AI đang làm thay đổi toàn diện sự nghiệp của người lao động

Trí tuệ nhân tạo (AI) thường được nhắc đến như một thách thức đối với lực lượng lao động trẻ khi nhiều công việc có nguy cơ bị tự động hóa. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới của Trung tâm Nghiên cứu Hưu trí thuộc Đại học Boston (Mỹ) cho thấy AI cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với nhóm lao động lớn tuổi, từ khả năng duy trì việc làm đến quyết định nghỉ hưu.

Nghiên cứu cho thấy kể từ khi ChatGPT ra đời, người lao động từ 55 tuổi trở lên làm việc trong các ngành nghề có mức độ tiếp xúc cao với AI có xu hướng rời bỏ công việc nhiều hơn trước. Điều này không chỉ phản ánh tác động của AI đối với thị trường lao động hiện tại mà còn đặt ra những câu hỏi về chính sách việc làm và an sinh xã hội trong tương lai.

AI ĐANG KHIẾN NHIỀU LAO ĐỘNG LỚN TUỔI RỜI CÔNG VIỆC SỚM HƠN

Theo giáo sư kinh tế Geoffrey Sanzenbacher, tác giả nghiên cứu, lao động lớn tuổi trong các ngành nghề chịu ảnh hưởng mạnh của AI đang chuyển việc hoặc rời khỏi thị trường lao động với tần suất cao hơn. Sự thay đổi này đến từ cả nguyên nhân bị mất việc lẫn quyết định chủ động nghỉ việc hoặc nghỉ hưu.

Hãng tin CNBC cho biết nghiên cứu đã chỉ ra AI có thể tác động đến sự nghiệp của lao động lớn tuổi theo ba hướng.

Thứ nhất, tự động hóa có thể thay thế một số vị trí, khiến người lao động thất nghiệp hoặc rời thị trường lao động sớm hơn.

Thứ hai, áp lực phải thích nghi với các công cụ AI mới khiến một số người chuyển sang công việc ít phụ thuộc vào AI hoặc quyết định nghỉ hưu.

Thứ ba, AI cũng có thể giúp kéo dài thời gian làm việc nếu công nghệ giúp tăng năng suất, cải thiện thu nhập và giảm bớt những công việc lặp đi lặp lại.

Để đánh giá mức độ tác động, nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ Khảo sát Dân số Hiện hành của Mỹ kết hợp với chỉ số "AI Exposure" do sáng kiến Digital Planet thuộc Đại học Tufts xây dựng, nhằm đo lường mức độ AI có thể thực hiện các nhiệm vụ trong từng nghề nghiệp.

Một phát hiện đáng chú ý là trước khi ChatGPT xuất hiện, lao động lớn tuổi ở các ngành nghề có mức độ tiếp xúc cao với AI lại có xu hướng gắn bó với công việc lâu hơn. Tuy nhiên, sau khi AI tạo sinh bùng nổ, nhóm này bắt đầu rời bỏ công việc nhiều hơn, trong đó có cả trường hợp chuyển sang thất nghiệp.

THU HẸP KHOẢNG CÁCH GIỮA LAO ĐỘNG TRÍ ÓC VÀ LAO ĐỘNG CHÂN TAY

Theo nghiên cứu, những người làm việc trong các ngành nghề chịu tác động mạnh của AI thường có trình độ đại học và thu nhập cao hơn mặt bằng chung.

Các nghề có mức độ tiếp xúc với AI cao nhất hiện nay gồm nhà thiết kế giao diện web, lập trình viên web, kiến trúc sư cơ sở dữ liệu, lập trình viên máy tính và nhà khoa học dữ liệu. Trong khi đó, các công việc như khai thác mỏ, vận hành máy xúc, chăm sóc bệnh nhân, sơn phủ hay sản xuất vật liệu composite là những nghề ít chịu tác động hơn.

Điều này có thể làm thay đổi quan niệm lâu nay rằng lao động chân tay thường có thời gian làm việc ngắn hơn lao động trí óc. Nếu AI khiến các công việc văn phòng thay đổi nhanh và đòi hỏi liên tục cập nhật kỹ năng, nhiều lao động thu nhập cao có thể phải rời thị trường lao động sớm hơn dự kiến.

