Phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam: Nhiều cơ chế ưu đãi lần đầu tiên xuất hiện

Tại hội thảo Đối thoại chính sách Phát triển Hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn Việt Nam do Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức ngày 25/11, Cục trưởng Nguyễn Khắc Lịch cho biết công nghiệp bán dẫn là nền tảng của nền kinh tế số.  

Việt Nam xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược, giữ vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và khẳng định vị thế đất nước trên bản đồ công nghệ thế giới.

BA TRỤ CỘT CHÍNH SÁCH BÁN DẪN

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ, sau khi Luật Công nghiệp Công nghệ số, hành lang pháp lý chính thức đầu tiên dành cho ngành công nghiệp bán dẫn, được ban hành, các bộ, ngành và địa phương, đặc biệt là Bộ Khoa học và Công nghệ, đã chủ động ban hành nhiều chính sách để hướng dẫn luật, tạo ra hệ thống hành lang pháp lý đầy đủ và chi tiết hơn cho lĩnh vực này.

Hệ thống chính sách phát triển công nghiệp bán dẫn được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính.

Thứ nhất là Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó xác định bán dẫn là công nghệ chiến lược, là nền tảng để Việt Nam tạo ra bước đột phá trong giai đoạn phát triển mới.

Thứ hai là Chiến lược công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050, trong đó nêu rõ mục tiêu, định hướng, giải pháp, cơ chế triển khai và các đề án trọng điểm.

Thứ ba là Luật Công nghiệp Công nghệ số, văn bản pháp lý then chốt được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV.

Việt Nam đang đặt mục tiêu đến năm 2025, kinh tế số sẽ chiếm 20% GDP và đến năm 2030 đạt 30% GDP; đồng thời, chi tiêu cho khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đạt tối thiểu 3% GDP, đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII). 

BẢY NHÓM CHÍNH SÁCH LỚN CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP BÁN DẪN

Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin – Bộ Khoa học và Công nghệ - đã tổng hợp bảy nhóm chính sách lớn của ngành công nghiệp bán dẫn.

Nhóm đầu tiên và quan trọng nhất là nhân lực. Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn xác định nhân lực là yếu tố cốt lõi, là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của Việt Nam. Vì vậy, Luật Công nghiệp Công nghệ số đã đưa vào nhiều cơ chế ưu đãi lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam.

Ưu đãi thứ nhất là miễn giấy phép lao động cho nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, bao gồm bán dẫn. Trước đây, Bộ luật Lao động chỉ miễn giấy phép đối với một số trường hợp đặc biệt như nhà đầu tư hay cán bộ ngoại giao. Nay nhân lực chất lượng cao của ngành bán dẫn thuộc diện được miễn.

Ưu đãi thứ hai là cấp visa 5 năm cho nhân lực chất lượng cao và đặc biệt là mở rộng sang cả vợ/chồng và con dưới 18 tuổi, với thời hạn tương ứng visa của người lao động. Đây là lần đầu tiên Việt Nam áp dụng cơ chế visa dài hạn với phạm vi rộng như vậy.

Ưu đãi thứ ba là miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm đầu tiên cho nhân lực chất lượng cao.

Ưu đãi thứ bốn là cho phép dịch chuyển lao động giữa khu vực Nhà nước và doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, đặc biệt là bán dẫn. Nhân lực chất lượng cao có thể chuyển từ các cơ quan công sang làm cho doanh nghiệp, và ngược lại. Điều này giúp Nhà nước có thể thu hút chuyên gia giỏi từ khu vực tư nhân.

Ngoài ra, đối với các nhân tài, địa phương được phép xây dựng nghị quyết để hỗ trợ thêm về tài chính, môi trường làm việc, nhà ở, phương tiện đi lại. Một số địa phương như Đà Nẵng và TP.HCM đã bắt đầu ban hành các chính sách hỗ trợ đặc thù này.

Nhóm chính sách thứ hai là ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. Trước đây, bán dẫn được xếp chung vào sản xuất điện tử, vốn không nằm trong danh mục đặc biệt ưu đãi. Nay, Luật Công nghiệp Công nghệ số và Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp mới đã tách riêng lĩnh vực sản xuất – thiết kế bán dẫn thành ngành được hưởng ưu đãi đặc biệt.

Cụ thể, Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 quy định cơ chế ưu đãi vượt trội cho công nghiệp bán dẫn, bao gồm nghiên cứu, phát triển, thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử chip bán dẫn, nhằm xây dựng hệ sinh thái bền vững.

Trong khi đó, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 tách riêng lĩnh vực này thành đối tượng áp dụng ưu đãi đặc biệt, áp dụng cho dự án đầu tư mới từ 01/10/2025. Hai luật phối hợp chặt chẽ, với Luật Công nghiệp công nghệ số làm nền tảng chính sách tổng thể, còn Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp cụ thể hóa về thuế.

Mức thuế suất ưu đãi là 10% trong 15 năm cho thu nhập từ dự án đầu tư mới liên quan đến bán dẫn (nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói, kiểm thử chip), với thời gian miễn giảm là miễn 100% trong 4 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo. Đây được xem là mức ưu đãi cao nhất trong hệ thống thuế hiện hành.

Nhóm chính sách thứ ba là ưu đãi đất đai. Theo đó, sẽ miễn toàn bộ tiền thuê đất cho các dự án bán dẫn, với phạm vi áp dụng rộng, bao gồm toàn bộ hệ sinh thái: dự án sản xuất chip bán dẫn, viện/trung tâm R&D công nghệ số, và khu công nghệ số.

