Tham vọng thị trường chưa đủ lớn khiến startup Việt khó bứt phá

Không thiếu công nghệ, không thiếu nhà đầu tư sẵn sàng rót vốn giai đoạn sớm, cũng không thiếu những phòng thí nghiệm sở hữu năng lực nghiên cứu mạnh, nhưng theo các chuyên gia trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, rào cản lớn nhất khiến nhiều startup công nghệ Việt Nam chưa thể bứt phá lại nằm ở một yếu tố ít được nhắc tới: tham vọng thị trường chưa đủ lớn.

CÔNG NGHỆ CÓ, VỐN CÓ, NHƯNG STARTUP VẪN GẶP KHÓ

Chia sẻ về quá trình kết nối quốc tế và hỗ trợ thương mại hóa công nghệ, TS. Hứa Thùy Trang, Giám đốc Khối Quan hệ doanh nghiệp, BK Holdings (Đại học Bách khoa Hà Nội), cho biết những năm gần đây, đơn vị này tham gia nhiều dự án hợp tác quốc tế, trong đó có các lĩnh vực thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao hiệu quả năng lượng. Theo bà, nhu cầu đối với các bài toán này tăng mạnh sau đại dịch Covid-19.

Từ nền tảng các nhóm nghiên cứu mạnh tại Đại học Bách khoa Hà Nội, BK Holdings đã kết nối với các nhà đầu tư tư nhân để ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ dựa trên công nghệ lõi được phát triển trong các phòng thí nghiệm.

Theo TS. Hứa Thùy Trang, điều đáng chú ý là hiện nay không ít nhà đầu tư thiên thần sẵn sàng rót vốn ngay từ giai đoạn rất sớm. Họ chấp nhận định giá doanh nghiệp ở mức khá cao nếu nhìn thấy đội ngũ sáng lập có năng lực, đam mê, đồng thời sở hữu công nghệ đủ tiềm năng để nhanh chóng kết nối với nhu cầu của doanh nghiệp.

Bà cũng dẫn ví dụ về chương trình đưa sinh viên sang Nhật Bản thực tập tại doanh nghiệp sản xuất động cơ trong ba tháng. Sau quá trình này, nhiều sinh viên thay đổi tư duy, học cách tích hợp công nghệ và kinh nghiệm từ Nhật Bản để phát triển các giải pháp chuyển đổi số và AI tại Việt Nam.

Tuy nhiên, theo TS. Hứa Thùy Trang, điểm nghẽn lớn nhất lại không nằm ở công nghệ hay nguồn lực, mà là "ước mơ của chúng ta quá bé nhỏ”.

Theo bà, nhiều nhóm khởi nghiệp dù sở hữu công nghệ lõi vẫn chỉ đặt mục tiêu giải quyết bài toán trong phạm vi một khu công nghiệp, một tỉnh hoặc thị trường Việt Nam. Rất ít nhóm ngay từ đầu nghĩ tới thị trường ASEAN hay quy mô toàn cầu.

Chính cách xác định thị trường quá hẹp khiến nhà đầu tư khó nhìn thấy tiềm năng tăng trưởng dài hạn của doanh nghiệp. Đồng thời, khi bản thân startup không có khát vọng đi xa, các vấn đề như sở hữu trí tuệ hay chiến lược mở rộng thị trường cũng không được chuẩn bị đầy đủ.

STARTUP MỸ, TRUNG QUỐC ĐỀU HƯỚNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG TOÀN CẦU

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Hương Quỳnh, CEO và nhà sáng lập của BambuUP, cho rằng nhận định của TS. Hứa Thùy Trang phản ánh đúng thực tế mà bà thường xuyên quan sát khi tham gia hội đồng đánh giá startup trong nước và quốc tế.

Theo bà, khi được hỏi về thị trường mục tiêu, nhiều startup Việt Nam thường trả lời rằng sẽ tập trung vào thị trường miền Bắc, sau đó mở rộng ra Việt Nam rồi mới tính đến một vài quốc gia khác.

