Từ vỏ hạt điều đến nhà mô-đun: Một mô hình kinh doanh tạo tác động của doanh nghiệp Việt

Kinh doanh tạo tác động đang nổi lên như một xu hướng chủ đạo trong tiến trình phát triển bền vững. Thay vì coi lợi nhuận và trách nhiệm xã hội là hai mục tiêu tách rời, ngày càng nhiều doanh nghiệp lựa chọn mô hình trong đó tác động tích cực đến môi trường và xã hội trở thành một phần cốt lõi của chiến lược kinh doanh.

Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang hình thành rõ nét, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế đứng trước áp lực chuyển đổi xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Nhiều doanh nghiệp không chỉ tìm cách “xanh hóa” hoạt động sản xuất, mà còn xây dựng mô hình kinh doanh mới dựa trên kinh tế tuần hoàn, đổi mới sáng tạo và công nghệ, qua đó biến thách thức môi trường thành cơ hội tăng trưởng dài hạn.

BIẾN PHẾ PHẨM NÔNG NGHIỆP THÀNH VẬT LIỆU XÂY DỰNG TÁI CHẾ, BỀN VÀ PHÙ HỢP CHO SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP

Theo bà Kathy-Thủy Nguyễn, Giám đốc quốc gia quỹ đầu tư tác động Impact Investment Exchange (IIX) Việt Nam, thị trường đầu tư tác động của Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng vẫn ở giai đoạn sớm. Các doanh nghiệp tạo tác động phần lớn các doanh nghiệp trẻ, có doanh thu dưới 1 triệu USD, đa dạng về ngành nghề và quy mô, có tác động tích cực tới xã hội và môi trường.

Bà Đỗ Thị Hoàng Anh, Giám đốc Agriconst VN, một doanh nghiệp tạo tác động của Việt Nam, cho biết từ nhà ở bền vững, năng lượng tái tạo đến kinh tế tuần hoàn và công nghệ xanh, các doanh nghiệp tạo tác động đang góp phần giải quyết những thách thức lớn như biến đổi khí hậu, khan hiếm tài nguyên và bất bình đẳng xã hội.

Mới đây, dự án ReCasMod do bà Hoàng Anh là tác giả đã tham gia Giải thưởng Thiết kế Bền vững EU – Việt Nam 2025 do Liên minh châu Âu khởi xướng và triển khai trong khuôn khổ hợp tác EU – Việt Nam. Đây là giải thưởng nhằm thúc đẩy các sáng kiến thiết kế và đổi mới sáng tạo phục vụ chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Theo Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, ReCasMod là dự án nhà mô-đun thân thiện môi trường, sử dụng vật liệu composite được tạo ra từ phế phẩm nông nghiệp. Bằng cách biến vỏ hạt điều nghiền nát – một loại phế thải nông nghiệp phổ biến – và nhựa tái chế mật độ cao (HDPE) thành các vật liệu composite bền chắc, ReCasMod phát triển các ngôi nhà container dạng mô-đun có thể tái chế, chống ẩm, chống mối mọt và có tuổi thọ cao.

Cụ thể, bà Đỗ Thị Hoàng Anh, tác giả dự án, cho biết các loại phế phẩm nông nghiệp vốn thường bị đốt hoặc chôn lấp, gây ô nhiễm không khí và đất, nay được chuyển hóa thành vật liệu xây dựng có thể tái chế, bền và phù hợp cho sản xuất công nghiệp.

Dự án áp dụng nguyên tắc kinh tế tuần hoàn và đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment – LCA), nhằm giảm thiểu tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ khâu thu gom nguyên liệu, sản xuất, sử dụng cho đến cuối vòng đời. Cách tiếp cận này cho phép ReCasMod không chỉ giải quyết vấn đề rác thải, mà còn góp phần giảm phát thải carbon của ngành xây dựng – một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhất hiện nay.

