Việt Nam cần phát triển hệ sinh thái nhà cung ứng để thu hút doanh nghiệp bán dẫn Hà Lan

Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy đã có cuộc phỏng vấn ông Tomas Konigs, Bí thư thứ hai, Đại sứ quán Hà Lan tại Hà Nội.

Hà Lan được công nhận là một trung tâm bán dẫn then chốt ở châu Âu. Vậy ông đánh giá thế nào về tiềm năng hợp tác giữa Việt Nam và Hà Lan trong lĩnh vực này?

Hà Lan từ lâu đã khẳng định vị thế là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về công nghiệp bán dẫn. Việt Nam đang từng bước mở rộng vai trò của mình trong chuỗi giá trị toàn cầu của lĩnh vực này. Hiện nay, Việt Nam đã trở thành điểm đến hấp dẫn cho các doanh nghiệp công nghệ cao của Hà Lan - những đơn vị ưu tiên cơ hội tăng trưởng dài hạn thay vì chỉ tập trung vào sản xuất tức thời tại các thị trường khác trong khu vực. 

Thực tế, nhiều công ty Hà Lan trong chuỗi cung ứng thiết bị bán dẫn như VDL ETG (VDL Enabling Technologies Group), BE Semiconductor Industries N.V. (BESI) đã tìm đến Việt Nam. Khi Việt Nam tiếp tục tháo gỡ những thách thức hiện hữu và phát huy các thành tựu sẵn có, chúng tôi kỳ vọng sẽ có thêm nhiều doanh nghiệp Hà Lan khác sẽ gia nhập thị trường. Với những hiểu biết sâu sắc và mạng lưới quan hệ tại địa phương, Đại sứ quán của chúng tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ các công ty Hà Lan quan tâm tìm hiểu cơ hội tại Việt Nam. 

Quan hệ đối tác là chìa khóa thành công trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là công nghệ cao, theo ông, những hướng hợp tác nào giữa hai nước được xem là triển vọng nhất trong lĩnh vực này?

Bạn hoàn toàn đúng khi nói rằng quan hệ đối tác là chìa khóa thành công. Chúng tôi hy vọng có thể chia sẻ với Việt Nam những cơ hội trong tiểu ngành sản xuất thiết bị bán dẫn và đặc biệt giới thiệu cơ hội cho các công ty Việt Nam trở thành nhà cung ứng cho tiểu ngành này. 

Hơn nữa, chúng tôi cũng rất hài lòng với sự hợp tác song phương ngày càng phát triển trong lĩnh vực phát triển tài năng. Đây là năm thứ hai liên tiếp Chính phủ Hà Lan hỗ trợ sinh viên Việt Nam tham dự Trường hè Anto Semicon (Anto Semiconductor Summer School), diễn ra cách đây 6 tuần tại Hà Lan. Đặc biệt, năm nay còn đánh dấu lần đầu tiên tổ chức Chương trình Phát triển Tài năng Ngắn hạn về Bán dẫn Hà Lan – Đông Nam Á (Dutch–Southeast Asia Short-Term Talent Development Program in Semiconductors) tại Kuala Lumpur, với sự tham gia của các sinh viên Việt Nam.

Theo ông, bài học và kinh nghiệm nào từ hệ sinh thái bán dẫn của Hà Lan có thể hữu ích nhất để Việt Nam tham khảo trong quá trình xây dựng hệ sinh thái bán dẫn của mình?

Tôi nghĩ bạn có lẽ đã từng nghe đến những gã khổng lồ bán dẫn như ASML, TSMC, Intel và Samsung. Tuy nhiên, chuỗi giá trị bán dẫn rộng lớn hơn nhiều so với chỉ một vài tập đoàn toàn cầu. Ví dụ, ngành công nghiệp bán dẫn Hà Lan bao gồm một mạng lưới kết nối với hơn 300 nhà cung ứng trải dài nhiều cấp bậc và các lĩnh vực khác nhau, từ gia công kim loại, cơ khí, cơ điện tử, quang học đến các dịch vụ kỹ thuật và nhiều mảng khác.

Trên thực tế, các công ty quy mô nhỏ hơn này đại diện cho 41% doanh thu và 59% lao động trong lĩnh vực bán dẫn tại Hà Lan. Do đó, tôi khuyến khích Việt Nam thu hút không chỉ các tập đoàn lớn mà cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ, những đơn vị giúp ngành công nghiệp bán dẫn phát triển thịnh vượng.

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ thường không có đủ năng lực như các tập đoàn lớn, chẳng hạn Samsung hay Intel, để mang theo hệ thống nhà cung ứng của riêng mình khi mở rộng ra nước ngoài. Đây chính là lý do hệ sinh thái nhà cung ứng tại Việt Nam cần được phát triển mạnh mẽ, nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Hà Lan hiện diện và hoạt động hiệu quả tại đây. Với tư duy đó, chúng tôi luôn muốn kết nối các doanh nghiệp công nghệ cao vừa và nhỏ của Hà Lan đã có mặt tại Việt Nam với những nhà cung ứng địa phương mà họ cần.

