Lộ khoảng trống giữa nhận thức và thực thi, tuân thủ bảo vệ dữ liệu cá nhân

Một vụ việc tranh chấp giữa tài xế xe công nghệ và một khách hàng là nhạc sĩ gần đây đã thu hút sự chú ý lớn của dư luận, sau khi đoạn video ghi lại mâu thuẫn trong chuyến đi được đăng tải lên mạng xã hội. Từ một xung đột cá nhân, câu chuyện nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận rộng rãi, đặc biệt khi đặt trong bối cảnh các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân ngày càng được hoàn thiện.

VÍ DỤ ĐIỂN HÌNH VỀ KHOẢNG CÁCH GIỮA NHẬN THỨC XÃ HỘI VÀ THỰC THI PHÁP LUẬT

Tại Hội thảo “Tuân thủ luật bảo vệ dữ liệu cá nhân - Những thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ” diễn ra sáng 20/3, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS), cho biết đơn vị của ông đã tham gia nghiên cứu và thúc đẩy chính sách bảo vệ dữ liệu cá nhân từ khá sớm, trong giai đoạn 2018–2020, trước khi Nghị định 13 về bảo vệ dữ liệu cá nhân ra đời, và tiếp tục đồng hành cho đến khi Việt Nam ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo ông Đồng, vụ việc nêu trên là một ví dụ điển hình cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhận thức xã hội và thực thi pháp luật. “Chúng ta có thể đã có các văn bản pháp lý, nhưng vấn đề quan trọng là làm thế nào để những quy định đó thực sự đi vào đời sống. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thực thi luật, mà là đảm bảo mỗi cá nhân được an toàn, được bảo vệ dữ liệu và thực hiện được quyền riêng tư trong môi trường số”, ông nhấn mạnh.

Đáng chú ý, quan sát phản ứng của dư luận, ông Đồng dẫn lại một khảo sát cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong nhận thức: khoảng 1.800 ý kiến cho rằng việc tài xế đăng video có hình ảnh khách hàng là sai, nhưng có tới 4.676 ý kiến cho rằng hành vi này “không sai”. 

“Điều này phản ánh nhận thức của xã hội về bảo vệ dữ liệu cá nhân vẫn còn khoảng cách đáng kể so với quy định pháp luật”, ông nhận định.

Từ góc độ thực thi, ông Đồng cho rằng việc doanh nghiệp chủ quản xử lý tài xế trong vụ việc là phù hợp với quy định hiện hành, bởi không gian trong xe dịch vụ được xem là không gian riêng tư, việc ghi âm, ghi hình và phát tán lên mạng xã hội mà không có sự đồng ý là hành vi không được phép.

TỪ HÀNH LANG PHÁP LÝ ĐẾN THỰC TIỄN TRIỂN KHAI: CHẶNG ĐƯỜNG ĐẦY THÁCH THỨC

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế Việt Nam / VnEconomy, ông Lưu Xuân Vĩnh, Luật sư điều hành Asia Legal, cho rằng việc tài xế đăng tải video ghi lại sự việc lên nền tảng trực tuyến là không phù hợp với quy định hiện hành. Ngay cả trong trường hợp muốn công bố, người đăng tải cũng cần thực hiện các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư, chẳng hạn như làm mờ khuôn mặt của khách hàng.

Luật sư Vĩnh nhấn mạnh, tài xế có nhiều lựa chọn hợp pháp để xử lý tình huống thay vì đưa nội dung lên mạng xã hội, như báo cáo sự việc với doanh nghiệp cung cấp nền tảng để được hỗ trợ, đề nghị bảo vệ quyền lợi, hoặc gửi đơn tới cơ quan công an nếu có dấu hiệu lăng mạ, gây rối trật tự công cộng. Theo ông, một trong những vấn đề cốt lõi hiện nay là xu hướng hành xử theo cảm tính, “nặng về tình, nhẹ về lý”, thay vì ưu tiên các giải pháp dựa trên quy định pháp luật.

Trong phát biểu khai mạc của mình, ông Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI), nhấn mạnh rằng dữ liệu cá nhân không được phép công bố tùy tiện trên môi trường mạng, đặc biệt khi việc đó có thể gây tổn hại đến uy tín và danh dự của người khác.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay, theo các chuyên gia, không nằm ở việc thiếu quy định pháp luật, mà ở khoảng cách giữa quy định và thực tiễn tuân thủ. Sau hơn hai năm triển khai Nghị định 13 về bảo vệ dữ liệu cá nhân và nay là Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, việc biến các quy định này thành hành vi tuân thủ thường nhật của người dân vẫn là một chặng đường dài.

Theo ông Trần Văn Tùng, các quy định pháp luật liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân được ban hành gần đây chính là bước tiến mang tính bước ngoặt, tạo nền tảng pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh từ hành lang pháp lý đến thực tiễn triển khai luôn là một chặng đường đầy thách thức. Thực tiễn thời gian qua cho thấy, việc đưa các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân vào đời sống đang vấp phải không ít điểm nghẽn. 

Chính vì vậy, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam  nhấn mạnh Hội thảo “Tuân thủ Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Thách thức, rủi ro và giải pháp công nghệ”, do Công ty CP Đầu tư Thương mại và Phát triển Công nghệ FSI phối hợp cùng Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Hà Nội và Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam được thiết kế không chỉ để nghe các báo cáo một chiều mà hướng tới việc phân tích những khó khăn thực tế và đề xuất kiến nghị hoàn thiện cơ chế pháp lý cũng như định hướng thực thi.

Các chuyên gia cũng cho rằng giải pháp quan trọng hàng đầu là đẩy mạnh truyền thông chính sách, giúp người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ liên quan đến dữ liệu cá nhân; ngoài ra, cần phổ biến các kỹ năng bảo vệ dữ liệu trong môi trường số, khả năng nhận diện các hoạt động thu thập, sử dụng dữ liệu cá nhân theo quy định.