Trong khi đó, startup Mỹ thường xác định ngay từ đầu thị trường của mình là toàn cầu. Các startup Trung Quốc cũng hướng tới thị trường toàn cầu, đồng thời sở hữu lợi thế từ một thị trường nội địa với hơn một tỷ dân.

Theo bà Nguyễn Hương Quỳnh, sự khác biệt lớn nhất không chỉ nằm ở quy mô thị trường, mà ở cách các nhà sáng lập hình dung về tương lai doanh nghiệp ngay từ những ngày đầu.

Bà cho rằng các nhóm khởi nghiệp, đặc biệt là startup sinh viên, cần mạnh dạn theo đuổi những bài toán đủ lớn và xây dựng giải pháp có khả năng mở rộng. Theo chia sẻ của các nhà đầu tư, nguồn vốn cho các dự án công nghệ chất lượng vẫn luôn sẵn sàng, nhưng điều họ còn thiếu là những giải pháp thực sự có chiều sâu và tham vọng phát triển ở quy mô lớn.

Các chuyên gia cho rằng khi startup chỉ giới hạn mình trong những thị trường nhỏ, cơ hội thu hút vốn, hoàn thiện công nghệ và mở rộng ra quốc tế cũng sẽ bị thu hẹp tương ứng. Muốn hình thành những doanh nghiệp công nghệ có sức cạnh tranh toàn cầu, điều cần thay đổi trước tiên có lẽ không phải là công nghệ hay nguồn vốn, mà là quy mô của chính "giấc mơ" mà các nhà sáng lập lựa chọn theo đuổi.

TỪ PHÒNG THÍ NGHIỆM RA THỊ TRƯỜNG: CÒN NHIỀU KHOẢNG TRỐNG

Đối với câu chuyện mở rộng quy mô, trong thực tế, ngay cả những startup từng gọi được vốn ở nước ngoài cũng vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

TS. Hứa Thùy Trang đã lấy ví dụ về một doanh nghiệp từng gọi vốn tại Singapore nhưng gặp khó khăn khi chuyển từ sản xuất trong phòng thí nghiệm sang sản xuất hàng loạt. Nguyên nhân không nằm ở công nghệ, mà đến từ chuỗi cung ứng còn hạn chế, khó khăn về vật liệu, chi phí sản xuất cũng như thiếu tư duy về mô hình kinh doanh và phát triển chuỗi cung ứng.

Một điểm yếu khác được bà chỉ ra là năng lực kết nối với thị trường.

"Nhiều bạn kỹ thuật rất đam mê, rất giỏi chuyên môn, nhưng khi gặp nhà đầu tư hoặc đối tác thì người ta không hiểu các bạn đang chứng minh điều gì", bà nói.

Đó cũng là lý do BK Holdings triển khai các chương trình ươm tạo và tăng tốc khởi nghiệp, hỗ trợ startup rèn luyện kỹ năng pitching, giúp các nhóm sáng lập truyền tải rõ giá trị công nghệ, lộ trình phát triển và khả năng kết nối trong hệ sinh thái tới nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Theo TS. Hứa Thùy Trang, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện vẫn gồm nhiều mảnh ghép rời rạc. Những bài toán lớn không thể được giải quyết bởi một cá nhân hay một tổ chức riêng lẻ mà cần sự tham gia của trường đại học, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ.

Tuy vậy, theo bà, điều quan trọng nhất vẫn là startup phải nuôi dưỡng khát vọng lớn. Nếu chỉ hướng đến giải quyết những bài toán nhỏ, doanh nghiệp chủ yếu dừng ở việc tích hợp hoặc ứng dụng công nghệ. Muốn phát triển công nghệ ở chiều sâu, startup cần đầu tư bài bản, kiên trì vượt qua các rào cản về tiêu chuẩn kỹ thuật, thị trường, tài chính và nguồn nhân lực.