Theo bà Hoàng Anh, ngành xây dựng truyền thống tiêu tốn lượng lớn tài nguyên nguyên sinh và tạo ra khối lượng rác thải khổng lồ. Trong khi đó, quá trình đô thị hóa nhanh cùng với tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu đang làm gia tăng nhu cầu về nhà ở giá rẻ, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao.

“ReCasMod tiếp cận bài toán này bằng giải pháp nhà mô-đun nhẹ, dễ lắp ráp và có thể triển khai nhanh. Các mô-đun được thiết kế linh hoạt, cho phép tùy chỉnh theo nhu cầu sử dụng, mở rộng hoặc di dời khi cần thiết. Nhờ đó, dự án có thể phục vụ nhiều kịch bản khác nhau, từ nhà ở xã hội, khu tái định cư đến nhà tạm trong các tình huống cứu trợ thiên tai”, tác giả dự án nói.

Đánh giá về dự án, các chuyên gia cho biết mỗi giai đoạn – từ tìm nguồn nguyên liệu thô đến sản xuất, sử dụng và xử lý cuối vòng đời – đều tập trung vào việc giảm thiểu tác động môi trường, tối đa hóa việc thu hồi vật liệu và đảm bảo trách nhiệm xã hội và đạo đức.

RECASMOD ĐƯA TỰ ĐỘNG HÓA BẰNG ROBOT VÀO SẢN XUẤT CÁC MÔ-ĐUN NHÀ

Một điểm nhấn của ReCasMod là việc đưa tự động hóa bằng robot vào sản xuất các mô-đun nhà. Công nghệ này giúp tăng độ chính xác, giảm hao phí vật liệu, tối ưu chi phí và tạo điều kiện mở rộng quy mô – yếu tố then chốt để một mô hình kinh doanh tạo tác động có thể phát triển bền vững trên thị trường.

Thiết kế mô-đun cũng giúp kéo dài vòng đời vật liệu: nhà có thể được tháo dỡ, tái cấu trúc hoặc tái sử dụng ở vị trí khác, thay vì trở thành rác thải xây dựng sau một chu kỳ sử dụng. Điều này phù hợp với xu hướng xây dựng xanh đang được nhiều quốc gia và nhà đầu tư thúc đẩy.

Không chỉ dừng lại ở sản phẩm nhà ở, ReCasMod còn mở ra hướng đi mới cho ngành vật liệu composite bền vững tại Việt Nam. Việc tận dụng phế phẩm nông nghiệp và nhựa tái chế góp phần thúc đẩy hệ sinh thái tái chế, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nguyên sinh và khuyến khích đầu tư vào sản xuất tự động và công nghệ xanh.

Tại sự kiện mới đây về thúc đẩy tăng trưởng bền vững, mở khóa đầu tư tác động cho tương lai Việt Nam, Ngài James Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam, cho biết kinh doanh tạo tác động không chỉ mang lại kết quả tích cực cho các mục tiêu phát triển bền vững – như môi trường, bình đẳng giới hay các vấn đề xã hội – mà còn tạo ra lợi nhuận tài chính cho nhà đầu tư. Đây chính là điểm then chốt giúp mô hình này ngày càng thu hút sự quan tâm của khu vực tư nhân.

Theo bà Kathy-Thủy Nguyễn của quỹ IIX, Việt Nam là thị trường tiềm năng cho đầu tư tác động tại Đông Nam Á. Các lĩnh vực đầu tư tác động trọng tâm là năng lượng tái tạo, hạ tầng xanh, tài chính toàn diện…. Việt Nam đứng đầu ASEAN về chỉ số tác động, hệ sinh thái kinh doanh bền vững đang phát triển. Tuy nhiên, thị trường vẫn đang tồn tại một khoảng trống, thiếu nhà đầu tư tư nhân, khả năng hấp thụ vốn thấp và chưa có khung pháp lý thống nhất cho đầu tư tác động.