Điều này hỗ trợ xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh, không chỉ sản xuất mà còn đổi mới và hạ tầng. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, đây là ưu đãi cực kỳ quan trọng với các dự án cần diện tích lớn, vốn đầu tư lớn, bởi chi phí đất đai chiếm tỷ trọng rất cao trong tổng vốn đầu tư của doanh nghiệp.

Nhóm chính sách thứ tư là ưu đãi về hải quan. Đại diện Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin cho biết đối với ngành công nghệ bán dẫn, đặc thù vận hành của lĩnh vực này đòi hỏi luồng hàng hóa giữa các doanh nghiệp phải diễn ra với tốc độ rất nhanh.

Nếu áp dụng các thủ tục xuất – nhập khẩu thông thường sẽ ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ sản xuất cũng như hiệu quả vận hành của doanh nghiệp. Vì vậy, trong Luật Công nghiệp Công nghệ số, đồng thời trong quá trình phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng Luật Hải quan sửa đổi, doanh nghiệp bán dẫn trở thành đối tượng được áp dụng cơ chế luồng xanh.

“Đây là lần đầu tiên Việt Nam đưa một nhóm doanh nghiệp theo lĩnh vực vào danh mục được hưởng luồng xanh. Trước đây, để được áp dụng luồng xanh, doanh nghiệp phải đáp ứng rất nhiều điều kiện khắt khe”, ông Nguyễn Anh Tuấn nói.

Thực tế, không nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam có đủ điều kiện này, những doanh nghiệp nhỏ và vừa gần như không thể đạt chuẩn. Đặc biệt, hai điều kiện khó nhất là yêu cầu không vi phạm bất kỳ quy định nào về thuế và hải quan trong hai năm liên tiếp, và kim ngạch xuất nhập khẩu phải đạt trên 100 triệu USD/năm. Điều kiện thứ hai gần như bất khả thi đối với phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chính vì vậy, trong lần sửa đổi các luật nói trên, hai điều kiện quan trọng này đã được nới lỏng linh hoạt đối với doanh nghiệp bán dẫn - gồm doanh nghiệp thiết kế, doanh nghiệp sản xuất, và doanh nghiệp đóng gói – kiểm thử. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ công bố danh sách danh mục sản phẩm/dự án công nghệ số trọng điểm, bao gồm chip bán dẫn, để xác định doanh nghiệp đủ điều kiện. Cơ quan hải quan sẽ căn cứ danh mục này để áp dụng luồng xanh tự động cho tờ khai liên quan.

“Đây sẽ là hành lang quan trọng giúp luồng hàng hóa trong ngành di chuyển nhanh nhất, tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí, tiến gần với các quốc gia có chi phí logistics thấp trong khu vực”, ông Tuấn nói.

Nhóm chính sách thứ năm là ưu đãi về thuế xuất khẩu và thuế nhập khẩu. Thứ nhất, miễn thuế nhập khẩu đối với thiết bị, dây chuyền sản xuất và máy móc để hình thành tài sản cố định đối với các dự án bán dẫn. Khi doanh nghiệp triển khai dự án đầu tư, chỉ cần lập danh mục thiết bị, máy móc theo quy định là sẽ được miễn thuế nhập khẩu đối với các hạng mục này.

Thứ hai, miễn thuế nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, linh kiện trong nước chưa sản xuất được, phục vụ cho quá trình sản xuất sản phẩm bán dẫn. Chính sách miễn thuế này có thời hạn trong vòng 5 năm. Với đặc điểm của ngành bán dẫn, hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ và nguồn nguyên liệu trong nước hiện còn rất hạn chế, nên chính sách miễn thuế đối với vật tư – linh kiện nhập khẩu sẽ tạo ra tác động lớn, hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động sản xuất.

Nhóm chính sách thứ sáu là hỗ trợ tài chính trực tiếp từ Nhà nước, với mức độ linh hoạt và phạm vi thụ hưởng rộng hơn so với trước đây. Từ năm 2025, ngày càng nhiều doanh nghiệp dự kiến sẽ được nhận hỗ trợ từ quỹ đầu tư dành cho doanh nghiệp công nghệ cao và các dự án xây dựng trung tâm sản xuất AI. Quỹ này có thể tài trợ cho đào tạo nhân lực, hoạt động R&D, đầu tư tài sản cố định và thậm chí hỗ trợ chi phí sản xuất.

Ngoài ra, chính quyền địa phương cũng được trao quyền ban hành chính sách hỗ trợ riêng thông qua nghị quyết HĐND, với nhiều hình thức như hỗ trợ đào tạo, hỗ trợ tiền lương, nhà ở, phương tiện đi lại, chi phí sản xuất thử và hỗ trợ cho startup trong tư vấn, xây dựng mô hình kinh doanh hay thử nghiệm sản phẩm. Một số địa phương như Đà Nẵng đã tiên phong triển khai và mang lại hiệu quả rõ rệt.

Nhóm chính sách cuối cùng là hỗ trợ cho các doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng.

“Để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn một cách bền vững, không thể chỉ hỗ trợ riêng hoạt động sản xuất; cần phải khuyến khích và hỗ trợ để các doanh nghiệp đầu tư sản xuất bền vững, đồng thời hình thành một hệ sinh thái đầy đủ, nối kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp lõi và doanh nghiệp phụ trợ"

"Khi một hệ sinh thái như vậy hình thành, ngành bán dẫn Việt Nam mới có thể trở thành một mắt xích thực sự trong chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Nguyễn Anh Tuấn nói.