Đề xuất bổ sung tội danh cản trở bảo vệ dữ liệu cá nhân

Ngày 15/5/2026 tại Hà Nội, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo quốc tế lần thứ II với chủ đề: “Bảo vệ dữ liệu cá nhân trong môi trường số từ khía cạnh pháp lý”.

Hội thảo được tổ chức tiếp nối thành công của Hội thảo quốc tế lần thứ I tại TP. Hồ Chí Minh, nhằm tạo diễn đàn học thuật trao đổi các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân trong bối cảnh chuyển đổi số; đồng thời góp phần hoàn thiện cơ chế thực thi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 của Việt Nam theo hướng tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

Sự kiện có sự tham dự của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, đại diện cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, luật sư, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, nghiên cứu trong và ngoài nước; trong đó có đại diện Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam cùng nhiều chuyên gia đến từ các viện nghiên cứu, học viện và trường đại học.

BẢO VỆ DỮ LIỆU CÁ NHÂN KHÔNG CÒN LÀ VẤN ĐỀ RIÊNG CỦA LĨNH VỰC CÔNG NGHỆ

Bà Mette Ekeroth, Phó Trưởng phái đoàn Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam, nhận định dữ liệu cá nhân đang trở thành “nguồn tài nguyên mới” của nền kinh tế số, nhưng đồng thời cũng kéo theo nhiều nguy cơ về quyền riêng tư và niềm tin số của người dân.

“Việc xây dựng cơ chế pháp lý hiệu quả về bảo vệ dữ liệu cá nhân cần vừa phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng quốc gia, vừa bảo đảm khả năng tương thích với các chuẩn mực quốc tế nhằm thúc đẩy hợp tác và phát triển kinh tế số bền vững”, bà Mette Ekeroth nói đồng thời nhấn mạnh pháp luật phải liên tục được cập nhật trước tốc độ thay đổi quá nhanh của công nghệ.

TS. Lê Trường Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, cũng cho rằng bảo vệ dữ liệu cá nhân không còn là vấn đề riêng của lĩnh vực công nghệ mà đã trở thành yêu cầu cốt lõi của một hệ thống pháp luật hiện đại, gắn trực tiếp với việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và quyền riêng tư trong môi trường số.

Theo TS. Lê Trường Sơn, việc Quốc hội khóa XV thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 là dấu mốc pháp lý quan trọng, thể hiện quyết tâm của Nhà nước Việt Nam trong việc xây dựng khuôn khổ pháp lý hiện đại nhằm bảo vệ quyền riêng tư và thúc đẩy phát triển số bền vững. Tuy nhiên, để các quy định của pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, TS. Lê Trường Sơn cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế thực thi, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể liên quan cũng như các giải pháp cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu cá nhân và phát triển kinh tế số.

NHỮNG KHOẢNG TRỐNG PHÁP LÝ TRONG THỰC TIỄN

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học và đại biểu tham dự đã tập trung trao đổi nhiều vấn đề pháp lý quan trọng liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân trong bối cảnh chuyển đổi số và thực thi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025. Các tham luận cho rằng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số, các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân ngày càng diễn biến phức tạp, đòi hỏi hệ thống pháp luật phải được hoàn thiện đồng bộ trên cả phương diện hình sự, hành chính và dân sự.

Đặc biệt, liên quan đến pháp luật hình sự, các chuyên gia đề xuất cần nghiên cứu bổ sung các tội danh liên quan đến hành vi cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân và vi phạm nghĩa vụ bảo mật dữ liệu. Theo các tham luận, nhiều vụ rò rỉ dữ liệu hiện nay không xuất phát từ các cuộc tấn công mạng trực tiếp mà đến từ việc các chủ thể quản lý dữ liệu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo mật và an toàn dữ liệu.

TS. Trần Thanh Thảo, Giảng viên Khoa Luật Hình sự, Trường ĐH Luật TP HCM, cho rằng nhiều hành vi nguy hiểm hiện chưa được quy định đầy đủ trong Bộ luật Hình sự, đặc biệt là hành vi “cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân”.

