Y tế Việt Nam trước cơ hội bứt phá với Agentic AI

Sự kết hợp giữa Agentic AI và công nghệ giải mã gene đang mở ra một kỷ nguyên mới cho y học chính xác – nơi mỗi cá nhân có thể được chẩn đoán, điều trị và chăm sóc sức khỏe theo cách riêng biệt.

Chia sẻ tại The Wise Talk số 18 với chủ đề "Agentic AI & Hệ Gene: Bước ngoặt cho y học chính xác" do VnEconomy phối hợp cùng Trung tâm Kết nối Công nghệ Tương lai Tech Connect tổ chức sản xuất, ông Cao Anh Tuấn, Founder Genetica & Chủ tịch Life AI Foundation, cho biết điểm khác biệt cốt lõi của Agentic AI nằm ở khả năng “làm việc như một nhóm nghiên cứu thực thụ”.

DÙNG AGENTIC AI GIỐNG NHƯ MỘT GIÁO SƯ CÓ 10 TRỢ LÝ NGHIÊN CỨU

Thay vì một hệ thống AI đơn lẻ, nhiều AI agent có thể cùng tham gia giải quyết một bài toán y học phức tạp, mỗi agent đi theo một hướng nghiên cứu riêng, sau đó quay lại trao đổi, tranh luận và tổng hợp kết quả.

“Các AI agent có thể đào sâu vào từng ngóc ngách của vấn đề, tìm ra những hướng tiếp cận mà trước đây con người có thể chưa nghĩ tới. Nếu một nhà nghiên cứu phải làm toàn bộ quá trình này, có thể mất hàng tháng, thậm chí hàng năm. Nhưng với Agentic AI, mọi thứ diễn ra nhanh hơn rất nhiều, giống như một giáo sư có 10 trợ lý nghiên cứu cùng làm việc”, ông Tuấn nhận định.

Song hành với Agentic AI, công nghệ giải mã gene đang trở thành nền tảng quan trọng của y học chính xác. Việc phân tích dữ liệu di truyền giúp bác sĩ phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, từ đó can thiệp kịp thời và hiệu quả hơn.

Dẫn chứng từ các nghiên cứu quốc tế, ông Tuấn cho biết hơn 70% trường hợp tự kỷ có liên quan đến yếu tố di truyền. Tuy nhiên, việc chẩn đoán sớm căn bệnh này vẫn gặp nhiều khó khăn do tâm lý “phủ nhận” của phụ huynh và sự phức tạp trong biểu hiện lâm sàng.

“Ở giai đoạn đầu đời của trẻ, nhiều bậc cha mẹ thường có tâm lý “phủ nhận”, không muốn chấp nhận khả năng con mình nằm trong phổ tự kỷ. Đến khi nhận ra rõ ràng các dấu hiệu thì thường đã muộn, khiến việc can thiệp trở nên khó khăn hơn rất nhiều”, ông Cao Anh Tuấn nói.

Trong bối cảnh đó, xét nghiệm gene có thể đóng vai trò quan trọng. “Nếu phát hiện sớm các biến đổi gene liên quan đến chậm nói hay phát triển thần kinh, việc can thiệp sẽ hiệu quả hơn rất nhiều”, chuyên gia cho biết.

Tương tự, với hội chứng tăng động giảm chú ý (ADHD), khoa học đã xác định rõ cơ chế liên quan đến hormone dopamine. Khi phát hiện sớm các đột biến gene liên quan, bác sĩ có thể sử dụng thuốc để điều chỉnh và kiểm soát dopamine, giúp cải thiện tình trạng của trẻ.

Đáng chú ý, tại Việt Nam, bệnh tan máu bẩm sinh (thalassemia) là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, với hơn 10% dân số mang gene bệnh. Theo ông Tuấn, việc phân biệt giữa thiếu máu do thiếu sắt và biểu hiện sớm của bệnh này không hề đơn giản.

“Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể kê thêm viên sắt vì nghĩ là thiếu sắt, nhưng thực tế đó lại là dấu hiệu của tan máu bẩm sinh”, ông chia sẻ.

AI đang được ứng dụng để hỗ trợ giải quyết bài toán này. Các hệ thống AI có thể phân tích dữ liệu xét nghiệm, đưa ra cảnh báo nguy cơ và gợi ý bác sĩ thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu hơn. Điều này đặc biệt hữu ích tại các khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi nguồn lực y tế còn hạn chế.

