Phát triển chip Việt: Cần cơ chế hỗ trợ theo từng giai đoạn trưởng thành

Góp ý về Dự thảo Quyết định, Hội Truyền thông số Việt Nam cho rằng việc xây dựng Danh mục chip chuyên dụng được Nhà nước ưu tiên đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc tổ chức đấu thầu là cần thiết nhằm cụ thể hóa các định hướng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam và tạo tín hiệu thị trường cho doanh nghiệp trong nước.

Đây cũng một trong những trụ cột quan trọng trong định hướng phát triển ngành bán dẫn theo công thức C = SET + 1 (S - Specialized) theo Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

TIÊU CHÍ XÂY DỰNG DANH MỤC CHIP

Tuy nhiên, để danh mục có tính ổn định và thuận lợi trong quá trình triển khai, theo Hội Truyền thông số Việt Nam, cần xác định các nhóm chip ưu tiên dựa trên các tiêu chí kỹ thuật rõ ràng thay vì mô tả theo tên gọi ứng dụng hoặc sản phẩm thương mại. “Các tiêu chí kỹ thuật cần phản ánh đúng chức năng, hiệu năng và yêu cầu công nghệ của từng nhóm chip, đồng thời bảo đảm tính trung lập về công nghệ, tránh phụ thuộc vào một kiến trúc hoặc một nhà cung cấp cụ thể”, công văn góp ý của Hội Truyền thông số cho biết.

Bên cạnh đó, Hội Truyền thông số cũng nhấn mạnh việc cân nhắc tính khả thi của các yêu cầu kỹ thuật trong bối cảnh năng lực thiết kế và sản xuất của doanh nghiệp trong nước hiện nay.

Theo bà Tuyết Trần, chuyên gia của Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), Hội Truyền thông số Việt Nam, việc ưu tiên các dòng chip phù hợp với các tiến trình công nghệ đã trưởng thành sẽ giúp tăng khả năng triển khai trong thực tế, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tích lũy năng lực công nghệ.

Chẳng hạn, bà Tuyết Trần cho rằng đối với từng nhóm chip, cân nhắc xác định rõ tên hoặc đặc tính kỹ thuật của dòng chip, lĩnh vực, bài toán hoặc ứng dụng mục tiêu, và mức độ sẵn sàng công nghệ của doanh nghiệp trong nước trên cơ sở đánh giá, thẩm định độc lập.

CHÍNH SÁCH THEO VÒNG ĐỜI SẢN PHẨM ĐỂ THÚC ĐẨY NGÀNH CHIP VIỆT

“Cách tiếp cận này sẽ giúp phân biệt rõ giữa các sản phẩm đang trong giai đoạn nghiên cứu, các sản phẩm đã sẵn sàng đầu tư hoàn thiện và các sản phẩm đủ điều kiện thương mại hóa, qua đó lựa chọn công cụ chính sách thúc đẩy phù hợp với từng giai đoạn phát triển”, bà Tuyết nói. Chuyên gia của IPS cho rằng có thể phân chia thành 3 nhóm chip.

Nhóm thứ nhất, chip đã sẵn sàng thương mại hóa, bao gồm các dòng chip đã được doanh nghiệp trong nước thiết kế, kiểm thử, chứng nhận và chứng minh khả năng vận hành ổn định trong thực tế. Đối với nhóm này, Nhà nước có thể áp dụng ngay các cơ chế ưu tiên đặt hàng, giao nhiệm vụ hoặc mua sắm công nhằm tạo thị trường ban đầu, thúc đẩy sản xuất quy mô lớn và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Nhóm thứ hai, chip ưu tiên đầu tư phát triển và hoàn thiện công nghệ, bao gồm các dòng chip đã hoàn thành thiết kế cơ bản hoặc nguyên mẫu, đang trong giai đoạn chế tạo thử nghiệm, kiểm thử, đánh giá và hoàn thiện để tiến tới thương mại hóa.

