Các startup năng lượng hạt nhân Trung Quốc tăng tốc với những vòng gọi vốn kỷ lục

Nỗ lực chinh phục công nghệ nhiệt hạch hạt nhân thương mại của Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn mới, khi làn sóng đầu tư mạnh mẽ từ cả khu vực nhà nước lẫn tư nhân liên tục đổ vào các start-up công nghệ lõi. Nhiệt hạch hạt nhân (nuclear fusion) là một dạng năng lượng hạt nhân thế hệ mới, sạch hơn, an toàn hơn và tham vọng hơn rất nhiều.

LÀN SÓNG ĐẦU TƯ ĐẶT CƯỢC VÀO TƯƠNG LAI NĂNG LƯỢNG SẠCH

Trong những tuần đầu năm nay, hai doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực nhiệt hạch đã công bố các vòng gọi vốn quy mô lớn, thiết lập những kỷ lục mới trên thị trường vốn công nghệ cao của Trung Quốc.

Dẫu còn nhiều thách thức kỹ thuật, làn sóng đầu tư hiện nay cho thấy Trung Quốc đang đặt cược lớn vào tương lai năng lượng, với kỳ vọng rằng ai làm chủ được nhiệt hạch sẽ nắm trong tay nguồn năng lượng sạch, gần như vô hạn của thế kỷ 21.

Theo Securities Times, Startorus Fusion – một start-up nghiên cứu và phát triển lò phản ứng nhiệt hạch – vừa hoàn tất vòng gọi vốn Series A trị giá 1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 143 triệu USD). Đây là vòng gọi vốn đơn lẻ lớn nhất từ trước đến nay đối với một công ty nhiệt hạch tư nhân tại Trung Quốc đại lục.

Thương vụ được công bố ngày 12/1, với vai trò dẫn dắt thuộc về các quỹ đầu tư nhà nước tại Thượng Hải, đóng góp khoảng 400 triệu nhân dân tệ. Điều này cho thấy chính quyền địa phương và khu vực tài chính công đang ngày càng đóng vai trò tích cực trong việc thúc đẩy các công nghệ chiến lược dài hạn.

Startorus Fusion có trụ sở tại thành phố Tây An, tỉnh Thiểm Tây. Theo ông Chen Rui, CEO kiêm đồng sáng lập công ty, tính đến nay doanh nghiệp đã huy động được hơn 1,5 tỷ nhân dân tệ từ hơn 50 nhà đầu tư. Ông cho biết công ty cũng đang cân nhắc khả năng niêm yết trên sàn STAR Market – sàn giao dịch tập trung cho các doanh nghiệp công nghệ cao của Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải – trong tương lai.

Khoản vốn mới sẽ được Startorus Fusion sử dụng để xây dựng lò phản ứng nhiệt hạch thế hệ tiếp theo, với mục tiêu hoàn tất xác minh kỹ thuật vào năm 2028 và đưa nhà máy thí điểm vào vận hành vào năm 2032. Đây được xem là lộ trình tham vọng nhưng phản ánh quyết tâm của Trung Quốc trong việc rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu sang ứng dụng thương mại.

SIÊU NAM CHÂM, VẬT LIỆU LÕI VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC STARTUP CÔNG NGHỆ SÂU

Song song với Startorus Fusion, một doanh nghiệp khác là Supermag New Energy cũng vừa công bố hoàn tất vòng gọi vốn thiên thần trị giá “vài trăm triệu nhân dân tệ”, theo Shanghai Securities News. Vòng đầu tư này do quỹ TopView Innovation dẫn dắt, với sự tham gia của nhiều tên tuổi lớn trong giới đầu tư mạo hiểm công nghệ sâu như CAS Star, Northern Light Venture Capital và Glory Ventures.

Có trụ sở tại Thượng Hải, Supermag New Energy tập trung vào phát triển nam châm siêu dẫn nhiệt độ cao – một thành phần then chốt trong công nghệ nhiệt hạch. Các nam châm này có vai trò tạo và duy trì từ trường cực mạnh để kiểm soát plasma ở nhiệt độ hàng chục triệu độ C, điều kiện tiên quyết để phản ứng nhiệt hạch diễn ra ổn định.