“Thực tế, để đưa ra chẩn đoán chính xác từ các kết quả xét nghiệm, bác sĩ cần có rất nhiều kinh nghiệm. Với sự hỗ trợ của AI, ngay cả ở những khu vực vùng sâu vùng xa, các trạm y tế vẫn có thể được hỗ trợ để nhận diện sớm các nguy cơ này. Chẳng hạn, khi phụ nữ mang thai đến khám, hệ thống có thể cảnh báo nguy cơ tan máu bẩm sinh, tiểu đường thai kỳ hay các vấn đề khác, từ đó giúp việc phòng tránh và can thiệp trở nên hiệu quả hơn rất nhiều”, ông Tuấn chia sẻ.

TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ AGENTIC AI MANG LẠI GIÁ TRỊ LỚN CHO Y HỌC CHÍNH XÁC

Trong những năm gần đây, các nhóm nghiên cứu tại Việt Nam, bao gồm các đề tài cấp nhà nước, đã đạt được nhiều tiến bộ trong việc phát triển công cụ AI hỗ trợ y tế. Những công cụ này không chỉ giúp phát hiện sớm nguy cơ tan máu bẩm sinh mà còn cảnh báo các vấn đề như tiền sản giật hay tiểu đường thai kỳ.

Mặc dù vậy, ông Cao Anh Tuấn cho rằng sự thận trọng của bác sỹ luôn là điều cần thiết, bởi vì AI còn tồn tại một hạn chế gọi là “ảo giác” (hallucination), tức là có thể tạo ra những thông tin không chính xác.

“Các hệ thống AI không thể thay thế bác sĩ. Bác sĩ vẫn là người đưa ra quyết định cuối cùng. AI chỉ đóng vai trò như một trợ lý hỗ trợ mà thôi”, chuyên gia nói. Tuy nhiên, AI cũng giúp giảm tải rất nhiều công việc cho bác sĩ. Ví dụ, khi đi khám, trước đây bác sĩ thường cần thêm một đến hai trợ lý để ghi chép và lập báo cáo. Hiện nay, AI hoàn toàn có thể đảm nhiệm các công việc như ghi chép, tổng hợp thông tin, tạo báo cáo và xử lý các tác vụ hành chính khác.

Theo chuyên gia, trí tuệ nhân tạo và Agentic AI mang lại giá trị lớn cho y học chính xác. Không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, Agentic AI được kỳ vọng sẽ tối ưu hóa quy trình vận hành trong bệnh viện. Hiện nay, theo ông Tuấn, khoảng 50% công việc của bác sĩ vẫn mang tính hành chính như ghi chép, tổng hợp hồ sơ hay lập báo cáo. Trong tương lai, phần lớn các tác vụ này có thể được AI đảm nhiệm, giúp bác sĩ tập trung hơn vào chuyên môn.

Hơn nữa, theo tâm lý, khi đi khám, hầu hết mọi người đều mong muốn được nói chuyện trực tiếp với một bác sĩ thật, vì họ cảm thấy tin tưởng hơn so với việc tương tác với AI. “Bác sĩ không chỉ đưa ra chẩn đoán mà còn hiểu được tâm tư, cảm xúc của bệnh nhân. Khi phát hiện sớm một căn bệnh, nhất là bệnh nghiêm trọng, bác sĩ có thể giải thích rõ các bước tiếp theo, mức độ rủi ro, cách phòng tránh, đồng thời giúp bệnh nhân chuẩn bị tâm lý tốt hơn. Đây là điều mà hiện tại AI chưa thể làm tốt bằng con người”, ông Cao Anh Tuấn nói. “AI vẫn còn một chặng đường dài để đạt được mức độ tạo niềm tin và sự kết nối cảm xúc như bác sĩ. Bác sĩ luôn có cách tiếp cận mang tính chuyên môn và nhân văn hơn rất nhiều so với AI”.

Bên cạnh ứng dụng trong chẩn đoán và điều trị, Agentic AI còn mở ra xu hướng mới trong chăm sóc sức khỏe cá nhân, đặc biệt là lĩnh vực biohacking – một xu hướng can thiệp sâu vào cơ thể để trẻ hóa, sống lâu và khỏe hơn đang được giới trẻ khá ưa chuộng.