Chúng tôi thấy rằng hầu hết các công ty Hà Lan đã xây dựng cơ sở sản xuất tại Việt Nam đều hoạt động trong tiểu ngành sản xuất thiết bị. Ngoài ra cũng có các công ty tham gia vào lĩnh vực phần mềm cho chip. 

Vậy theo ông, những yếu tố nào Việt Nam nên ưu tiên, chẳng hạn như chính sách, nguồn nhân lực hay cơ sở hạ tầng, để trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi bán dẫn toàn cầu?

Việt Nam đang hưởng lợi từ nhiều yếu tố thuận lợi như hội nhập sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do, lực lượng lao động trẻ với chi phí cạnh tranh và vị trí địa lý chiến lược. Tuy nhiên, để thu hút và giữ chân dòng vốn FDI, cần giải quyết một số thách thức then chốt. 

Trước hết, các dự án sản xuất mới khó có thể vận hành nếu thiếu nguồn cung điện ổn định. Bên cạnh đó, khả năng sử dụng tiếng Anh của nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng, bởi các nhà đầu tư quốc tế sẽ e ngại hơn nếu nhân viên không thể giao tiếp hiệu quả. 

Đặc biệt, tôi cho rằng việc sớm thiết lập cơ chế “one-stop shop” (một cửa) với đội ngũ cán bộ có khả năng hỗ trợ bằng tiếng Anh là rất cần thiết. Những người này sẽ có thể hướng dẫn và hỗ trợ hiệu quả cho các nhà đầu tư nước ngoài, đồng hành cùng họ trong suốt quá trình tìm hiểu và vận hành tại Việt Nam.

Các nhà đầu tư nước ngoài phải làm việc với nhiều cơ quan chính phủ khác nhau để thực hiện các thủ tục hành chính nhằm thành lập doanh nghiệp hoặc kinh doanh vận hành. Điều này có thể làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư, có nguy cơ khiến Việt Nam đánh mất lợi thế cạnh tranh vào tay các quốc gia đã triển khai hiệu quả cơ chế hỗ trợ hành chính một cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài.

Tôi cũng biết rằng Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn của Chính phủ Việt Nam đặt ra mục tiêu vào năm 2050 sẽ trở thành một trong những thị trường đi đầu về bán dẫn. Chúng tôi đã chứng kiến sự kiên trì, tinh thần làm việc chăm chỉ và quyết tâm đạt được các mục tiêu của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu và tiến cao hơn trong chuỗi giá trị, một số thách thức vẫn cần được giải quyết. Tôi tự tin rằng Việt Nam sẽ có thể làm được điều đó và khi làm được, Việt Nam sẽ có một bước nhảy vọt lớn. Tôi tin chắc như vậy.

Ông có thể chia sẻ chi tiết hơn về những thách thức?

Chắc chắn rồi. Ở trên tôi đã đề cập đến thách thức chính về cơ chế “one-stop shop” và rào cản ngôn ngữ. Tôi nghĩ bạn không thể mong đợi mọi doanh nghiệp Hà Lan có thể làm việc với 10 - 20 cơ quan chính phủ khác nhau và chỉ nói chuyện với những cán bộ nói tiếng Việt. Tất nhiên, chúng tôi hiểu rằng các mẫu đơn cần được điền bằng tiếng Việt, nhưng sẽ thật tuyệt nếu các cán bộ có thể trò chuyện và giao tiếp bằng tiếng Anh hiệu quả.

Chúng tôi từng có một cuộc thảo luận với các công ty Hà Lan và cả các công ty đến từ các quốc gia khác hiện diện tại Việt Nam. Một vấn đề mà họ đề cập đến là nhu cầu về kỹ năng mềm của nhân viên. Các công ty Hà Lan đánh giá cao những nhân viên có kỹ năng mềm tốt. 

Ngoài ra, hạ tầng năng lượng cũng là một thách thức lớn. Các nhà máy bán dẫn rất nhạy cảm với sự cố mất điện. Hoạt động sản xuất diễn ra liên tục 24/7 và chỉ một sự cố mất điện nhỏ trong 5 giây cũng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ sở sản xuất của họ. Vì vậy, theo nghĩa đó, đây cũng là một thách thức hoặc một nhiệm vụ mà Việt Nam cần giải quyết, nhằm cung cấp một nguồn cung năng lượng ổn định cho các nhà máy. 

Việt Nam nên làm gì để đáp ứng nhu cầu năng lượng khổng lồ và nhu cầu về hạ tầng mà không làm tăng lượng khí thải carbon?

Bản thân tôi không phải là chuyên gia năng lượng, nhưng những gì chúng ta chứng kiến trong những ngày qua là các cơn bão lớn hay tình trạng mưa và lụt ở các phố tại Hà Nội. Tôi nghĩ chúng ta có thể sẽ còn chứng kiến nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan hơn nữa nếu thế giới càng trì hoãn quá trình chuyển đổi xanh - tức là sử dụng năng lượng gió, năng lượng mặt trời, thủy điện….

Vì vậy, tôi nghĩ vì lợi ích của toàn nhân loại, chúng ta cần nhanh chóng chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch. Và tôi chắc chắn rằng có nhiều đối tác, tổ chức quốc tế, sẵn sàng hợp tác với Việt Nam về vấn đề này.