Theo ông Sanzenbacher, AI vì thế có thể thu hẹp khoảng cách về độ dài sự nghiệp giữa nhóm lao động thu nhập cao và thu nhập thấp.

Kết quả này cũng có ý nghĩa đối với các cuộc thảo luận về cải cách hệ thống an sinh xã hội tại Mỹ. Theo dự báo mới nhất, quỹ tín thác chi trả lương hưu của chương trình An sinh xã hội có thể cạn nguồn vào cuối năm 2032 nếu không có điều chỉnh.

Một trong những phương án được cân nhắc là tiếp tục nâng tuổi nghỉ hưu, tương tự cuộc cải cách năm 1983 khi tuổi nghỉ hưu được nâng dần từ 65 lên 67. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng việc tăng tuổi nghỉ hưu không phải giải pháp duy nhất. Các phương án khác như tăng thuế đối với người có thu nhập cao cũng đang được xem xét.

Theo ông Sanzenbacher, chính nhóm lao động thu nhập cao - những người có khả năng bị cắt giảm quyền lợi an sinh xã hội nhiều hơn - lại là nhóm cần làm việc lâu hơn. Tuy nhiên, đây cũng là nhóm đang chịu tác động mạnh nhất từ AI.

THÍCH NGHI VỚI AI BẰNG CÔNG NGHỆ VÀ KỸ NĂNG CON NGƯỜI

Dù AI tạo ra nhiều áp lực, các chuyên gia cho rằng người lao động lớn tuổi vẫn có nhiều lợi thế nếu chủ động thích nghi.

Ông Sanzenbacher cho biết người lao động lớn tuổi đã bắt đầu sử dụng AI nhưng với tốc độ chậm hơn so với người trẻ. Khảo sát của AARP thực hiện với hơn 1.000 người từ 50 tuổi trở lên cho thấy 24% coi AI là mối đe dọa đối với công việc, 19% xem đây là cơ hội, trong khi 37% cho rằng AI vừa mang lại cơ hội vừa tạo ra rủi ro.

Một nghiên cứu khác của AARP và LinkedIn lại cho thấy lao động có nhiều kinh nghiệm thường đảm nhiệm những vị trí ít bị AI tạo sinh thay thế hơn. Khoảng 49,4% lao động lớn tuổi làm việc trong các vị trí tương đối an toàn trước AI, cao hơn mức 42,2% của lao động trẻ. Nguyên nhân là các công việc này đòi hỏi những năng lực như tư duy phán đoán, lãnh đạo, hợp tác và xây dựng quan hệ - những kỹ năng mà AI vẫn khó thay thế.

Theo bà Vicki Salemi, chuyên gia nghề nghiệp của Monster, người lao động chưa sử dụng AI vẫn hoàn toàn có thể bắt đầu từ những ứng dụng đơn giản. Báo cáo WorkWatch của Monster cho thấy 42% người lao động vẫn chưa dùng AI trong công việc, trong khi những người đã sử dụng chủ yếu khai thác công nghệ này để soạn email, hỗ trợ viết nội dung, quản lý lịch làm việc hoặc phân tích dữ liệu.

Bà Salemi khuyến nghị người lao động lớn tuổi nên đồng thời nâng cao hiểu biết về AI và tiếp tục phát huy các kỹ năng mềm. Việc thành thạo những công cụ AI mà doanh nghiệp đang triển khai sẽ giúp tiết kiệm thời gian cho các công việc hành chính, từ đó tập trung hơn vào tư duy chiến lược, giải quyết vấn đề và giao tiếp với đồng nghiệp, khách hàng.

"Khi bạn có thể chứng minh mình sở hữu các kỹ năng mềm vững chắc đồng thời sẵn sàng học hỏi và phát triển cùng công nghệ mới, đó sẽ là tín hiệu tích cực đối với nhà tuyển dụng", bà Salemi nhận định.