Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Từ giải pháp tiềm năng đến thị trường tỷ USD

Sáng ngày 11/05/2026, tại Trung tâm BMC (Hà Nội), Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy phối hợp cùng Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (VINATOM) tổ chức Hội thảo Quốc tế với chủ đề "Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam".

Sự kiện thu hút sự tham dự trực tiếp của phái đoàn ngoại giao cấp cao từ Nga, Ấn Độ cùng các chuyên gia và lãnh đạo các doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực.

NHỮNG ƯU THẾ VƯỢT TRỘI CỦA CÔNG NGHỆ SMR

Phát biểu khai mạc, ông Đào Quang Bính, Tổng giám đốc VnEconomy khẳng định ngành năng lượng toàn cầu đang đứng trước bước ngoặt lịch sử. Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu và đứt gãy chuỗi cung ứng, cam kết Net Zero vào năm 2050 đã trở thành "luật chơi mới" chi phối dòng chảy đầu tư.

Tại Việt Nam, bài toán an ninh năng lượng là vấn đề sống còn, đòi hỏi nguồn năng lượng sạch, ổn định và tự chủ. Việc nghiên cứu các mô hình lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) hiện nay đang gắn liền với tiến trình hiện thực hóa các kịch bản năng lượng mới trong Quy hoạch điện VIII Điều chỉnh, cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng lộ trình năng lượng quốc gia bền vững.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Dmitry Aleksandrovich Raspopin – Trưởng đại diện Tập đoàn Nhà nước Rosatom tại Việt Nam cho biết, Rosatom đang nắm giữ 88% thị phần xuất khẩu nhà máy điện hạt nhân toàn thế giới. Trong tổng số 25 dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân công suất lớn đang được triển khai trên toàn cầu, có tới 22 dự án do Rosatom thực hiện tại nhiều quốc gia.

Đặc biệt với công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), đại diện Rosatom đã giới thiệu về dòng RITM-200. Hiện nay, Nga đã đưa vào vận hành 4 tàu phá băng trang bị lò RITM-200 và đang tiếp tục xây dựng thêm 3 tàu cùng các tổ máy điện hạt nhân nổi hiện đại hóa. Tiêu biểu là tổ máy điện hạt nhân nổi Akademik Lomonosov tại Pevek – dự án đã vận hành từ năm 2020, sản xuất hơn 1 tỷ kWh điện tính đến tháng 1/2025 và dự kiến sẽ đáp ứng tới 84% nhu cầu điện năng tại địa phương từ năm 2026. 

Rosatom cũng là đơn vị cung cấp giải pháp năng lượng cho dự án SMR đầu tiên tại Yakutia (Nga) sử dụng công nghệ lò phản ứng RITM-200N. Dự án có chu kỳ nhiên liệu lên đến 6 năm, vòng đời 60 năm và được triển khai nhằm cung cấp điện năng cho các mỏ thiếc, vàng cùng các loại khoáng sản khác.

Rosatom cũng đã xuất khẩu ra thị trường quốc tế với hợp đồng xuất khẩu SMR đầu tiên ký kết với Uzbekistan vào năm 2024. Theo lộ trình, dự án tại Uzbekistan sẽ bắt đầu chế tạo thiết bị và khởi công xây dựng các đơn vị SMR đầu tiên từ năm 2025, hướng tới mục tiêu tăng cường an ninh năng lượng và phát triển kinh tế toàn diện. 

Điện hạt nhân quy mô nhỏ: Giải pháp chiến lược cho an ninh năng lượng Việt Nam

Điện hạt nhân mô-đun nhỏ SMR là một trong những công nghệ được nhiều nước quan tâm và đã trở thành xu thế, bắt đầu được triển khai trong khu vực

Theo đại diện từ Rosatom tại Việt Nam, công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) sở hữu những ưu thế vượt trội trong việc giải quyết các bài toán về nhu cầu năng lượng hiện đại.

Cụ thể, SMR thể hiện tính đa dạng trong ứng dụng, không chỉ dừng lại ở phát điện mà còn phục vụ sưởi ấm và làm mát tập trung, cung cấp năng lượng cho các trung tâm lưu trữ và xử lý dữ liệu, cũng như thay thế cho các nhà máy điện truyền thống.

Về mặt quy hoạch, thiết kế nhỏ gọn và việc tối ưu hóa vùng lập kế hoạch khẩn cấp của SMR giúp quá trình triển khai không gây trở ngại cho việc phát triển cơ sở hạ tầng đô thị. Công nghệ này đặc biệt phù hợp với các lưới điện quy mô nhỏ và các khu vực vùng sâu vùng xa có điều kiện hậu cần khó khăn. Bên cạnh lợi ích về sử dụng đất hiệu quả và phát thải gần như bằng không, SMR còn đảm bảo nguồn cung cấp điện năng ổn định, tin cậy và liên tục, hoàn toàn không phụ thuộc vào các điều kiện thời tiết hay khí hậu.

 KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN CỦA CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI

Chia sẻ với hội thảo từ điểm cầu kết nối trực tuyến từ Canada, bà Susie Ho, Giám đốc Laurentis Energy Partners (Canada) cho biết, giai đoạn 2026–2030 đánh dấu bước tiến quan trọng trong lộ trình triển khai lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) trên toàn cầu. Theo báo cáo từ IAEA và RBC Energy, dự kiến sẽ có từ 20 đến 30 lò SMR bước vào giai đoạn xây dựng hoặc cấp phép nâng cao. Tổng giá trị của lộ trình dự án SMR toàn cầu ước tính đạt khoảng 150 tỷ USD. 

Bà Susie Ho dẫn chứng đơn cử như tại Ba Lan, Orlen Synthos Green Energy (OSGE) đang tích cực lập kế hoạch triển khai 24 lò phản ứng BWRX-300 tại sáu địa điểm. OSGE chứng minh rằng việc kết hợp các đơn vị bao tiêu công nghiệp, nhu cầu kỹ thuật số và chiến lược mạng lưới các lò phản ứng tiêu chuẩn hóa chính là công thức để dự án cất cánh.

Theo bà Susie Ho, các lò SMR được đặt tại các trung tâm như Włocławek, liền kề với các nhà máy hóa chất, cung cấp hơi nhiệt độ cao cho sản xuất hóa chất, sản xuất hydro và sưởi ấm khu vực — đảm bảo an ninh năng lượng và sự ổn định về giá.

Các địa điểm cũng được lựa chọn nằm ở vị trí chiến lược gần các nhà máy than sắp đóng cửa, cho phép thực hiện quá trình chuyển đổi năng lượng liền mạch cho các cộng đồng công nghiệp. OSGE đã thành lập một nhóm công tác chuyên trách với Hiệp hội Trung tâm Dữ liệu Ba Lan. Lĩnh vực trung tâm dữ liệu của Ba Lan có thể cần công suất 1.000 MW vào năm 2034, khi các nhà cung cấp dịch vụ quy mô lớn (hyperscalers) như Google, Amazon và Microsoft đều cần nguồn điện sạch 24/7.

Hay tại Thuỵ Điển, sau 40 năm thực hiện các chính sách loại bỏ dần, Thụy Điển đã thực hiện một cuộc đảo ngược hoàn toàn. Quốc gia này hiện đang đặt mục tiêu đạt 2.500 MW công suất hạt nhân mới vào năm 2045.

Trong khi đó, Canada đang đi đầu trong mô hình triển khai hạt nhân, ưu tiên thực thi dự án tại các địa điểm đã có sẵn để tạo ra một bản thiết kế mẫu cho việc nhân rộng trong tương lai. Bằng cách tận dụng các giấy phép về quy định và môi trường hiện có tại Darlington, cách tiếp cận này bỏ qua những bất ổn của việc phát triển trên các địa điểm mới (greenfield) để tập trung vào việc sẵn sàng mặt bằng và giảm thiểu rủi ro theo trình tự. Darlington là địa điểm duy nhất tại Canada đã hoàn thành và được chấp thuận Đánh giá Tác động Môi trường (EA) cho điện hạt nhân mới, một lợi thế lớn về mặt quy định.

Bổ sung cho góc nhìn về lợi ích của SMR với sự phát triển của địa phương, bà Breann Whitby, Quyền Giám đốc Chính sách Hạt nhân, Nuclear Policy Crown Investment Corporation of Saskatchewan (Canada) cho biết, công nghệ SMR không chỉ là giải pháp năng lượng mà còn là động cơ để đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội trong Kế hoạch Tăng trưởng của Saskatchewan như Thực hiện chiến lược biến đổi khí hậu của tỉnh bang mang tên “Prairie Resilience” (Sự kiên cường của vùng thảo nguyên); Hỗ trợ nhu cầu cho 1,4 triệu người dân đang sinh sống tại Saskatchewan; Góp phần tạo ra thêm 100.000 việc làm mới; Thúc đẩy đầu tư vốn tư nhân tại Saskatchewan lên mức 16 tỷ USD mỗi năm; Tăng giá trị bán Uranium hàng năm lên mức 2 tỷ USD.

Bà Breann Whitby cho biết thêm, các cơ hội tương lai cho ngành hạt nhân tại Saskatchewan tập trung vào nhu cầu lớn về lực lượng lao động, bao gồm các thợ lành nghề, kỹ sư, nhân viên vận hành hạt nhân và đội ngũ nghiên cứu; trong đó ước tính cần từ 2.500 đến 3.500 chuyên gia và thợ chuyên môn đã qua đào tạo. Saskatchewan tận dụng tối đa các thế mạnh về công nghiệp và xuất khẩu, đặc biệt là trong các lĩnh vực dầu mỏ, khai khoáng và sản xuất. Đồng thời, Saskatchewan đang phối hợp triển khai các sáng kiến nhằm thúc đẩy và mở rộng sự tham gia của địa phương vào chuỗi cung ứng hạt nhân toàn cầu.