Các mô hình AI do Trung Quốc phát triển lần đầu tiên đã vượt Mỹ về lượt tải

Trung Quốc đã chính thức vượt qua Mỹ trong thị trường mô hình trí tuệ nhân tạo “mở” – một mảng đang ngày càng quan trọng đối với việc phổ cập AI toàn cầu.

SỰ BỨT PHÁ CỦA TRUNG QUỐC TRONG THỊ TRƯỜNG AI

Không những thế, nghiên cứu mới của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và nền tảng mô hình nguồn mở Hugging Face cho thấy trong vòng một năm qua, các mô hình AI do Trung Quốc phát triển chiếm 17% tổng số lượt tải về, vượt mức 15,8% của các mô hình AI do các Big Tech Mỹ như Google, Meta và OpenAI phát triển. Đây là lần đầu tiên các nhà phát triển Trung Quốc có thị phần lớn hơn tại một trong những sân chơi có ảnh hưởng nhất đến tương lai AI.

Mô hình AI “mở” cho phép tải xuống miễn phí, tùy chỉnh và tích hợp vào các ứng dụng mới. Điều này hạ thấp rào cản gia nhập cho các start-up, đồng thời tạo điều kiện cho giới nghiên cứu cải tiến công nghệ nhanh hơn.

Chính vì vậy, các mô hình mở của Trung Quốc được giới công nghệ toàn cầu tải về và tùy chỉnh. Theo Financial Times, việc mô hình Trung Quốc được tải về nhiều đồng nghĩa với việc chúng có tác động ngày càng rộng tới cách AI được sử dụng, huấn luyện và phổ biến.

Sự bứt phá này diễn ra trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ Mỹ như OpenAI, Google hay Anthropic tiếp tục duy trì chiến lược đóng: giữ chặt công nghệ lõi, thương mại hóa thông qua thuê bao hoặc hợp đồng doanh nghiệp. Ngược lại, các hãng Trung Quốc – đối mặt với hạn chế tiếp cận chip AI tiên tiến của Nvidia – lại được chính phủ khuyến khích mở rộng quyền truy cập, chia sẻ rộng rãi hơn như một giải pháp tận dụng sức sáng tạo của cộng đồng.

Wendy Chang, nhà phân tích của viện nghiên cứu MERICS (Đức), nhận định rằng văn hóa công nghệ của Trung Quốc từ lâu đã coi nguồn mở là phương thức chủ đạo, trong khi các “ông lớn” Mỹ thường ưu tiên tối đa hóa giá trị doanh nghiệp và bảo vệ bí mật công nghệ.

NHỊP ĐỘ PHÁT HÀNH MÔ HÌNH CỰC KỲ NHANH, DEEPSEEK, QWEN RA BẢN MỚI HÀNG TUẦN

Hai nhân tố có đóng góp lớn nhất vào sự trỗi dậy của AI mở Trung Quốc là DeepSeek và dòng mô hình Qwen của Alibaba Cloud. Theo MIT và Hugging Face, hai nhóm này chiếm phần lớn lượt tải về các mô hình Trung Quốc.

Nổi bật nhất là DeepSeek R1, mô hình lý luận khiến Thung lũng Silicon chấn động khi có khả năng sánh ngang với các mô hình Mỹ, dù chi phí và tài nguyên tính toán thấp hơn nhiều lần. Điều này đặt ra câu hỏi về hiệu quả đầu tư khổng lồ của các phòng nghiên cứu Mỹ và chiến lược đua nhau xây dựng trung tâm dữ liệu hàng chục tỷ USD.

Một yếu tố giúp Trung Quốc tăng tốc là nhịp độ phát hành mô hình cực kỳ nhanh. Theo nhà nghiên cứu Shayne Longpre của MIT, các công ty Trung Quốc thường tung ra mô hình mỗi tuần hoặc mỗi hai tuần, với nhiều phiên bản, kích thước, cấu hình khác nhau. Trong khi đó, các phòng thí nghiệm Mỹ thường phát hành theo chu kỳ dài hơn, vài tháng đến nửa năm. Cách làm này của Trung Quốc tạo ra hệ sinh thái thử nghiệm rộng lớn, giúp mô hình cải tiến liên tục nhờ phản hồi cộng đồng.

Hạn chế về chip tiên tiến lại buộc các nhà phát triển Trung Quốc phải đẩy mạnh sáng tạo. Họ khai thác kỹ thuật chưng cất mô hình để tạo ra các mô hình nhỏ hơn nhưng vẫn mạnh, đồng thời tập trung nhiều vào AI tạo sinh video, nơi nhu cầu tính toán cao nhưng có thể tối ưu nhờ kiến trúc mới. Ngoài ra, lực lượng kỹ sư AI đông đảo trong nước cũng giúp các công ty thử nghiệm nhiều hướng tiếp cận mà Mỹ khó theo kịp.

MỸ CỐ GẮNG THÚC ĐẨY CHIẾN LƯỢC AI MỞ “MANG GIÁ TRỊ MỸ”, THÔNG QUA KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG AI 

Trong khi Trung Quốc mở rộng thế lực trong thế giới mô hình mở, Mỹ lại thiếu vắng các “tay chơi độc lập” có sức nặng tương đương. Các tập đoàn lớn như OpenAI hay Meta đang chuyển hướng mạnh sang mô hình đóng, với mục tiêu phát triển các hệ thống siêu trí tuệ và AI tổng quát.

OpenAI gần đây tung ra bộ mô hình “mở một phần” đầu tiên – cho phép tải trọng số nhưng không chia sẻ mã nguồn và dữ liệu huấn luyện. Điều này được xem là bước nhượng bộ nhỏ giữa yêu cầu mở và chiến lược bảo mật. Meta, vốn là biểu tượng của mô hình mở toàn cầu với dòng Llama, cũng đang giảm tốc độ công bố mô hình mở để tập trung phát triển các hệ thống cao cấp hơn nhằm cạnh tranh với OpenAI và Google DeepMind.

Chính phủ Mỹ đã cố gắng thúc đẩy một chiến lược AI mở “mang giá trị Mỹ”, thông qua AI Action Plan, nhằm đảm bảo tiêu chuẩn đạo đức và duy trì sức cạnh tranh trước Trung Quốc. Tuy vậy, nỗ lực này chưa đủ tạo ra sự bùng nổ như mô hình từ Trung Quốc.

Điểm sáng hiếm hoi tại Mỹ là Viện Allen Institute for AI (AI2) – tổ chức phi lợi nhuận tại Seattle – đã phát hành Olmo 3, một trong những mô hình hiếm hoi hoàn toàn nguồn mở, bao gồm cả dữ liệu và quy trình huấn luyện. Dù được cộng đồng đánh giá cao, Olmo khó có thể một mình giúp Mỹ thu hẹp khoảng cách.

Bà Janet Egan, chuyên gia tại Trung tâm An ninh Mỹ mới (CNAS), cảnh báo rằng tốc độ phát triển mô hình mở của Trung Quốc đang tăng nhanh và tạo ra ảnh hưởng đáng kể lên hệ sinh thái AI toàn cầu. Theo bà, việc để Trung Quốc dẫn dắt trong lĩnh vực này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiêu chuẩn đạo đức, quyền truy cập thông tin và hướng phát triển của AI trong các thập kỷ tới.