Trung Quốc khó thu hút nhân tài AI nước ngoài dù đã đẩy mạnh tuyển dụng

Theo New York Times, trong hai năm qua, Trung Quốc mở rộng các chính sách thu hút nhân lực quốc tế, trong đó có thị thực dành cho các nhà khoa học nước ngoài và các chương trình tài trợ nghiên cứu có giá trị lớn. Tuy nhiên, những chính sách này chưa tạo ra dòng dịch chuyển nhân tài như kỳ vọng.

Một nghiên cứu mới của Carnegie Endowment for International Peace cho thấy, trong năm 2025, cứ 30 nhà nghiên cứu người Trung Quốc làm việc trong lĩnh vực AI tại Mỹ thì chỉ có một người thực hiện chiều dịch chuyển ngược lại, từ Mỹ sang Trung Quốc.

Kết quả cho thấy Mỹ và Trung Quốc đang là hai trung tâm chính của nghiên cứu AI tiên tiến. Tuy nhiên, hai nước đang có lợi thế khác nhau về nhân lực: Trung Quốc ngày càng giữ được các nhà nghiên cứu được đào tạo trong nước, trong khi Mỹ tiếp tục dựa nhiều vào nguồn nhân tài quốc tế.

TRUNG QUỐC GIỮ CHÂN NHÂN TÀI TRONG NƯỚC

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong những năm gần đây là vị thế ngày càng lớn của Trung Quốc trong nghiên cứu AI toàn cầu. Theo Kevin Xu, nhà sáng lập quỹ đầu tư Interconnected Capital, Trung Quốc hiện có một hệ sinh thái ngày càng phong phú dành cho các nhà nghiên cứu AI, gồm các trường đại học được đầu tư tốt, các tập đoàn công nghệ lớn và các công ty khởi nghiệp.

Sự phát triển của những doanh nghiệp như DeepSeek và Moonshot cũng làm thay đổi sức hấp dẫn của thị trường nhân lực AI Trung Quốc. Theo ông Xu, làm việc tại một công ty như DeepSeek hiện có thể mang lại mức độ uy tín nghề nghiệp và triển vọng tương lai tương đương với làm việc tại OpenAI, điều khác biệt đáng kể so với khoảng 5 năm trước, khi lựa chọn nghề nghiệp thường được đặt giữa các công ty như Google và Tencent.

Sự nổi lên của các doanh nghiệp AI Trung Quốc có thể là một lý do khiến nhiều nhà nghiên cứu Trung Quốc lựa chọn ở lại trong nước thay vì tìm kiếm cơ hội tại Mỹ hoặc các quốc gia khác.

Tuy nhiên, theo ông Xu, còn một yếu tố khác: Chính phủ Trung Quốc ngày càng kiểm soát chặt việc di chuyển của một bộ phận nhân lực AI quan trọng.

Trong năm nay, chính quyền Trung Quốc đã hạn chế việc xuất cảnh của hai nhà sáng lập Manus, công ty khởi nghiệp AI từng được Meta dự kiến mua lại với giá 2 tỷ USD. Sau đó, việc đi lại của một số doanh nhân và nhà nghiên cứu AI Trung Quốc, cũng như vợ/chồng và con cái của họ, tiếp tục bị siết chặt.

Điều này cho thấy việc Trung Quốc giữ chân nhân tài không chỉ đến từ sức hấp dẫn ngày càng tăng của thị trường trong nước mà còn có yếu tố liên quan đến chính sách kiểm soát nhân lực công nghệ.

MỸ VẪN GIỮ LỢI THẾ VỀ NHÂN TÀI QUỐC TẾ

Trong khi Trung Quốc đang có khả năng giữ chân ngày càng nhiều nhà nghiên cứu được đào tạo trong nước, Mỹ vẫn duy trì lợi thế lớn trong việc thu hút nhân tài AI từ bên ngoài.

Trong nhiều năm, các nhà khoa học Trung Quốc và nhiều quốc gia khác tìm đến Mỹ nhờ cơ hội nghề nghiệp tại các công ty khởi nghiệp, nguồn tài trợ nghiên cứu dồi dào và hệ sinh thái công nghệ phát triển.

