Đầu tư tác động: Những yếu tố quyết định giúp “kéo” nhà đầu tư toàn cầu đến Việt Nam

Các doanh nghiệp tạo tác động xã hội đang nổi lên như một động lực quan trọng cho tăng trưởng bao trùm, nâng cao khả năng chống chịu của khu vực tư nhân và thúc đẩy trao quyền kinh tế cho phụ nữ.

Giáo sư Durreen Shahnaz, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc Điều hành IIX, cho biết Việt Nam đang đứng trước một thời điểm then chốt. Thông qua Dự án Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam (IIRV), IIX đã hỗ trợ gần 250 doanh nghiệp tạo tác động, và đã huy động thành công 17,5 triệu đô la Canada vốn tư nhân.

“Những doanh nghiệp này đang tạo ra tác động thật sự. Họ trao quyền kinh tế cho phụ nữ, tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và tạo ra sinh kế bền vững”, Giáo sư Durreen Shahnaz cho biết tại Diễn đàn Đầu tư Tác động Việt Nam 2025 diễn ra ngày 10/12.

Diễn đàn có chủ đề “Thúc đẩy Tăng trưởng Bền vững: Mở khóa Đầu tư Tác động cho Tương lai Việt Nam”, đồng tổ chức bởi Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX), Bộ các Vấn đề Toàn cầu Canada (GAC) và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Giáo sư Durreen Shahnaz cho rằng Việt Nam có tiềm năng rất lớn để dẫn đầu khu vực trong đầu tư tác động. “Nếu hệ sinh thái đầu tư tác động được hỗ trợ đúng mức, Việt Nam hoàn toàn có thể mở khóa hàng tỷ đô la phục vụ mục tiêu phát triển bền vững”, Giáo sư Durreen Shahnaz nói.

NHỮNG YẾU TỐ “MỞ KHÓA” NIỀM TIN ĐỂ NHÀ ĐẦU TƯ TOÀN CẦU SẴN SÀNG RÓT VỐN

Bà Ngô Thu Trang, Quản lý tiếp cận tài chính, Quỹ đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX), cho rằng để dòng vốn toàn cầu thực sự chảy mạnh vào lĩnh vực này, cần những yếu tố đủ sức “mở khóa” niềm tin của nhà đầu tư, như năng lực quản lý quỹ, cơ chế chia sẻ rủi ro, năng lực nội tại của doanh nghiệp, sự hỗ trợ của hệ sinh thái đối tác….

Bà Amy Đỗ, Giám đốc đầu tư, Sarona Asset Management, quỹ đầu tư tác động đến từ Canada, cho biết các nhà đầu tư toàn cầu chỉ thực sự dịch chuyển khi họ nhìn thấy sự hội tụ của tất cả các yếu tố đó.

“Đầu tiên và quan trọng nhất là năng lực quản lý quỹ. Chúng tôi chỉ đầu tư vào những nhà quản lý quỹ có track record rõ ràng, có ‘skin in the game’, và quan trọng hơn là sở hữu sự liêm chính tuyệt đối. Đây là cách chúng tôi giảm thiểu rủi ro ở các thị trường mới nổi.

Bà Amy Đỗ, Giám đốc đầu tư của Quỹ Sarona Asset Management, cho biết các nhà đầu tư toàn cầu chỉ thực sự rót vốn khi họ nhìn thấy sự hội tụ của tất cả những yếu tố này.

“Trước hết và quan trọng nhất là năng lực của đơn vị quản lý quỹ. Chúng tôi chỉ đầu tư vào những nhà quản lý có hồ sơ thành tích rõ ràng, thực sự gắn lợi ích của mình với quỹ, và quan trọng hơn hết là phải có sự liêm chính tuyệt đối”, bà nhấn mạnh. “Đây là cách chúng tôi giảm thiểu rủi ro khi rót vốn vào các thị trường mới nổi”.

Yếu tố thứ hai được bà Amy Đỗ đề cập là khả năng chia sẻ rủi ro thông qua các cấu trúc tài chính hỗn hợp. Theo bà Amy Đỗ, Sarona sẵn sàng cung cấp phần vốn ở tầng rủi ro cao nhằm giúp các nhà quản lý quỹ huy động thêm vốn tư nhân từ các định chế tài chính phát triển và nhà đầu tư cá nhân.

Năng lực của doanh nghiệp cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình đánh giá của các quỹ. Đại diện quỹ Sarona cho biết: “Lợi nhuận của chúng tôi phụ thuộc vào hiệu quả đầu tư của các nhà quản lý quỹ, và hiệu quả đó lại gắn trực tiếp với sức khỏe của các doanh nghiệp nhỏ và vừa mà họ rót vốn”.

Vì vậy, quỹ yêu cầu phải có lộ trình rõ ràng hướng tới lợi nhuận và tạo tác động. “Cùng với họ, chúng tôi đặt ra các chỉ số KPI như số việc làm mới tạo ra, tỷ lệ phụ nữ giữ vị trí lãnh đạo, và theo dõi sát sao các kết quả. Chúng tôi cũng cung cấp hỗ trợ kỹ thuật để giúp cả nhà quản lý quỹ và doanh nghiệp đạt được các mục tiêu này”.

