Thứ trưởng Bùi Thế Duy: Việt Nam sẽ ban hành Bộ quy tắc đạo đức AI quốc gia, Chiến lược AI và Luật AI

Chiều 2/12, tọa đàm “AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới”, trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học - Công nghệ VinFuture 2025, đã có sự tham gia của các nhà khoa học, nhà chính trị và nhà phát minh để thảo luận về phát triển AI có trách nhiệm, hướng đến các giá trị nhân văn.

Tiến bộ nhanh chóng của AI mang đến cơ hội phát triển, nhưng cũng đặt ra các thách thức về đạo đức và an toàn toàn cầu. Các vấn đề công bằng, trách nhiệm và niềm tin công chúng hiện nay là trọng tâm của đối thoại quốc tế để đảm bảo AI vì lợi ích chung.

VIỆT NAM PHÁT TRIỂN AI THEO HƯỚNG NHANH – AN TOÀN – NHÂN VĂN

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Thế Duy, Việt Nam đã ban hành Chiến lược AI lần đầu vào năm 2021. Nhưng AI đang phát triển với tốc độ vượt bậc, vì vậy cuối năm nay, Việt Nam sẽ công bố Chiến lược AI cập nhật và Luật AI.

“Đây không chỉ là khuôn khổ pháp lý mà còn là tuyên ngôn về tầm nhìn quốc gia, xác định AI phải trở thành hạ tầng trí tuệ của Việt Nam, đóng góp cho phúc lợi xã hội, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, Thứ trưởng nói.

Việt Nam đang xây dựng Trung tâm siêu tính toán AI quốc gia, hệ sinh thái dữ liệu mở và hạ tầng AI Việt Nam hướng tới tự chủ, đồng thời triển khai AI hoá toàn diện với tốc độ nhanh, đưa AI trở thành “trợ lý trí tuệ” phổ cập cho mọi người dân

Theo Thứ trưởng, AI hôm nay không chỉ là một công nghệ ứng dụng, mà đang trở thành hạ tầng thiết yếu như điện, viễn thông hay Internet; quốc gia nào làm chủ được AI sẽ có lợi thế vượt trội trong kinh tế - xã hội và an ninh - quốc phòng.

Vì vậy, Việt Nam đang xây dựng Trung tâm siêu tính toán AI quốc gia, hệ sinh thái dữ liệu mở và hạ tầng AI Việt Nam hướng tới tự chủ, đồng thời triển khai AI hoá toàn diện với tốc độ nhanh, đưa AI trở thành “trợ lý trí tuệ” phổ cập cho mọi người dân nhằm nâng cao năng suất xã hội và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, một bước tiến mà trước đây chỉ những lãnh đạo cấp cao mới có điều kiện tiếp cận.

Thứ trưởng cũng nhận định song song với cơ hội, AI đặt ra thách thức về đạo đức, việc làm và niềm tin xã hội. Việt Nam phát triển AI theo hướng nhanh – an toàn – nhân văn, trong đó AI hỗ trợ con người nhưng con người vẫn là chủ thể ra quyết định cuối cùng.

Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ ban hành Bộ quy tắc đạo đức AI quốc gia, Chiến lược AI và Luật AI với các quan điểm chủ đạo: quản lý theo mức độ rủi ro; bảo đảm minh bạch và trách nhiệm giải trình; đặt con người làm trung tâm; khuyến khích phát triển AI trong nước; phát triển AI như động lực tăng trưởng nhanh và bền vững; và bảo vệ chủ quyền số quốc gia dựa trên dữ liệu, hạ tầng và công nghệ AI.

AI CÓ MỘT ĐIỂM HOÀN TOÀN MỚI MÀ CÁC CÔNG NGHỆ TRƯỚC ĐÂY KHÔNG CÓ

Theo Giáo sư Toby Walsh, Giáo sư Khoa học của Đại học New South Wales, Australia, từ Cách mạng Công nghiệp đến nay, rất nhiều công nghệ mới xuất hiện và làm thay đổi cuộc sống của chúng ta – điện, Internet, điện thoại di động.

Mỗi công nghệ đều làm biến đổi cách chúng ta sống, làm việc và tương tác. AI cũng không khác. Nhưng AI đặt ra một số thách thức hoàn toàn khác biệt, đặc biệt là tốc độ, quy mô và chi phí triển khai có thể khiến nó gây ra những tác động mà trước đây chúng ta chưa từng phải đối mặt.

Chính vì thế, ngoài bốn nguyên tắc nền tảng là làm điều thiện (beneficence), không gây hại (non-maleficence), tôn trọng quyền tự chủ (autonomy), và công bằng (justice), Giáo sư Toby Walsh đã đề cập đến nguyên tắc thứ năm: nguyên tắc thận trọng (precautionary principle), liên quan đến mức độ bất định mà AI mang lại.

“Khi có mức độ bất định lớn, khi tốc độ và quy mô triển khai công nghệ vượt xa khả năng dự đoán của chúng ta, thì việc cẩn trọng không chỉ là cần thiết mà còn là trách nhiệm. AI chắc chắn nằm trong nhóm công nghệ như vậy. Chúng ta phải chuẩn bị cho những hệ quả ngoài ý muốn mà ta chưa hình dung được”, Giáo sư Toby Walsh nói.

Ngoài ra, Giáo sư Toby Walsh cũng cho biết AI có một điểm hoàn toàn mới mà các công nghệ trước đây không có: đó là tính tự chủ của máy móc.

“Không chỉ có quyền tự chủ của con người, giờ đây, chúng ta phải đối mặt với một loại tự chủ khác – tự chủ của chính những cỗ máy”, ông nói. “Bởi vì, AI có khả năng hành động, đưa ra quyết định mà không cần (hoặc rất ít) sự giám sát của con người. Đây là đặc tính chưa từng có trong lịch sử công nghệ loài người”.

NHỮNG GÓC NHÌN SÂU SẮC VỀ TƯƠNG LAI AI TỪ CÁC GIÁO SƯ HÀNG ĐẦU THẾ GIỚI

Tại tọa đàm, các diễn giả hàng đầu thế giới cũng đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về tương lai AI. Phát biểu qua video, GS. Geoffrey Hinton, chủ nhân Giải Nobel Vật lý 2024 và được vinh danh là "Cha đẻ của AI", cho rằng AI đang phát triển rất nhanh, vừa mang lại lợi ích to lớn, vừa tiềm ẩn rủi ro.

“AI có thể giúp chăm sóc sức khỏe, giáo dục, thiết kế thuốc và phát triển vật liệu mới, nhưng cũng có thể tạo ra virus nguy hiểm, thực hiện tấn công mạng, gây nhiễu loạn bầu cử hoặc khiến hàng triệu người mất việc nếu xã hội không chuẩn bị kịp thời”, ông nói.

Nguy cơ lớn nhất, theo GS. Geoffrey Hinton, là AI có thể trở nên thông minh hơn con người trong khoảng 20 năm tới. Các nhà khoa học và kỹ sư có trách nhiệm tìm ra phương pháp mạnh mẽ hơn để giữ AI phù hợp với giá trị con người – đồng thời phải giúp công chúng và chính trị gia hiểu rõ hơn về bản chất của AI để đưa ra quyết sách đúng đắn.

Những phân tích sắc sảo của các giáo sư tại Tọa đàm đã cho thấy nguy cơ tiềm ẩn từ AI có thể vượt khỏi dự đoán của chính người tạo ra nó, trong khi yêu cầu về minh bạch, công bằng dữ liệu, giám sát con người và niềm tin xã hội đang trở thành các điểm nghẽn toàn cầu.

BA ĐỊNH HƯỚNG HÀNH ĐỘNG LỚN CHO VIỆT NAM

Phát biểu kết luận sự kiện, Thứ trưởng Bùi Thế Duy đã rút ra một số thông điệp quan trọng về đạo đức, an toàn và tương lai của trí tuệ nhân tạo.

Thứ nhất, AI chỉ thực sự phục vụ nhân loại khi được phát triển trên nền tảng đạo đức, minh bạch, có thể kiểm chứng và có trách nhiệm. Điều này đòi hỏi từ khâu thiết kế kỹ thuật đến khung pháp lý đều phải hướng đến việc bảo vệ con người và củng cố niềm tin xã hội.

Thứ hai, các bài học quốc tế được chia sẻ cho thấy rõ rằng đổi mới có trách nhiệm chỉ có thể đạt được thông qua tiếp cận đa ngành, sự tham gia của công chúng và hợp tác giữa viện trường, doanh nghiệp và nhà nước. Đây cũng là kinh nghiệm mà Việt Nam có thể học hỏi để hoàn thiện hệ sinh thái AI của mình.

Thứ ba, Việt Nam có cơ hội rất lớn để trở thành điểm sáng mới nổi của khu vực về AI có trách nhiệm. “Chúng ta có thị trường rộng mở, lực lượng nghiên cứu trẻ đầy khát vọng, và một định hướng rõ ràng trong các chiến lược quốc gia như Chiến lược AI, Chiến lược Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Luật AI, Danh mục 11 công nghệ chiến lược…”, Thứ trưởng cho biết.

Lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cũng nhấn mạnh ba định hướng hành động lớn cho Việt Nam.

Một là, đẩy mạnh giáo dục và phát triển nhân tài AI, từ phổ cập kiến thức AI cho người dân đến đào tạo chuyên sâu đội ngũ chuyên gia. Nhân lực sẽ là yếu tố quyết định để AI của Việt Nam phát triển có trách nhiệm và bền vững.

Hai là, đẩy mạnh hợp tác đa ngành, quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, kỹ sư, bác sĩ, giảng viên và nhà hoạch định chính sách cùng tham gia thiết kế, thử nghiệm và giám sát hệ thống AI. Chỉ bằng sự kết nối trí tuệ từ nhiều lĩnh vực, chúng ta mới có thể chuyển những nguyên tắc đạo đức thành các chuẩn mực vận hành thực tế.

Ba là, tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi mô hình quản trị từ các nước đi trước và đóng góp vào nỗ lực toàn cầu về AI an toàn và nhân văn. Việt Nam sẽ tiếp tục tham gia chủ động trong các diễn đàn quốc tế và phối hợp cùng Quỹ VinFuture để đưa tiếng nói của mình vào các cuộc thảo luận lớn về tương lai của AI.