Đáng chú ý, nghiên cứu của Carnegie không cho biết chính xác thời điểm các nhà nghiên cứu di chuyển giữa các quốc gia. Vì vậy, việc số lượng nhà nghiên cứu Trung Quốc tại Mỹ vẫn ở mức cao có thể một phần phản ánh tác động của những quyết định được đưa ra từ nhiều năm trước, trước khi chính quyền Tổng thống Donald Trump áp dụng các biện pháp hạn chế visa và cắt giảm một số nguồn tài trợ nghiên cứu.

“Các nhà nghiên cứu phần lớn đã đưa ra quyết định học tập hoặc làm việc tại đây từ nhiều năm trước”, bà Yingyi Ma, giáo sư xã hội học tại Đại học Syracuse, nhận xét.

Theo bà, rủi ro đối với Mỹ là sức hấp dẫn trong việc thu hút nhân tài có thể suy giảm từ từ và tích lũy trong nhiều thập kỷ. Khi tác động đó được phản ánh rõ trong dữ liệu, việc đảo ngược xu hướng sẽ trở nên khó khăn.

Trong khi đó, Trung Quốc đã đạt được một số kết quả trong việc thu hút các nhà nghiên cứu và lãnh đạo công nghệ người Trung Quốc ở nước ngoài trở về.

Năm ngoái, Tencent bổ nhiệm Yao Shunyu, cựu nhà nghiên cứu của OpenAI, làm nhà khoa học trưởng về AI. Đây được xem là một trong những trường hợp đáng chú ý của một nhà nghiên cứu AI từng học tập và làm việc tại phương Tây trở về Trung Quốc.

Những trường hợp như vậy cho thấy Trung Quốc đang có thêm khả năng thu hút nhân tài gốc Trung Quốc quay trở lại, trong bối cảnh hệ sinh thái AI trong nước ngày càng phát triển. Tuy nhiên, điều này chưa đồng nghĩa Trung Quốc có thể cạnh tranh ngang bằng với Mỹ trong việc thu hút các nhà nghiên cứu nước ngoài.

NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG THU HÚT NHÂN TÀI TOÀN CẦU

Theo các chuyên gia, dù Trung Quốc đã đưa ra nhiều ưu đãi về thị thực và tài trợ nghiên cứu, Mỹ vẫn có sức hấp dẫn lớn hơn đối với các nhà nghiên cứu quốc tế, đặc biệt nhờ cơ hội nghề nghiệp và khả năng tiếp cận nguồn vốn đầu tư.

Việc chuyển tới một quốc gia có ít người nhập cư hơn, sử dụng ngôn ngữ khác và có môi trường văn hóa, kỹ thuật số khác biệt cũng tạo thêm rào cản đối với các nhà nghiên cứu nước ngoài.

“Đối với tất cả những người ở quốc tế, dù xét về văn hóa hay môi trường kỹ thuật số, việc gia nhập vẫn rất khó khăn”, ông Kevin Xu nói, đề cập đến hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc.

Những khó khăn này khiến Trung Quốc đang đối mặt với một nghịch lý trong cuộc đua nhân tài AI. Năng lực nghiên cứu trong nước tăng nhanh, các trường đại học ngày càng có vị trí cao trên bản đồ nghiên cứu AI toàn cầu và các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc trở nên hấp dẫn hơn đối với nhân lực chất lượng cao.

Nhưng những yếu tố đó chủ yếu đang giúp Trung Quốc giữ chân nhân tài trong nước và thu hút một bộ phận người Trung Quốc ở nước ngoài trở về, thay vì tạo ra một dòng dịch chuyển lớn của các nhà nghiên cứu quốc tế vào Trung Quốc.

Trong khi đó, Mỹ dù đang áp dụng những chính sách có thể làm giảm sức hấp dẫn đối với nhân tài nước ngoài, vẫn sở hữu lợi thế được hình thành trong nhiều thập kỷ nhờ hệ sinh thái nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và thị trường vốn.

Nghiên cứu của Carnegie cho thấy cuộc cạnh tranh AI giữa hai nền kinh tế không chỉ diễn ra ở năng lực tính toán, mô hình AI hay đầu tư công nghệ, mà còn ở khả năng thu hút và giữ chân lực lượng nghiên cứu.