Yếu tố cuối cùng là hệ sinh thái. “Các nhà đầu tư tổ chức quốc tế thường thiếu hiểu biết sâu về các thị trường mới nổi. Do đó, chúng tôi đóng vai trò cầu nối - xây dựng mạng lưới với những nhà quản lý quỹ am hiểu thị trường - nhằm đưa thêm nhiều nhà đầu tư quốc tế khác đến với Việt Nam”, bà Amy Đỗ nói.

MỐI BĂN KHOĂN LỚN NHẤT CỦA NHÀ ĐẦU TƯ TẠI THỊ TRƯỜNG MỚI NỔI LÀ BÀI TOÁN “THOÁI VỐN”

Giám đốc đầu tư Quỹ Sarona Asset Management cho biết thường xuyên nhận được câu hỏi về “lý do khiến dòng vốn quốc tế vẫn thận trọng với Việt Nam”.

Theo bà, mối băn khoăn lớn nhất của các nhà đầu tư khi bước vào thị trường mới nổi chính là bài toán “thoái vốn” (exit - PV). Bởi vì, cơ hội IPO còn hiếm, hoạt động M&A chưa thực sự phát triển và thị trường thứ cấp gần như không tồn tại, khiến các chiến lược thoái vốn trở nên hạn chế.

Bên cạnh đó, khung thủ tục hành chính chưa đủ minh bạch cũng là yếu tố khiến nhiều nhà đầu tư do dự. “Ngay cả việc thành lập doanh nghiệp đôi khi cũng mất từ vài tuần đến vài tháng, và điều đó làm nhiều nhà đầu tư ngần ngại”, bà chia sẻ.

Ở cấp độ doanh nghiệp, hạn chế rõ nhất nằm ở năng lực tài chính – kế toán. Từ kinh nghiệm làm việc, bà nhận thấy các doanh nghiệp Việt Nam thường có hệ thống báo cáo tài chính kém chuẩn hóa hơn so với Indonesia, Singapore hay Malaysia - yếu tố dễ trở thành “red flag” trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Ngoài ra, doanh nghiệp trong nước còn yếu ở kỹ năng kể câu chuyện (storytelling), khiến nhà đầu tư khó hình dung một cách thuyết phục về tiềm năng tăng trưởng và tác động mà doanh nghiệp có thể tạo ra.

HUY ĐỘNG VỐN “CHƯA BAO GIỜ LÀ DỄ DÀNG”

Chia sẻ hành trình gọi vốn tác động đầu tiên của mình, Tiến sĩ Đào Ngọc Anh, Chủ tịch HĐQT kiêm CEO Detech Coffee, cho biết quá trình huy động vốn “chưa bao giờ là dễ dàng”.

“Xây dựng doanh nghiệp đã khó, nhưng gọi được vốn còn khó hơn”, Tiến sĩ Đào Ngọc Anh nói.

Trong khi đó, về sản phẩm, doanh nghiệp buộc phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế - đó là điều kiện tiên quyết. Tuy nhiên, theo bà Ngọc Anh, yếu tố mang tính quyết định lại nằm ở “sự sẵn sàng thay đổi”.

“Tôi phải tự hỏi mình: có đủ minh bạch không? Có dám “mở sổ sách” không? Có sẵn sàng thay đổi mô hình và chính bản thân để phù hợp với yêu cầu của nhà đầu tư không? Khi câu trả lời là ‘có’, thì doanh nghiệp mới thực sự sẵn sàng”, Tiến sĩ Đào Ngọc Anh nói.

Ngoài ra, vốn rất quan trọng, nhưng năng lực để sử dụng vốn hiệu quả “thậm chí còn quan trọng hơn”. Theo bà Đào Ngọc Anh, nếu quỹ không thể hỗ trợ về mặt tri thức, vận hành và quản lý, thì doanh nghiệp vẫn sẽ gặp khó trong tăng trưởng. Do đó, bà tin rằng chọn đúng đối tác sẽ khiến hành trình gọi vốn và mở rộng dễ dàng hơn rất nhiều.

Đáng chú ý, nhờ các động lực chính sách quan trọng như cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, danh mục phân loại xanh quốc gia 2025 và Kế hoạch Hành động Quốc gia về Kinh tế Tuần hoàn đến năm 2035, đầu tư tác động tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ.

Ngày càng có nhiều doanh nghiệp đem đến các giải pháp thực tiễn trong những lĩnh vực then chốt như nông nghiệp bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, giáo dục, y tế, năng lượng tái tạo, trao quyền kinh tế cho phụ nữ và hòa nhập tài chính. Những doanh nghiệp này không chỉ tạo ra tác động xã hội và môi trường rõ ràng, mà còn mang lại lợi nhuận tài chính cho các nhà đầu tư tác động.

Diễn đàn Đầu tư Tác động Việt Nam 2025 bao gồm các phiên thảo luận chuyên sâu về xây dựng môi trường thuận lợi, giúp doanh nghiệp tạo tác động tiếp cận tài chính và mở rộng hoạt động kinh doanh, cũng như tối đa hóa tác động xã hội và môi trường.

Một số doanh nghiệp đã chia sẻ mô hình kinh doanh mang lại lợi ích tích cực cho môi trường và cộng đồng. Nổi bật là mô hình kết hợp năng lượng mặt trời áp mái với vườn sinh thái đô thị, giúp giảm nhiệt độ thành phố, cắt giảm khí thải và tạo việc làm xanh cho phụ nữ và lao động trung niên – những nhóm thường bị bỏ lại phía sau trong quá trình công nghiệp hoá.