Đầu tư vào cáp ngầm viễn thông: Cuộc đua của Big Tech dưới đáy đại dương

Hơn 95% lưu lượng dữ liệu và thoại quốc tế hiện nay được truyền qua gần một triệu dặm cáp viễn thông dưới đáy đại dương. Những tuyến cáp này mang theo toàn bộ dòng chảy thông tin của thế giới – từ liên lạc của chính phủ, giao dịch tài chính, email, hội nghị truyền hình cho tới các dịch vụ streaming.

Hành trình phát triển của hạ tầng chiến lược này bắt đầu từ năm 1850, với tuyến cáp viễn thông thương mại đầu tiên được đặt dưới eo biển Manche, nối Dover (Anh) và Calais (Pháp) để phục vụ điện báo. Từ đó, công nghệ liên tục được cải tiến: cáp đồng trục cho thoại quốc tế, và hiện nay là cáp quang – nền tảng không thể thiếu cho internet toàn cầu.

CUỘC ĐUA CỦA BIG TECH DƯỚI ĐÁY ĐẠI DƯƠNG

Khoảng mười năm trở lại đây, ngành cáp ngầm đã chứng kiến sự trỗi dậy của một nhóm nhà đầu tư mới, chính là các tập đoàn công nghệ quy mô lớn. “Meta, Google, Amazon… hiện chiếm khoảng 50% tổng thị trường”, ông Paul Gabla, Giám đốc kinh doanh của Alcatel Submarine Networks (ASN), cho biết. ASN hiện là nhà sản xuất và triển khai cáp ngầm lớn nhất thế giới, theo tạp chí chuyên ngành Submarine Telecoms Forum.

Nhu cầu về cáp quang dưới biển tăng nhanh khi các tập đoàn công nghệ đẩy mạnh phát triển mô hình AI yêu cầu năng lực tính toán khổng lồ, kéo theo sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu và nhu cầu kết nối xuyên lục địa. TeleGeography dự báo đầu tư cho các dự án cáp ngầm giai đoạn 2025–2027 sẽ đạt khoảng 13 tỷ USD – gần gấp đôi so với ba năm trước đó.

Sự mở rộng hạ tầng AI khiến các hãng công nghệ buộc phải tăng tốc đầu tư vào hệ thống cáp ngầm. “AI đang làm tăng đáng kể nhu cầu về hạ tầng kết nối xuyên đại dương”, ông Alex Aime, Phó Chủ tịch phụ trách đầu tư mạng của Meta, nhận định. “Không có các tuyến cáp kết nối các trung tâm dữ liệu, những nơi đó chỉ là những nhà kho đắt tiền mà thôi”.

Tháng 2 vừa qua, Meta công bố dự án Waterworth, tuyến cáp dài 50.000 km nối năm châu lục, được dự đoán sẽ là dự án cáp ngầm dài nhất thế giới. Meta là chủ sở hữu duy nhất và dự án sẽ kéo dài nhiều năm với ngân sách nhiều tỷ USD.

Amazon cũng tham gia mạnh mẽ với dự án Fastnet, tuyến cáp đầu tiên do hãng tự sở hữu hoàn toàn, nối bờ đông bang Maryland (Mỹ) với hạt Cork (Ireland). Công suất thiết kế vượt 320 terabit/giây, tương đương 12,5 triệu bộ phim HD được phát trực tuyến cùng lúc.

Matt Rehder, Phó Chủ tịch phụ trách mạng lõi của AWS, nhấn mạnh: “Nếu không có cáp ngầm, chúng ta sẽ phải phụ thuộc vào vệ tinh. Nhưng vệ tinh có độ trễ lớn hơn, chi phí cao hơn và không thể đáp ứng nhu cầu dung lượng tăng mạnh của khách hàng”.

Google là một trong những nhà đầu tư tích cực nhất khi đã tham gia hơn 30 dự án cáp ngầm toàn cầu. Một trong những dự án gần nhất là Sol, kết nối Mỹ – Bermuda – Azores – Tây Ban Nha. Microsoft cũng đang âm thầm mở rộng hạ tầng cáp để phục vụ mạng lưới Azure.

“Trong 20 năm qua, chúng ta đã chứng kiến sự bùng nổ của các tuyến cáp ngầm. Tất cả bắt nguồn từ nhu cầu dữ liệu ngày càng lớn”, ông Matthew Mooney, Giám đốc tại Recorded Future, nhận định.

AN NINH HẠ TẦNG CHIẾN LƯỢC DƯỚI MẶT BIỂN

Tuy nhiên, hệ thống quan trọng này đối mặt với một rủi ro lớn: sự cố đứt cáp, có thể gây mất kết nối trên diện rộng.

Tonga là ví dụ điển hình. Năm 2022, vụ phun trào núi lửa dưới nước khiến tuyến cáp ngầm duy nhất của quốc đảo bị cắt đứt, khiến Tonga gần như tách khỏi thế giới. Gần đây hơn, việc đứt cáp ở Biển Đỏ vào tháng 9 làm gián đoạn dịch vụ Azure của Microsoft, khiến người dùng tại châu Á và Trung Đông chịu tình trạng tăng độ trễ và giảm chất lượng kết nối dù hệ thống đã được định tuyến lại.

Dữ liệu cho thấy phần lớn sự cố đến từ hoạt động đánh bắt hoặc tàu thuyền thả neo. Nhưng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng, nghi vấn về hành vi phá hoại ngày càng nhiều. Ông Mooney cho biết Recorded Future quan sát thấy sự tăng mạnh các vụ việc nghi ngờ cố ý trong giai đoạn 2024–2025, đặc biệt tại Baltic và quanh Đài Loan, trùng với leo thang căng thẳng giữa Nga – Ukraine và Trung Quốc – Đài Loan.

Trước nguy cơ an ninh mới, các chính phủ bắt đầu hành động. Từ tháng 1, NATO triển khai chiến dịch Baltic Sentry nhằm bảo vệ hạ tầng dưới biển ở khu vực Baltic bằng máy bay, drone và tàu giám sát. Từ đó đến nay, khu vực chưa ghi nhận thêm vụ đứt cáp nào.

Tại Mỹ, Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) – cơ quan cấp phép vận hành cáp ngầm – đã siết chặt quy định đối với các doanh nghiệp nước ngoài muốn xây dựng hệ thống kết nối với lãnh thổ Hoa Kỳ. Chủ tịch FCC Brendan Carr cho biết đang thực hiện nhiều biện pháp để hạn chế hoặc ngăn chặn việc kết nối trực tiếp giữa Mỹ và các quốc gia đối thủ.

Đi xa hơn, FCC cũng yêu cầu loại bỏ rủi ro từ thiết bị hạ tầng có khả năng bị cài mã độc. Song song đó, ba nghị sĩ Cộng hòa đã gửi thư yêu cầu Meta, Amazon, Google và Microsoft trả lời về việc sử dụng các nhà thầu bảo trì cáp.

Theo hãng tin CNBC, trong bối cảnh internet ngày càng trở thành hạ tầng tối quan trọng cho kinh tế, an ninh và cả AI, câu chuyện về cáp ngầm không còn là vấn đề kỹ thuật mà đã trở thành trọng tâm của cạnh tranh chiến lược toàn cầu. Đặc biệt, trong thế giới dựa vào dữ liệu như ngày nay, những sợi cáp nằm âm thầm dưới đáy đại dương chính là mạch máu kết nối nhân loại.