Kế hoạch "đưa sản xuất về Mỹ" của ông Trump nguy cơ thất bại vì cơn sốt trung tâm dữ liệu AI

Giữa vùng công nghiệp từng là biểu tượng của sản xuất Mỹ, nhà máy General Motors (GM) ở Lordstown, bang Ohio đang bước vào một kỷ nguyên mới. Nơi từng lắp ráp những chiếc Chevrolet Impala giờ đây sắp trở thành trung tâm sản xuất thiết bị cho trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo hãng tin Bloomberg, sau khi GM đóng cửa nhà máy vào năm 2019 và một startup ô tô điện thất bại vào 2023, các “ông lớn” Foxconn, OpenAI và SoftBank đã cùng bắt tay hồi sinh khu phức hợp rộng 6,2 triệu foot vuông này. Họ dự định xây dựng trung tâm sản xuất thiết bị cho trung tâm dữ liệu, kèm theo một trung tâm dữ liệu mẫu vận hành ngay tại chỗ – dự kiến đi vào hoạt động năm 2026.

Hãng thông tấn cho rằng câu chuyện ở Lordstown phản ánh bước ngoặt lớn của kinh tế Mỹ: AI đang tiến sâu vào trái tim công nghiệp, hút dòng vốn, nhân lực và năng lượng khổng lồ – đồng thời lấn át tham vọng “phục hưng sản xuất” mà Tổng thống Donald Trump theo đuổi.

Từ sau khi công bố “Kế hoạch Hành động AI” vào tháng 7 và Dự án Stargate trị giá 500 tỷ USD, Tổng thống Trump xem AI là động lực mới giúp Mỹ củng cố sức mạnh công nghệ và an ninh quốc gia. Nhưng trong khi trung tâm dữ liệu mọc lên khắp nơi, thì nhà máy, xưởng thép, dây chuyền lắp ráp – những biểu tượng của “Make America Great Again” – lại tiếp tục im ắng.

TRUNG TÂM DỮ LIỆU LẤN ÁT NHÀ MÁY TRUYỀN THỐNG

Kinh tế Mỹ tăng trưởng nhờ AI, nhưng công nghiệp truyền thống bị bỏ lại. Theo Bloomberg Economics, tổng vốn đầu tư cho hạ tầng AI có thể đạt tới 4.000 tỷ USD đến năm 2030. Chỉ riêng năm 2025, các tập đoàn như Microsoft, Amazon, Meta và Alphabet dự kiến chi 600 tỷ USD cho xây dựng trung tâm dữ liệu – tăng 50% so với năm nay.

Dòng vốn này đang giúp GDP Mỹ duy trì tăng trưởng, nhưng cũng che mờ sự suy yếu ở các lĩnh vực khác. Nếu không có tác động của AI, tốc độ tăng trưởng nửa đầu năm 2025 chỉ đạt 1%, thay vì 1,6% hiện nay.

Thế nhưng, sự bùng nổ AI cũng đang rút cạn nguồn lực cho các kế hoạch công nghiệp. Theo Viện Quản lý Cung ứng Mỹ, hoạt động sản xuất đã suy giảm bảy tháng liên tiếp tính đến tháng 9. Đầu tư xây nhà máy giảm 2,5%, trong khi đầu tư xây trung tâm dữ liệu tăng gần 18%.

“AI đang chiếm hết oxy trong căn phòng”, John Engel – CEO Wesco International, nhà cung cấp thiết bị điện cho trung tâm dữ liệu – nhận định. “Nếu bạn không tham gia vào lĩnh vực này, bạn đang bị bỏ lại”.

Các nhà sản xuất lại đang chịu gánh nặng thuế quan từ chính sách “Bảo hộ nước Mỹ” của Trump. Theo Hiệp hội Các nhà sản xuất Quốc gia, gần 80% doanh nghiệp cho rằng thuế nhập khẩu thiết bị và linh kiện đang là trở ngại lớn nhất. GM phải chịu thêm 4,5 tỷ USD chi phí thuế, Caterpillar mất 1,8 tỷ USD, và toàn ngành mất hơn 42.000 việc làm kể từ tháng 4.

Trong khi đó, các “ông lớn công nghệ” lại được miễn trừ thuế nhập khẩu cho máy chủ và thiết bị trung tâm dữ liệu. “AI đang được ưu tiên như một ngành chiến lược, nhưng chính điều đó khiến các ngành sản xuất khác khó phục hồi”, nhà kinh tế Paul Kedrosky (MIT) cảnh báo.

AI HÚT VỐN, NHÂN LỰC VÀ NĂNG LƯỢNG

Không chỉ hút vốn, AI còn đang làm đảo lộn thị trường lao động và năng lượng Mỹ. Theo Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng (ABC), cứ 5 công ty thì 1 đang làm việc cho dự án trung tâm dữ liệu. Tuy nhiên, Mỹ hiện thiếu khoảng 439.000 công nhân xây dựng, và chính sách siết nhập cư của Trump khiến tình trạng này thêm nghiêm trọng. “Nhu cầu thợ điện, kỹ sư HVAC, thợ hàn… tăng mạnh, nhưng chúng ta lại thiếu hụt khắp nơi,” John Fish – CEO Suffolk Construction – nhận định.

Song song đó là cơn khát điện chưa từng có. Một trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ lượng điện tương đương 100.000 hộ gia đình; những cơ sở lớn nhất có thể gấp 20 lần con số đó. Theo Bloomberg Intelligence, đến năm 2032, các trung tâm dữ liệu có thể chiếm tới 20% tổng nhu cầu điện của Mỹ.

Giá điện ở các khu vực tập trung trung tâm dữ liệu đã tăng 267% trong 5 năm, đẩy chi phí sinh hoạt và sản xuất của người dân lên cao. Trong bối cảnh chính quyền Trump rút lại hỗ trợ cho năng lượng tái tạo, câu hỏi đặt ra là liệu Mỹ có đủ năng lượng để vừa nuôi AI, vừa phục hồi sản xuất?

Trước những thách thức đó, các tập đoàn đang tìm cách tự cung năng lượng và tăng hiệu quả vận hành. Microsoft đã công bố hệ thống làm mát chip tiết kiệm điện, còn các nhà thầu như ABB, Siemens, Schneider Electric thúc đẩy mô hình xây dựng mô-đun lắp ghép, giảm thời gian và chi phí nhân công.

Tuy nhiên, lợi nhuận từ AI vẫn hấp dẫn hơn hẳn. ABB thậm chí bán mảng robot công nghiệp cho SoftBank để tập trung vào thiết bị trung tâm dữ liệu – dấu hiệu cho thấy hướng đi của dòng vốn toàn cầu.

Tại Lordstown, SoftBank và Foxconn đang đầu tư 375 triệu USD để biến nhà máy GM thành cơ sở sản xuất thiết bị dữ liệu. Dự án dự kiến tạo 1.600 việc làm, trong khi nhà máy GM trước đây từng sử dụng 12.000 lao động – một minh chứng rõ ràng cho thực tế rằng AI tạo ra ít việc làm hơn nhiều so với ngành công nghiệp cũ.