Logistics trong kỷ nguyên AI và robot: Từ kho bãi đến “nhà máy không ánh đèn”

Sự thay đổi này không chỉ giúp tối ưu vận hành mà còn đặt ra những chuyển dịch sâu sắc về cấu trúc lao động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

CHUỖI CUNG ỨNG THÔNG MINH TRONG LOGISTICS

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng phức tạp, các doanh nghiệp logistics không còn đơn thuần đóng vai trò vận chuyển hàng hóa, mà đang trở thành những nhà cung cấp giải pháp tối ưu chuỗi cung ứng dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Trong buổi họp báo công bố mối quan hệ hợp tác chiến lược tại Việt Nam với Tổng Công ty Cổ phần Bưu chính Viettel (Viettel Post), ông Masamichi Ujiie, Chủ tịch FedEx khu vực Bắc và Nam Thái Bình Dương, cho biết sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và các năng lực số được xem là yếu tố bổ trợ quan trọng cho hoạt động logistics hiện đại. “Khi nền kinh tế toàn cầu ngày càng phức tạp, khách hàng cần nhiều hỗ trợ hơn trong việc vận hành chuỗi cung ứng xuyên biên giới”, ông nói.

Theo ông, các tập đoàn lớn hiện sở hữu mạng lưới nhà cung ứng và sản xuất trải rộng trên nhiều quốc gia. Mạng lưới này liên tục thay đổi trước những biến động về địa chính trị, pháp lý và thị trường. Điều này buộc doanh nghiệp phải đưa ra các quyết định vận hành linh hoạt hơn, đồng thời gia tăng nhu cầu về các công cụ phân tích và dự báo.

Để giải quyết bài toán đó, FedEx đang đầu tư mạnh vào công nghệ nhằm xây dựng “chuỗi cung ứng thông minh”. Ông Masamichi Ujiie cho biết hệ thống của FedEx xử lý khoảng 17 triệu kiện hàng mỗi ngày, tạo ra một lượng dữ liệu khổng lồ, bao gồm dữ liệu quét (scan data) và thông tin chi tiết của từng lô hàng. Tất cả dữ liệu này được tổng hợp và chuyển hóa thành thông tin có giá trị, giúp khách hàng có thể tận dụng cùng với AI và các công cụ phân tích để đưa ra quyết định tốt hơn, từ đó nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu chuỗi cung ứng.

“DARK FACTORY”: KHI ROBOT THAY THẾ CON NGƯỜI TRONG VẬN HÀNH

Nếu AI đóng vai trò “bộ não” của logistics hiện đại, thì robot chính là “cánh tay” giúp hiện thực hóa các quy trình tự động hóa ở quy mô lớn. Ông Phùng Văn Cường, Tổng Giám đốc Viettel Post, cho biết khi nói về ngành logistic mọi người hay liên tưởng đến các môi trường vật lý như kho bãi, container… môi trường “bụi bặm và dầu mỡ”. Tuy nhiên, thực tế với ngành logistic hiện nay, ứng dụng công nghệ vô cùng quan trọng, doanh nghiệp bắt buộc phải sử dụng công nghệ nếu không sẽ không thể phát triển và đảm bảo chất lượng.

Đại diện Viettel Post cho biết, với quy mô xử lý lên tới 1,5 triệu đơn hàng mỗi ngày, việc dựa vào lao động thủ công không còn khả thi. “Trước đây, khi số lượng đơn hàng chỉ vài trăm nghìn, con người có thể xử lý. Nhưng với quy mô hiện tại, nếu tiếp tục dùng lao động thủ công sẽ vừa tốn nhân lực, vừa dễ sai sót”, ông Cường chia sẻ.

Giải pháp được hãng logistics lựa chọn là tự động hóa toàn diện, với các robot tự hành và robot chia chọn kết hợp cùng AI. Đáng chú ý, Viettel Post đã triển khai mô hình “Dark Factory” – nhà máy không người, nơi toàn bộ hoạt động được vận hành bởi robot 24/7.

“Có những trung tâm khai thác không cần ánh sáng và không có con người. Robot tự vận hành, tự sạc pin và làm việc liên tục”, đại diện Viettel Post cho biết.