“Agentic AI có thể ứng dụng rất hiệu quả trong biohacking. Bạn có thể hình dung mỗi người sẽ có nhiều “trợ lý” AI riêng biệt: một trợ lý về dinh dưỡng, một trợ lý về giấc ngủ, một trợ lý về luyện tập thể chất, thậm chí là trợ lý về sức khỏe tinh thần”, chuyên gia Cao Anh Tuấn chia sẻ với The Wise Talk.

Các trợ lý Agentic AI sẽ tương tác liên tục với người dùng, hiểu rõ tình trạng và nhu cầu của từng cá nhân để đưa ra các khuyến nghị phù hợp. Ví dụ, nếu một ngày bạn có lịch làm việc dày đặc với nhiều cuộc họp liên tiếp, AI có thể tính toán và gợi ý bổ sung năng lượng hợp lý, chẳng hạn như lượng đường cần thiết để duy trì sự tập trung, nhưng vẫn kiểm soát được nguy cơ liên quan đến bệnh tiểu đường

Khi kết hợp với robot, AI có thể tự động hóa cả việc nấu ăn theo chế độ dinh dưỡng cá nhân hóa. Thậm chí, vai trò của huấn luyện viên cá nhân trong phòng gym có thể dần được thay thế bởi các hệ thống AI. Tuy nhiên, ông Tuấn nhấn mạnh phần lớn các ứng dụng này chỉ nên dừng ở mức thay đổi lối sống. “Khi liên quan đến điều trị y tế chuyên sâu, bắt buộc phải có sự tham gia của bác sĩ. Không nên biến sức khỏe của mình thành ‘thử nghiệm’ cho AI”, chuyên gia cảnh báo.

VIỆT NAM CÓ THỂ PHÁT TRIỂN NHỮNG SẢN PHẨM GIÁ TRỊ, ĐĂNG KÝ SÁNG CHẾ VÀ ĐƯA RA THẾ GIỚI

Tại Việt Nam, theo ông Tuấn, với tốc độ phát triển hiện nay, để nói AI sẽ tạo ra “bước ngoặt biohacking ngay lập tức” thì có thể còn khó, song chắc chắn sẽ có những cải thiện, đặc biệt trong việc thay đổi lối sống của người Việt. “Nếu chúng ta cá nhân hóa tốt chế độ dinh dưỡng và lối sống, có thể giảm đáng kể các vấn đề như béo phì hay tiểu đường. Các Agentic AI đóng vai trò như những trợ lý cá nhân, giúp mỗi người xây dựng một lối sống lành mạnh và phù hợp hơn với chính mình”.

Trong dài hạn, ông Cao Anh Tuấn rất lạc quan về tiềm năng của AI tại Việt Nam. Theo ông, AI là công nghệ toàn cầu giúp rút ngắn khoảng cách giữa các quốc gia. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam không chỉ tiếp cận nhanh mà còn có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu, thậm chí xuất khẩu công nghệ và thuốc.

“Các nước phát triển có thể là nơi khởi nguồn của công nghệ lõi, nhưng việc ứng dụng rộng rãi cho quy mô lớn lại có thể đến từ các quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Việt Nam hiện đang thu hút mạnh mẽ đầu tư và phát triển công nghệ. Tôi tin rằng chúng ta có thể không chỉ nhập khẩu công nghệ mà còn xuất khẩu ngược lại, thậm chí xuất khẩu các loại thuốc được phát triển tại Việt Nam”, chuyên gia cho biết.

Đặc biệt, sự kết hợp giữa AI và y học cổ truyền có thể tạo ra lợi thế riêng. “Nếu ‘Tây hóa’ được các bài thuốc Đông y bằng dữ liệu và khoa học, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển những sản phẩm giá trị, đăng ký sáng chế và đưa ra thế giới”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Trong 5 năm tới, y học chính xác được kỳ vọng sẽ phát triển mạnh mẽ, với sự hỗ trợ của các “Doctor AI” cá nhân. Tuy nhiên, dù công nghệ có tiến xa đến đâu, yếu tố con người – đặc biệt là kiến thức chuyên môn và sự đồng cảm của bác sĩ – vẫn sẽ là trung tâm của hệ thống y tế.