Doanh nghiệp lượng tử thế giới “đua” lên sàn

Một trong những cái tên đáng chú ý là Xanadu Quantum, doanh nghiệp phát triển cả phần cứng và phần mềm lượng tử, vừa chính thức giao dịch trên sàn Nasdaq và Sở Giao dịch Chứng khoán Toronto. Ngay trong ngày đầu, cổ phiếu của công ty tăng khoảng 15% tại Mỹ, dù hành trình niêm yết ban đầu không hề suôn sẻ. Xanadu lên sàn thông qua thương vụ sáp nhập với Crane Harbor Acquisition – một công ty mua lại có mục đích đặc biệt (SPAC), thường được gọi là “công ty séc trắng”.

SPAC là hình thức huy động vốn thông qua IPO nhằm mục tiêu sáp nhập với một doanh nghiệp tư nhân, qua đó giúp doanh nghiệp này niêm yết nhanh hơn so với quy trình truyền thống. Đây đang trở thành con đường phổ biến đối với các startup lượng tử – lĩnh vực vốn có rủi ro cao và cần nguồn vốn lớn.

Đầu tư mạo hiểm vào công nghệ lượng tử Việt Nam: Góc nhìn từ quỹ đầu tư quốc tế

Chỉ một tuần trước đó, công ty phần mềm lượng tử có trụ sở tại Singapore là Horizon Quantum cũng đã bắt đầu giao dịch sau khi sáp nhập với dMY Squared Technology Group. Trước nữa, IonQ – một trong những công ty lượng tử thuần túy đầu tiên niêm yết công khai – đã lên sàn từ năm 2021 thông qua một thương vụ tương tự do dMY Technology Group thực hiện.

Sự gia tăng của các thương vụ SPAC trong lĩnh vực lượng tử phản ánh nhu cầu cấp thiết về vốn để duy trì nghiên cứu dài hạn, trong khi vẫn đáp ứng áp lực thương mại hóa ngày càng tăng. Công nghệ lượng tử, dựa trên các nguyên lý của cơ học lượng tử, cho phép xử lý thông tin theo cách mà máy tính cổ điển không thể đạt được, mở ra tiềm năng ứng dụng trong phát hiện thuốc, khoa học vật liệu, mật mã học và nhiều lĩnh vực khác.

KỲ VỌNG CÔNG NGHỆ LƯỢNG TỬ ĐI VÀO THỰC TIỄN VÀO GIAI ĐOẠN 2028–2029

Làn sóng niêm yết của các công ty lượng tử diễn ra trong bối cảnh thị trường toàn cầu đầy biến động, khi các xung đột địa chính trị làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, đặc biệt với các tài sản rủi ro cao như công nghệ mới nổi. Dù Xanadu tăng điểm trong ngày đầu, cổ phiếu của công ty này đã giảm hơn 10% trong giao dịch ngoài giờ.

Trong khi đó, Horizon Quantum giảm khoảng 18% kể từ khi lên sàn, còn Infleqtion – doanh nghiệp chuyên về công nghệ lượng tử nguyên tử trung tính – mất hơn 30% giá trị kể từ khi niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán New York hồi tháng 2.

Tuy nhiên, bất chấp biến động ngắn hạn, nhiều doanh nghiệp vẫn coi đây là thời điểm “vàng” để tiếp cận thị trường vốn. Theo giới chuyên gia, ngành công nghệ lượng tử đang tiến gần đến một “điểm bùng phát”, khi các đột phá khoa học trong 18 tháng qua bắt đầu tích lũy đủ để tạo ra bước chuyển đáng kể.

Một trong những tiến bộ quan trọng là cải thiện khả năng sửa lỗi lượng tử – yếu tố then chốt để xây dựng các hệ thống máy tính đáng tin cậy. Bên cạnh đó, số lượng qubit (đơn vị cơ bản của thông tin lượng tử) ngày càng tăng, cho phép xử lý các bài toán phức tạp hơn. Thời gian duy trì trạng thái lượng tử cũng được kéo dài, giúp giảm nhiễu và nâng cao độ chính xác của phép tính.