Giới chuyên gia nhận định, việc các start-up như Supermag thu hút được dòng vốn lớn cho thấy chuỗi giá trị nhiệt hạch tại Trung Quốc đang hình thành tương đối đầy đủ, không chỉ dừng ở lò phản ứng mà còn mở rộng sang vật liệu mới, linh kiện then chốt và công nghệ phụ trợ.

Trên thực tế, công nghiệp nhiệt hạch đòi hỏi sự kết hợp của nhiều lĩnh vực công nghệ cao như vật lý plasma, siêu dẫn, trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến và kỹ thuật chính xác. Điều này tạo ra không gian rộng lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp chuyên sâu, đồng thời thu hút sự quan tâm của các quỹ đầu tư dài hạn, chấp nhận rủi ro cao nhưng tiềm năng đột phá lớn.

Sự tham gia ngày càng sâu của khu vực tư nhân cũng giúp Trung Quốc đa dạng hóa nguồn lực, giảm phụ thuộc hoàn toàn vào các viện nghiên cứu và tập đoàn nhà nước – mô hình vốn chiếm ưu thế trong các chương trình khoa học lớn trước đây.

NHÀ NƯỚC DẪN DẮT, KHUNG PHÁP LÝ HOÀN THIỆN VÀ THAM VỌNG VƯỢT THẾ GIỚI

Đằng sau sự sôi động của các startup là chiến lược quốc gia rõ ràng của Trung Quốc đối với công nghệ nhiệt hạch – lĩnh vực được xem là chìa khóa cho an ninh năng lượng dài hạn và mục tiêu trung hòa carbon.

Tháng 7 năm ngoái, China Fusion Energy – doanh nghiệp nhiệt hạch quốc gia – chính thức được thành lập dưới sự quản lý của Tập đoàn Hạt nhân Quốc gia Trung Quốc (CNNC). Công ty có trụ sở tại Thượng Hải và đã huy động 11,5 tỷ nhân dân tệ trong vòng gọi vốn ban đầu, mức cao nhất từ trước đến nay trong lĩnh vực nhiệt hạch tại Trung Quốc, bao gồm cả doanh nghiệp nhà nước lẫn tư nhân.

Trước đó, Ủy ban Giám sát và Quản lý Tài sản Nhà nước (SASAC) tuyên bố sẽ đầu tư hơn 300 tỷ nhân dân tệ cho phát triển công nghệ nhiệt hạch đến năm 2030. Cam kết tài chính khổng lồ này cho thấy nhiệt hạch không còn là nghiên cứu thuần túy, mà đã trở thành ưu tiên chiến lược cấp quốc gia.

Cùng với dòng vốn, khung pháp lý cho lĩnh vực này cũng đang được hoàn thiện. Tuần trước, Luật Năng lượng Nguyên tử chính thức có hiệu lực, lần đầu tiên tạo ra cơ sở pháp lý toàn diện cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng năng lượng nhiệt hạch tại Trung Quốc.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng thành lập Liên minh Tổ chức Tài chính Nhiệt hạch (Fusion Financial Institution Alliance), gồm 130 tổ chức trong lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm và đầu tư. Liên minh này ra mắt tại Hội nghị Công nghiệp Khoa học – Công nghệ Nhiệt hạch tổ chức ở Hợp Phì vào ngày 16–17/1, với mục tiêu tăng tốc dòng vốn cho thương mại hóa công nghệ nhiệt hạch.

Những bước đi này đã thu hút sự chú ý của giới quan sát quốc tế. Trong một cuộc phỏng vấn với Bloomberg hồi tháng 10 năm ngoái, Bill Gates, đồng sáng lập Microsoft, đánh giá nỗ lực đổi mới hạt nhân của Trung Quốc là “rất ấn tượng”. Ông cho rằng mức đầu tư của Trung Quốc vào nhiệt hạch đang vượt xa phần còn lại của thế giới, thậm chí “nhiều hơn tổng đầu tư của các quốc gia khác cộng lại, nhân đôi”.

Tuy vậy, giới chuyên gia cũng thận trọng nhấn mạnh rằng nhiệt hạch vẫn còn một chặng đường dài trước khi có thể phát điện thương mại. Năm 2024, ITER – dự án thí nghiệm nhiệt hạch lớn nhất thế giới – đã thông báo trì hoãn các thí nghiệm chính thêm 4 năm, dời mốc thời gian sang năm 2039.