Nhiều doanh nghiệp Việt chưa tiếp cận được vốn đầu tư tác động

Các quỹ đầu tư quốc tế theo tiêu chí ESG, đặc biệt là đầu tư tác động, đang nổi lên như một nguồn vốn tiềm năng trong quá trình thúc đẩy các mô hình nông nghiệp bền vững tại Việt Nam.

Tuy nhiên, theo bà Phương Trần, Quản lý Dự án, Quỹ Đầu tư tác động Impact Investment Exchange (IIX), thực tế triển khai cho thấy đây vẫn là một khái niệm tương đối mới với phần lớn doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp chưa thực sự hiểu rõ bản chất của đầu tư tác động – một hình thức đầu tư không chỉ hướng đến lợi nhuận tài chính mà còn đặt mục tiêu tạo ra những giá trị tích cực về xã hội và môi trường.

ĐIỂM NGHẼN LỚN NẰM Ở CHÍNH NỘI TẠI DOANH NGHIỆP

Theo chuyên gia, các doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam sở hữu nhiều yếu tố phù hợp với tiêu chí của các quỹ đầu tư tác động. Thứ nhất, về mặt xã hội, họ góp phần tạo sinh kế cho người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế tại khu vực nông thôn. Thứ hai, về môi trường, các mô hình sản xuất theo hướng bền vững ngày càng được chú ý nhờ khả năng giảm thiểu tác động tiêu cực và thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Đây cũng là một tiêu chí quan trọng trong quá trình thẩm định của nhà đầu tư, bởi nông nghiệp là ngành chịu rủi ro khí hậu cao hơn so với nhiều lĩnh vực khác. Do đó, năng lực quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro liên quan đến khí hậu, trở thành yếu tố then chốt khi các quỹ đánh giá doanh nghiệp”, bà Phương Trần cho biết.

Tuy nhiên, theo bà Phương Trần, điểm nghẽn lớn hiện nay nằm ở chính nội tại doanh nghiệp. Phần lớn doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam thuộc nhóm siêu nhỏ, nhỏ và vừa, với mức độ sẵn sàng còn hạn chế khi tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng được các yêu cầu về minh bạch thông tin, quản trị hay chiến lược phát triển dài hạn – những tiêu chí cơ bản mà các nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt quan tâm.

“Trong mọi quyết định đầu tư, bài toán cốt lõi với các quỹ luôn là cân bằng giữa rủi ro và lợi nhuận. So với hệ thống ngân hàng, các quỹ đầu tư có mức độ linh hoạt cao hơn, chẳng hạn có thể xem xét đầu tư dựa trên dòng tiền thay vì yêu cầu tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, yếu tố tiên quyết vẫn là khả năng thu hồi vốn một cách an toàn. Điều này phụ thuộc lớn vào năng lực quản trị rủi ro của doanh nghiệp, từ vận hành, chuỗi cung ứng cho đến các rủi ro ngày càng hiện hữu liên quan đến biến đổi khí hậu”, bà Phương Trần chia sẻ.

Bên cạnh đó, một trong những rào cản đáng chú ý hiện nay là yêu cầu về báo cáo, đặc biệt là các tiêu chuẩn ESG, vẫn còn khá phức tạp đối với nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa.

Để giải quyết bài toán này, theo bà Phương Trần, cần thiết phải xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao mức độ sẵn sàng. Không chỉ dừng lại ở việc kết nối đầu tư, các chương trình đào tạo đóng vai trò quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về đầu tư tác động. Từ đó, doanh nghiệp có thể từng bước nâng cao năng lực quản trị, xây dựng kế hoạch kinh doanh bài bản và hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro. Đây được xem là nền tảng cần thiết để doanh nghiệp không chỉ tiếp cận vốn ngân hàng mà còn đủ điều kiện làm việc với các nhà đầu tư quốc tế trong dài hạn.

TIỀM NĂNG MỞ RỘNG CÁC KÊNH VỐN QUỐC TẾ

Từ góc độ của một quỹ đầu tư đa quốc gia, chuyên gia cho biết khi tìm kiếm cơ hội trong lĩnh vực nông nghiệp, các tiêu chí được đặt ra khá rõ ràng. Doanh nghiệp cần chứng minh được khả năng ứng phó với rủi ro, đặc biệt là rủi ro khí hậu; có kế hoạch kinh doanh rõ ràng và tạo ra dòng tiền ổn định.

“Trên hết, khả năng thu hồi vốn luôn được ưu tiên trước khi xét đến mức sinh lời. Song song với đó là cam kết tạo ra các tác động tích cực, không chỉ về môi trường mà còn về xã hội, như tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương, thúc đẩy bình đẳng giới hay hỗ trợ các nhóm yếu thế”, chuyên gia quỹ IIX cho biết.

Không chỉ hỗ trợ về mặt tài chính, kết nối với các quỹ đầu tư cũng giúp doanh nghiệp mở rộng mạng lưới. Đại diện quỹ IIX cho biết quỹ có thể kết nối doanh nghiệp với mạng lưới khoảng 1.300 nhà đầu tư toàn cầu, trong đó có một tỷ lệ lớn quan tâm đến các lĩnh vực như nông nghiệp bền vững, chăm sóc sức khỏe, chuyển đổi xanh, hoặc các giải pháp giúp doanh nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Về khẩu vị đầu tư, theo bà Phương Trần, quỹ IIX hiện không chỉ tìm kiếm các doanh nghiệp đã trưởng thành, có kế hoạch kinh doanh và dòng tiền ổn định, mà còn mong muốn thúc đẩy các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ ở giai đoạn đầu. Đó là những doanh nghiệp đã có kế hoạch kinh doanh rõ ràng, có nhu cầu về dòng tiền, và có triển vọng tạo ra dòng tiền ổn định trong khoảng thời gian từ 2 đến 3 năm.

Bên cạnh hoạt động kết nối với các nhà đầu tư quốc tế, quỹ cũng trực tiếp vận hành các chương trình đầu tư, được triển khai với trọng tâm là tạo ra giá trị xã hội, đặc biệt hướng tới cộng đồng phụ nữ làm kinh doanh. Đối tượng thụ hưởng chính vẫn là các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, với quy mô mỗi khoản đầu tư tương đối linh hoạt.

Trên thực tế, tại Việt Nam đã xuất hiện những trường hợp doanh nghiệp tiếp cận thành công nguồn vốn đầu tư tác động. Đây được xem là tín hiệu tích cực, cho thấy tiềm năng mở rộng các kênh vốn quốc tế cho doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam trong thời gian tới.