Đối với nhóm này, Nhà nước có thể ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư công hoặc các cơ chế hỗ trợ phù hợp để phát triển sản phẩm, hỗ trợ chế tạo thử, kiểm thử, đánh giá, chứng nhận, hoàn thiện thiết kế và triển khai các dự án thí điểm. Đồng thời, có thể áp dụng cơ chế đặt hàng nghiên cứu hoặc cam kết mua sắm sau khi sản phẩm đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật, góp phần giảm rủi ro cho doanh nghiệp trong quá trình thương mại hóa.

Nhóm thứ ba, chip ưu tiên nghiên cứu, phát triển, bao gồm các dòng chip có ý nghĩa chiến lược nhưng mới ở giai đoạn nghiên cứu ý tưởng, thiết kế ban đầu hoặc phát triển công nghệ cốt lõi. Đối với nhóm này, Nhà nước nên ưu tiên hỗ trợ thông qua các chính sách nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ theo Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, như hỗ trợ kinh phí từ Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia và các chương trình khoa học, công nghệ cấp quốc gia nhằm hình thành năng lực nghiên cứu và làm chủ công nghệ lõi.

TÍNH KHẢ THI TRONG TRIỂN KHAI VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG

Theo bà Tuyết Trần, trên thực tế, một sản phẩm bán dẫn chỉ có thể duy trì sản xuất và tiếp tục được đầu tư phát triển khi có thị trường đủ lớn để bù đắp chi phí nghiên cứu, thiết kế và hoàn thiện sản phẩm. Do đó, mua sắm công chỉ thực sự phát huy vai trò dẫn dắt khi được triển khai theo một lộ trình đủ rõ ràng để hình thành thị trường ban đầu cho doanh nghiệp thay vì chỉ tạo ra các đơn hàng đơn lẻ.

Theo đó, cùng với việc ban hành Danh mục, chính sách cần xác định rõ những lĩnh vực mà Nhà nước có thể từng bước ưu tiên sử dụng chip do doanh nghiệp Việt Nam phát triển, lộ trình thay thế các sản phẩm nhập khẩu phù hợp với năng lực của doanh nghiệp trong nước, cũng như thời gian duy trì cơ chế ưu tiên mua sắm đối với từng nhóm sản phẩm. Điều này sẽ giúp doanh nghiệp dự báo quy mô thị trường, chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư và nâng cao năng lực công nghệ.

Bên cạnh đó, khả năng mở rộng thị trường của các dòng chip sau khi được phát triển cũng cần được tính đến. Bà Tuyết Trần cho rằng những sản phẩm vừa đáp ứng nhu cầu khu vực công, vừa có khả năng cung cấp cho khu vực doanh nghiệp hoặc hướng tới xuất khẩu sẽ có điều kiện duy trì sản xuất lâu dài hơn.

“Nếu một dòng chip chỉ phục vụ một nhu cầu rất đặc thù của Nhà nước với quy mô nhỏ thì doanh nghiệp sẽ khó đạt được hiệu quả kinh tế theo quy mô, dễ phụ thuộc vào nguồn cầu từ ngân sách nhà nước và gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động sản xuất khi các đơn hàng kết thúc hoặc giảm xuống. Trong trường hợp không kịp mở rộng sang thị trường thương mại hoặc chuyển dịch sang các dòng sản phẩm khác, doanh nghiệp sẽ đối mặt với rủi ro gián đoạn hoạt động và khó duy trì đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ”, bà Tuyết nói.

Theo Hội Truyền thông số Việt Nam, việc ban hành Danh mục chip chuyên dụng là một bước quan trọng, tuy nhiên để chính sách phát huy hiệu quả lâu dài cần được triển khai đồng bộ với các thành phần khác của hệ sinh thái bán dẫn. Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào năng lực chế tạo wafer, các công cụ thiết kế (EDA), IP lõi, cũng như một số công đoạn đóng gói, kiểm thử và chuỗi cung ứng quốc tế, việc phát triển năng lực nội sinh cần được xem xét trên toàn bộ chuỗi giá trị bán dẫn, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng.