Đạo đức và an toàn AI sắp được các nhà khoa học toàn cầu bàn thảo tại Hà Nội

Có cần phải kìm hãm tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) hay không khi sức mạnh xử lý dữ liệu khổng lồ đang đặt ra hàng loạt câu hỏi về rủi ro, đạo đức và những giới hạn mới của công nghệ?

GS. Toby Walsh, chuyên gia hàng đầu thế giới về AI tại Đại học New South Wales (Úc), cho biết chủ đề “AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới” không thể phù hợp hơn trong thời điểm hiện nay”.

THÚC ĐẨY HỢP TÁC QUỐC TẾ ĐỂ CỦNG CỐ QUẢN TRỊ AI TOÀN CẦU

“Đạo đức và an toàn không phải rào cản của đổi mới. Ngược lại, đó chính là nền tảng của sự phát triển bền vững”, GS. Toby Walsh nói. Nhận định của ông được đưa ra trong bối cảnh sức mạnh xử lý dữ liệu khổng lồ cùng khả năng ra quyết định phi cảm xúc của AI đặt ra hàng loạt câu hỏi về rủi ro, đạo đức và những giới hạn mới của công nghệ. Theo ông, vấn đề trọng tâm của thời đại không phải là kìm hãm tốc độ phát triển của AI, mà định hướng nó theo cách mang lại sự thịnh vượng cho nhân loại.

Với tầm ảnh hưởng sâu rộng đã được xác định, GS. Walsh cho rằng nhiệm vụ cấp thiết là bảo đảm hệ thống AI được phát triển phù hợp với các giá trị của con người. “Chúng ta cần tránh để thế giới trở thành nơi mà ‘sự an toàn’ chỉ là đặc quyền xa xỉ của một số ít người”, ông nhấn mạnh. 

GS. Toby Walsh sẽ là một trong những diễn giả của tọa đàm “AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới”, diễn ra vào 2/12 tới. Đây là sự kiện mở đầu của chuỗi tọa đàm “Khoa học vì cuộc sống” trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025. Các chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực AI, các nhà hoạch định chính sách sẽ thảo luận về cách phát triển AI có trách nhiệm và thúc đẩy hợp tác quốc tế để củng cố quản trị AI toàn cầu.

GS. Edson Prestes, Đại học Liên bang Rio Grande do Sul (Brazil), cho rằng bất cứ hệ thống hay ứng dụng AI nào được phát triển tại một quốc gia đều có khả năng lan rộng ra toàn cầu. “Rủi ro có thể tương đồng do mức độ sử dụng rộng rãi. Đó là lý do các quốc gia cần xây dựng cơ chế bảo vệ và quy định mang tính phối hợp, thay vì hành động rời rạc”, ông nói. “Hợp tác quốc tế là chìa khóa”.

VIỆT NAM CÓ TIỀM NĂNG DẪN DẮT KHU VỰC ĐÔNG NAM Á

Tại tọa đàm, các chuyên gia sẽ thảo luận về việc xây dựng chiến lược phù hợp để định hướng lộ trình phát triển AI có trách nhiệm. GS. Prestes nhấn mạnh điều đầu tiên cần xác định là vai trò của mỗi quốc gia trong hệ sinh thái AI toàn cầu. Theo ông, các quốc gia cần chủ động tham gia phát triển AI để bảo đảm công nghệ hòa hợp với nhu cầu hay hệ giá trị của mình.

Chung nhận định, GS. Walsh cho rằng câu hỏi hiện nay không còn là “liệu AI có ảnh hưởng đến xã hội hay không”, mà là “những giá trị nào sẽ được ‘mã hóa’ vào AI?”

Ông nhấn mạnh thay vì chỉ đơn thuần tiếp nhận những chuẩn mực đến từ Thung lũng Silicon (Hoa Kỳ) hay Bắc Kinh (Trung Quốc), Đông Nam Á có cơ hội để định hình con đường đạo đức riêng trong vấn đề này.

Trong bản đồ khu vực trên, GS. Walsh bày tỏ ấn tượng với cách Việt Nam - quốc gia trẻ và năng động - đang số hóa nhanh chóng. “Tôi luôn ấn tượng với năng lượng cùng khát vọng của con người nơi đây. Việt Nam đã đạt được bước tiến đáng kể trong giáo dục, nghiên cứu và chuyển đổi số chỉ trong vài năm”, ông chia sẻ.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia đánh giá những tọa đàm như “AI vì nhân loại: Đạo đức và an toàn AI trong kỷ nguyên mới” sẽ tạo ra không gian trao đổi thiết yếu, góp phần định hình phát triển AI một cách công bằng, trách nhiệm và vì lợi ích chung tại Việt Nam. Tọa đàm không chỉ đặt ra câu hỏi AI sẽ thay đổi thế giới ra sao, mà quan trọng hơn, làm thế nào để đảm bảo sự thay đổi theo hướng nhân văn, an toàn và vì lợi ích chung của toàn nhân loại.

CÔNG NGHỆ ĐỘT PHÁ TƯƠNG LAI

Ngoài ra, lần đầu tiên được tổ chức trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture 2025, sự kiện “Diễn thuyết Truyền cảm hứng: Công nghệ Đột phá Tương lai”, diễn ra sáng ngày 02/12, sẽ mang đến những xu hướng công nghệ tiên phong đang định hình thế giới, từ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, y học tim mạch, robot thế hệ mới đến an ninh lương thực.

Lấy cảm hứng từ các hiện tượng trong tự nhiên, như kiến có thể bắc thành cầu, sợi nấm tạo nên cả hệ thống liên kết khổng lồ dưới lòng đất…, GS. Ho-Young Kim (Đại học Quốc gia Seoul, Hàn Quốc) sẽ mang đến góc nhìn “học hỏi từ tự nhiên”. Theo ông, các chuyển động, cấu trúc và cơ chế phản hồi trong tự nhiên chính là nền tảng cho những thiết kế robot tương lai, giúp robot có thể vận hành mượt mà hơn trong môi trường sống của con người.

Cũng liên quan đến robot nhưng GS. Raymond Kai-yu Tong (Đại học Trung Văn Hồng Kông, Trung Quốc) lại mang đến câu chuyện về những bước tiến mới trong công nghệ phục hồi chức năng, nhấn mạnh cách robot có thể trở thành công cụ giúp người bệnh lấy lại khả năng vận động một cách tự nhiên, bền vững và hiệu quả hơn.

Khi dân số toàn cầu đang có xu hướng già hóa nhanh chóng, các bệnh lý liên quan đến vận động, thần kinh và suy giảm chức năng ngày càng trở nên phổ biến. Công nghệ phục hồi chức năng vì thế trở thành lĩnh vực đóng vai trò quan trọng trong y học hiện đại. Các thiết bị mà ông phát triển không chỉ giúp tăng hiệu quả phục hồi chức năng, mà còn chú trọng tới tính nhân văn, cảm giác thoải mái và sự hòa hợp với người sử dụng – những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với người cao tuổi hoặc bệnh nhân suy giảm vận động.

Bên cạnh bệnh lý vận động, các bệnh lý tim mạch cũng đang là mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng, buộc các bác sĩ phải thường xuyên đưa ra quyết định trong điều kiện rủi ro cao. Từ thực tế đó, PGS.TS. Đỗ Thanh Nhỏ (Đại học New South Wales – UNSW, Úc) cùng nhóm nghiên cứu đã tập trung phát triển các công nghệ robot mềm với khả năng hoạt động linh hoạt, tương thích sinh học và chính xác trong những môi trường phức tạp của cơ thể người.

Nông nghiệp tái tạo cũng sẽ là một chủ đề được ông Nguyễn Đỗ Dũng, Đồng sáng lập và Giám đốc Điều hành Enfarm, chia sẻ tại “Diễn thuyết Truyền cảm hứng: Công nghệ Đột phá Tương lai”.

Khởi đầu từ những cánh đồng Việt Nam, giải pháp của ông Dũng và cộng sự không chỉ giúp cải thiện sức khỏe đất mà còn mở rộng mô hình sang nhiều khu vực có điều kiện canh tác khắc nghiệt, đặc biệt là ở Châu Phi – nơi các cộng đồng địa phương đang phải đối mặt với tình trạng sa mạc hóa nghiêm trọng.