AI và drone sẽ "không thể thiếu" trong đô thị thông minh của Việt Nam

Theo định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW, Việt Nam đẩy mạnh phát triển đô thị thông minh đến năm 2030, tập trung trước hết vào 6 thành phố trực thuộc Trung ương: Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế, cùng một số tỉnh/thành khác đủ điều kiện. Việc xây dựng Đề án đang được triển khai khẩn trương từ năm 2025–2026.

HƯỚNG TỚI MÔ HÌNH ĐÔ THỊ TỰ VẬN HÀNH BẰNG AI

Theo ông Nguyễn Tuấn Huy, Phó Ban Công nghệ, Tổng Công ty Viễn thông MobiFone, về cấu trúc, một đô thị thông minh thường được xây dựng trên bốn lớp. Lớp thứ nhất là hạ tầng, bao gồm mạng 5G, hệ thống IoT, các thiết bị cảm biến, camera, drone, và cả các yếu tố như kinh tế tầm thấp. Đây là nền tảng vật lý.

Lớp thứ hai là dữ liệu, bao gồm các cơ sở dữ liệu dùng chung và các hệ thống lưu trữ như data lake (hồ dữ liệu). Lớp thứ ba là nền tảng, các hệ thống như GIS (hệ thống thông tin địa lý) để quản lý bản đồ số, các nền tảng quản lý tài nguyên đô thị, cho phép biết chính xác lượng hàng hóa, tài nguyên đang tồn tại trong thành phố. Lớp thứ tư là ứng dụng, bao gồm các ứng dụng giao thông thông minh, quản lý rác thải, cấp thoát nước, chống ngập…

Là một chuyên gia viễn thông đồng thời cũng tham gia Hội đồng Phát triển đô thị thông minh của thành phố Hà Nội, ông Nguyễn Tuấn Huy cho biết trong bức tranh thành phố thông minh, hạ tầng viễn thông, 5G và 5G Advanced, với độ trễ thấp và tốc độ cao, sẽ giúp tạo ra dòng dữ liệu thời gian thực. Đây là nền móng để công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) vận hành và điều phối đô thị thông minh. Trong tương lai, 6G sẽ tiếp tục củng cố nền tảng này.

Chuyên gia cho biết trên thế giới, các đô thị thông minh đã tiến tới những mức độ rất cao, thậm chí có thể tự vận hành. Một số thành phố như Đài Bắc hay Dubai đã áp dụng AI để dự báo, điều hành và tự động hóa gần như toàn bộ hoạt động đô thị, hướng tới mô hình “đô thị tự vận hành” không cần nhiều sự can thiệp của con người.

“Trước đây, các trung tâm điều hành thông minh (IOC) chủ yếu hiển thị dữ liệu dưới dạng dashboard. Nhưng hiện nay, AI đã có thể phân tích dữ liệu đa nguồn, nhận diện tình huống và đưa ra phương án xử lý gần như ngay lập tức”, ông Huy cho biết.

ĐÔ THỊ VẬN HÀNH BẰNG AI ĐÃ BẮT ĐẦU TẠI VIỆT NAM

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM đang đối mặt với nhiều áp lực: ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng hay quá tải hạ tầng. Thay vì chờ sự cố xảy ra rồi mới xử lý, AI cho phép dự báo trước các kịch bản và tối ưu hóa nguồn lực theo thời gian thực.

Ví dụ, trong lĩnh vực giao thông, AI có thể phân tích dữ liệu từ hàng nghìn camera và cảm biến để dự đoán điểm ùn tắc trước khi nó hình thành. Hệ thống sẽ tự động điều chỉnh chu kỳ đèn tín hiệu, phân luồng phương tiện, thậm chí đề xuất lộ trình thay thế cho người dân.

“Chúng ta đang chuyển từ AI truyền thống sang AI Agent và AI Native – nơi AI không chỉ hỗ trợ mà trở thành xương sống của hệ thống đô thị”, ông Huy nhấn mạnh. Khi đó, thành phố không chỉ “thông minh” mà còn có khả năng tự vận hành với mức độ can thiệp của con người ngày càng giảm.

