kết nối, học hỏi và phối hợp với nhau.

Những nhóm nghiên cứu có thể được hình thành từ các kế hoạch hợp tác có chủ đích, nhưng cũng có thể bắt đầu từ tinh thần cởi mở, sẵn sàng lắng nghe những người có chuyên môn, kinh nghiệm và góc nhìn khác biệt.

“Với tôi, đó là một trong những điều đáng trân trọng nhất của khoa học: sự xuất sắc trong từng lĩnh vực có thể được nhân lên khi chúng ta biết kết hợp những thế mạnh khác nhau”, GS. Kammen chia sẻ.