Theo các chuyên gia, cột mốc quan trọng tiếp theo là đạt được “lợi thế lượng tử” – thời điểm mà máy tính lượng tử có thể giải quyết các bài toán thực tế nhanh hơn hoặc hiệu quả hơn so với siêu máy tính cổ điển tốt nhất hiện nay. Ngưỡng này được kỳ vọng sẽ đạt được khi hệ thống có khoảng 100 qubit logic, có thể xuất hiện vào giai đoạn 2028–2029.

Tuy nhiên, để tạo ra các ứng dụng có tác động thương mại lớn – như phát hiện thuốc mới hay tối ưu hóa chuỗi cung ứng quy mô lớn – ngành công nghiệp cần từ 1.000 đến 10.000 qubit logic, điều có thể chỉ trở thành hiện thực vào giữa thập niên 2030.

Sự thay đổi lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở cách thị trường nhìn nhận lĩnh vực này. Nếu trước đây lượng tử được coi là “dự án khoa học”, thì nay nó đang dần được xem như một “quỹ đạo thương mại”. Điều này giúp thu hút dòng vốn dài hạn, bất chấp biến động ngắn hạn.

Các tập đoàn công nghệ lớn như Alphabet, Microsoft, Amazon và IBM đã đầu tư hàng triệu USD vào nghiên cứu lượng tử, dù phần lớn vẫn giữ các dự án này trong nội bộ thay vì tách ra thành công ty niêm yết độc lập. Theo ước tính, quy mô thị trường lượng tử khi trưởng thành có thể đạt từ 100 đến 250 tỷ USD – một con số đủ hấp dẫn để nhà đầu tư “kiên nhẫn” với rủi ro hiện tại.

BÀI TOÁN THƯƠNG MẠI HÓA CÔNG NGHỆ LƯỢNG TỬ

Một trong những thách thức lớn nhất của ngành lượng tử là khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tế. Tuy nhiên, những tín hiệu gần đây cho thấy khoảng cách này đang dần được thu hẹp.

Các ứng dụng thương mại ban đầu đã bắt đầu xuất hiện, đặc biệt trong các lĩnh vực như tối ưu hóa, mô hình tài chính và mô phỏng hóa học. Dù còn ở giai đoạn sơ khai, chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo doanh thu ngắn hạn – yếu tố then chốt giúp các startup duy trì hoạt động trong khi chờ đợi đột phá lớn hơn.

Chẳng hạn, Horizon Quantum đang phát triển các công cụ phần mềm có thể chạy trên cả hệ thống cổ điển và lượng tử, qua đó tạo nguồn thu ngay cả khi phần cứng lượng tử quy mô lớn chưa sẵn sàng. Công ty này dự kiến sử dụng nguồn vốn huy động được để mở rộng đội ngũ nghiên cứu và triển khai phiên bản thử nghiệm cho người dùng sớm trong năm nay.

Trong khi đó, Xanadu tập trung vào nền tảng điện toán lượng tử trên đám mây, cho phép các nhà phát triển trả phí để thử nghiệm thuật toán trên phần cứng hiện có. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp vừa tạo doanh thu, vừa xây dựng hệ sinh thái người dùng – yếu tố quan trọng cho sự phát triển dài hạn.

Trước đây, chính phủ đóng vai trò trung tâm trong việc tài trợ cho nghiên cứu lượng tử, do chi phí cao và thiếu lợi nhuận ngắn hạn. Mỹ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu đã cam kết đầu tư hàng tỷ USD nhằm giành lợi thế chiến lược trong lĩnh vực này, đặc biệt liên quan đến điện toán và an ninh mạng. Các chương trình này thường gắn với các trường đại học và phòng thí nghiệm quốc gia.

Tuy nhiên, làn sóng niêm yết gần đây cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt: từ nghiên cứu công và học thuật sang thị trường thương mại. Dù thời điểm ứng dụng rộng rãi vẫn còn chưa chắc chắn, các doanh nghiệp đang ngày càng chủ động hơn trong việc tìm kiếm khách hàng và mô hình kinh doanh.

Theo các chuyên gia, viễn cảnh máy tính lượng tử xuất hiện trong từng gia đình có thể còn rất xa. Tuy nhiên, một mô hình khác khả thi hơn là các tổ chức lớn sở hữu hệ thống lượng tử và cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp thông qua nền tảng đám mây – tương tự cách điện toán đám mây đã phát triển trong hai thập kỷ qua.