“Dù Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 đã xác định đây là hành vi bị nghiêm cấm, nhưng đến nay vẫn chưa có tội danh cụ thể trong Bộ luật Hình sự để xử lý, dẫn đến khoảng trống pháp lý trong thực tiễn”, TS. Trần Thanh Thảo nói.

Theo chuyên gia, kinh nghiệm từ Pháp và Canada cho thấy nhiều quốc gia không chỉ bảo vệ dữ liệu cá nhân mà còn chú trọng bảo vệ cả hoạt động thực thi pháp luật liên quan đến dữ liệu, bao gồm xử lý nghiêm các hành vi cản trở kiểm tra, giám sát hoặc không hợp tác với cơ quan có thẩm quyền.

Ở góc độ xử phạt vi phạm hành chính, các ý kiến cho rằng cần hoàn thiện cơ chế xử lý đối với các hành vi chuyển dữ liệu cá nhân ra nước ngoài trái pháp luật, đồng thời tăng cường trách nhiệm quản trị của các tổ chức, doanh nghiệp trong hoạt động xử lý dữ liệu. Một số chuyên gia cũng đề xuất bổ sung cơ chế công khai quyết định xử phạt nhằm nâng cao tính răn đe và minh bạch trong thực thi pháp luật.

TS. Trần Thị Thu Hà, Trưởng Bộ môn Luật Hành chính, Khoa Luật hành chính - Nhà nước, Trường ĐH Luật TP HCM, nhận định pháp luật hiện hành vẫn chủ yếu tập trung vào các vi phạm mang tính thủ tục, trong khi nhiều hành vi xâm phạm trực tiếp quyền của chủ thể dữ liệu chưa được điều chỉnh đầy đủ.

Đối với trách nhiệm dân sự, các tham luận nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại khi xảy ra xâm phạm dữ liệu cá nhân, đặc biệt là thiệt hại tinh thần và quyền riêng tư trong môi trường số. Nhiều ý kiến cho rằng cần mở rộng quyền xem xét của Tòa án trong việc xác định mức bồi thường phù hợp với tính chất và hậu quả thực tế của hành vi vi phạm.

QUYỀN CỦA CHỦ THỂ DỮ LIỆU CÁ NHÂN

Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân. Các chuyên gia đề xuất bổ sung cơ chế bắt buộc thông báo cho chủ thể dữ liệu khi xảy ra vi phạm dữ liệu cá nhân có nguy cơ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân; đồng thời yêu cầu các bên xử lý dữ liệu phải công khai các biện pháp khắc phục và phòng ngừa tái diễn sự cố.

Các tham luận cũng tập trung phân tích trách nhiệm của bên kiểm soát dữ liệu, bên xử lý dữ liệu và bên thứ ba trong quá trình thu thập, lưu trữ, sử dụng và chuyển giao dữ liệu cá nhân. Từ kinh nghiệm của Liên minh châu Âu, Pháp, Canada, Úc và một số quốc gia khác, các chuyên gia đề xuất Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế trách nhiệm giải trình, tăng cường nghĩa vụ minh bạch và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật.

Nhiều đại biểu nhận định, bảo vệ dữ liệu cá nhân không chỉ là vấn đề pháp lý hay công nghệ mà còn là điều kiện quan trọng để xây dựng niềm tin số, thúc đẩy phát triển kinh tế số bền vững và bảo đảm quyền con người trong thời đại số.

Phát biểu bế mạc Hội thảo, GS.TS. Đỗ Văn Đại, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh, đánh giá cao những đóng góp học thuật và thực tiễn của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và diễn giả tham dự Hội thảo; đồng thời khẳng định các kết quả nghiên cứu và kiến nghị được trao đổi tại Hội thảo sẽ là nguồn tư liệu khoa học quan trọng cho quá trình hoàn thiện và thực thi pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam trong thời gian tới.