Hiện tại, một trung tâm của doanh nghiệp đã sử dụng hơn 200 robot. Nếu trước đây cần tới 600 nhân sự để vận hành, thì nay toàn bộ hệ thống có thể hoạt động hoàn toàn tự động, trong khi năng suất tăng gấp 5 lần.

Không chỉ trong khâu kho vận, công nghệ cũng đang thay đổi cách thức giao hàng. Các thuật toán tối ưu tuyến đường giúp bưu tá giảm thời gian di chuyển và chi phí vận hành. Những giải pháp này được tích hợp trực tiếp trên điện thoại, giúp người lao động dễ dàng sử dụng.

Trong tương lai gần, Viettel Post dự kiến triển khai drone giao hàng tại một số đô thị, đồng thời phát triển mô hình “non-stop delivery” – giao hàng không có thời gian chết. Một trong những giải pháp trọng tâm là hệ thống smart locker, cho phép shipper gửi hàng vào tủ thông minh thay vì giao trực tiếp.

“Chỉ cần đưa hàng vào locker, khách hàng sẽ nhận được thông báo và tự đến lấy trong khung thời gian quy định. Điều này giúp giảm tỷ lệ giao thất bại và loại bỏ thời gian chờ đợi”, đại diện doanh nghiệp cho biết.

Theo thống kê, tại các thị trường phát triển như Trung Quốc, một shipper có thể giao 1.000 - 1.500 đơn mỗi ngày, trong khi tại Việt Nam con số này chỉ khoảng 80 - 100 đơn. Việc ứng dụng công nghệ được kỳ vọng sẽ giúp thu hẹp khoảng cách này.

TÁI CẤU TRÚC LAO ĐỘNG NGÀNH LOGISTICS

Sự phát triển của AI và robot trong logistics đặt câu hỏi lớn về tác động đối với lực lượng lao động. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, công nghệ không đơn thuần thay thế con người, mà đang tái cấu trúc vai trò của họ.

Tại FedEx, AI được xem là công cụ hỗ trợ ra quyết định, giúp con người xử lý khối lượng dữ liệu ngày càng lớn. Trong khi đó, tại Viettel Post, tự động hóa giúp giảm nhu cầu lao động trong các công việc lặp lại, nhưng đồng thời mở ra nhu cầu mới về nhân sự vận hành công nghệ.

“Công nghệ giúp chuyển dịch nguồn lực lao động, nâng cao năng suất và tạo ra giá trị lớn hơn”, đại diện Viettel Post nhận định.

Điều này đồng nghĩa với việc lực lượng lao động trong ngành logistics sẽ phải thích nghi, chuyển từ các công việc thủ công sang các vị trí liên quan đến vận hành hệ thống, phân tích dữ liệu và quản lý công nghệ.

Ở cấp độ rộng hơn, xu hướng này cũng phản ánh sự thay đổi của toàn ngành logistics – từ một lĩnh vực “bụi bặm” gắn với kho bãi, sang một ngành công nghệ cao dựa trên dữ liệu, AI và tự động hóa.

Đại diện FedEx nhấn mạnh, chính sự tương đồng trong định hướng chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là nền tảng cho sự hợp tác giữa FedEx và Viettel Post. “Cả hai đều đang đầu tư mạnh vào tự động hóa và công nghệ, chúng tôi kỳ vọng mối quan hệ hợp tác này sẽ mang lại những giá trị dài hạn cho ngành logistics”, đại diện FedEx cho biết.

Bà Bianca Wong, Phó Chủ tịch phụ trách vận hành Tập đoàn FedEx tại khu vực Đông Nam Á, cho rằng xu hướng nổi bật hiện nay là nhu cầu ngày càng cao về tính minh bạch và khả năng dự báo. Khách hàng không chỉ muốn biết hàng hóa đang ở đâu, mà còn cần dự đoán chính xác thời gian giao hàng trong bối cảnh nhiều biến động như thời tiết hay thay đổi lộ trình.

“Thương mại số không chỉ là câu chuyện về hiệu quả, mà còn là sự phối hợp”, bà Wong nhận định. “Tôi nghĩ đây chính xu hướng, tất cả các thị trường đều đang hoạt động rất tích cực trong việc cung cấp nền tảng kỹ thuật số - điều sẽ giúp ích cho những người gửi hàng, cũng như hỗ trợ các nhà nhập khẩu và khách hàng trong việc kiểm soát tốt hơn hoạt động logistics và các lô hàng của họ”.