Tại Việt Nam, quá trình này đã bắt đầu. Hà Nội hiện có khoảng 2.400 nút giao thông, trong đó khoảng 30% đã được điều khiển bằng AI. Một số tuyến phố trung tâm đã triển khai “làn sóng xanh”, giúp phương tiện di chuyển liên tục mà không phải dừng đèn đỏ quá nhiều lần. Hệ thống cũng tích hợp chức năng xử phạt tự động thông qua camera.

Dù vậy, theo ông Huy, để AI thực sự phát huy hiệu quả, điều kiện tiên quyết vẫn là hạ tầng dữ liệu. “Dữ liệu phải được chuẩn hóa, kết nối và chia sẻ giữa các cơ quan. Nếu dữ liệu bị phân mảnh, AI sẽ không thể ‘hiểu’ đầy đủ về đô thị để đưa ra quyết định chính xác”, ông nói.

DRONE KẾT HỢP AI TRONG ĐÔ THỊ THÔNG MINH

Sự kết hợp của AI và drone (máy bay không người lái) đang mở ra một phương thức quản lý hoàn toàn mới, nơi mọi hoạt động trong thành phố đều có thể được giám sát và điều phối theo thời gian thực. Theo ông Nguyễn Tuấn Huy, drone không chỉ là công cụ ghi hình, mà còn là một phần của hệ sinh thái đô thị thông minh. “Drone có thể tham gia vào nhiều nhiệm vụ: giám sát trật tự đô thị, phát hiện vi phạm, hỗ trợ cứu hộ cứu nạn, thậm chí tham gia vận chuyển trong tương lai”, ông cho biết.

Hà Nội hiện đang thử nghiệm và sử dụng drone (UAV/flycam) để hỗ trợ giám sát đô thị, bao gồm các vấn đề liên quan đến trật tự đô thị, giao thông và môi trường, kết hợp với camera AI. Drone cũng được sử dụng để giám sát một số hành vi vi phạm như xả rác, đổ phế thải, bụi bặm từ công trường, và hỗ trợ xử lý vi phạm giao thông (dừng đỗ sai quy định).

Điểm đáng chú ý là drone không hoạt động độc lập, mà được kết nối với hệ thống AI và trung tâm điều hành. Khi phát hiện một sự cố, dữ liệu từ drone sẽ được truyền về trung tâm, nơi AI phân tích và đưa ra phương án xử lý phù hợp. Trong tương lai, khi số lượng drone tăng lên, việc quản lý sẽ càng trở nên phức tạp. Do đó, một hệ thống điều phối thông minh là điều kiện bắt buộc để tránh xung đột và đảm bảo an ninh.

Trên thế giới, nhiều đô thị đã đi trước trong lĩnh vực này. Một số thành phố đã triển khai drone trong cấp cứu y tế, giúp rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường. Trong khi đó, các đô thị sử dụng drone để giám sát môi trường, quản lý giao thông và hỗ trợ quy hoạch.

Với Việt Nam, đây vẫn là lĩnh vực mới, nhưng tiềm năng rất lớn. “Drone sẽ trở thành một phần không thể thiếu của đô thị thông minh, đặc biệt trong bối cảnh các thành phố ngày càng mở rộng và phức tạp”, ông Huy nhận định. Tuy nhiên, theo chuyên gia, thách thức cũng không nhỏ. Ngoài vấn đề hạ tầng và dữ liệu, việc phối hợp giữa các cơ quan vẫn còn hạn chế. Đô thị thông minh không thể được xây dựng bởi một đơn vị riêng lẻ, mà cần sự tham gia của nhiều bên, từ chính quyền, doanh nghiệp đến người dân.

“Cần có cơ chế hợp tác công – tư để huy động nguồn lực, đồng thời xây dựng các nền tảng dùng chung để tránh đầu tư trùng lặp”, ông Huy đề xuất. Bên cạnh đó, khung pháp lý cho các công nghệ mới như drone cũng cần được hoàn thiện để đảm bảo an toàn và minh bạch.

Mặc dù vậy, đây là xu hướng chung của thế giới. Khi AI ngày càng thông minh hơn và drone ngày càng phổ biến, đô thị sẽ dần chuyển từ trạng thái “quản lý thủ công” sang “tự vận hành”.

“Trong tương lai, thành phố có thể tự dự báo nhu cầu, tự điều chỉnh hạ tầng và tự phân bổ nguồn lực. Con người sẽ không còn phải can thiệp vào từng chi tiết, mà chỉ đóng vai trò giám sát và định hướng”, ông Huy nhận định.