Từ TV đến trung tâm dữ liệu: Cuộc "tái sinh" của các đế chế điện tử Nhật Bản

Trong kỷ nguyên AI, lợi thế không còn nằm ở những sản phẩm tiêu dùng quen thuộc. Có một thời, nhắc đến điện tử Nhật Bản là nhắc đến những cái tên như Panasonic, Sony, Hitachi, Toshiba hay Sharp. Các sản phẩm "Made in Japan" từng là biểu tượng của chất lượng, đổi mới và là niềm mơ ước của hàng triệu gia đình trên toàn thế giới.

THỜI ĐẠI ĐIỆN TỬ TIÊU DÙNG ĐÃ KHÉP LẠI

Cuối những năm 1970, khi Trung Quốc bắt đầu công cuộc cải cách và mở cửa, chính Panasonic là một trong những doanh nghiệp Nhật Bản đầu tiên chuyển giao công nghệ sản xuất tivi, tủ lạnh và máy giặt cho các doanh nghiệp quốc doanh của nước này. Những dây chuyền sản xuất ấy góp phần đặt nền móng cho sự hình thành của "công xưởng thế giới" sau này.

Thế nhưng gần nửa thế kỷ sau, cán cân cạnh tranh đã đảo chiều.

Các doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ làm chủ công nghệ sản xuất điện tử tiêu dùng mà còn trở thành đối thủ đáng gờm trên thị trường toàn cầu. Trong khi đó, Samsung của Hàn Quốc thống lĩnh nhiều phân khúc điện tử cao cấp, còn các doanh nghiệp như Huawei, CATL hay BYD liên tục mở rộng ảnh hưởng sang các lĩnh vực chiến lược như thiết bị viễn thông, pin và AI.

Đối với các tập đoàn Nhật Bản, sự thay đổi không chỉ đến từ đối thủ mới mà còn từ chính bản chất của ngành công nghiệp.

Nếu trước đây, giá trị của một chiếc tivi hay máy ảnh nằm ở phần cứng, thì ngày nay, phần mềm, chip bán dẫn và hệ sinh thái số mới là yếu tố quyết định sức cạnh tranh. Những doanh nghiệp sở hữu quy mô sản xuất khổng lồ, năng lực phát triển chip và phần mềm đã dần chiếm ưu thế, trong khi mô hình tích hợp dọc từng làm nên thành công của Nhật Bản lại trở nên kém hiệu quả.

Theo giáo sư Atsushi Osanai, Trường Kinh doanh Waseda (Nhật Bản), thành công của ngành điện tử Nhật trong thế kỷ XX được xây dựng trên ba trụ cột là tích hợp dọc, sản xuất hàng loạt và tiêu thụ quy mô lớn. Tuy nhiên, khi sản phẩm ngày càng được quyết định bởi chip và phần mềm – những lĩnh vực đòi hỏi chi phí đầu tư khổng lồ và quy mô toàn cầu – lợi thế dần nghiêng về các doanh nghiệp như Samsung, TSMC hay Huawei.

Cuộc cách mạng AI đang đẩy quá trình tái cấu trúc này diễn ra nhanh hơn bao giờ hết.

AI MỞ RA CUỘC CHƠI MỚI

Trong số các "ông lớn" điện tử Nhật Bản, Sony được xem là doanh nghiệp chuyển mình thành công nhất.

Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào mảng điện tử tiêu dùng, Sony từng bước dịch chuyển sang lĩnh vực nội dung số, từ game, âm nhạc, anime đến điện ảnh. Song song đó, công ty vẫn duy trì lợi thế trong lĩnh vực cảm biến hình ảnh – linh kiện được sử dụng trong hàng loạt thiết bị của các hãng công nghệ khác.

Hitachi cũng có một hành trình tương tự nhưng theo hướng B2B. Sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, tập đoàn này tái cấu trúc mạnh mẽ, thu hẹp mảng điện tử gia dụng để tập trung vào công nghệ thông tin, hạ tầng xã hội và nền tảng số Lumada. Đến nay, nhu cầu đầu tư trung tâm dữ liệu phục vụ AI đã trở thành động lực tăng trưởng mới cho Hitachi thông qua các giải pháp điện lưới và hạ tầng kỹ thuật số.

Trong khi đó, Panasonic vẫn đang ở giữa hành trình tìm kiếm bản sắc mới.

Doanh nghiệp hơn một thế kỷ tuổi này hiện sở hữu danh mục sản phẩm rất rộng, từ pin xe điện, hệ thống giải trí trên máy bay, thiết bị hàng không, pin lưu trữ cho đến máy sấy tóc và đồ gia dụng. Chính sự đa dạng ấy lại khiến Panasonic gặp khó trong việc xây dựng một câu chuyện tăng trưởng đủ sức thuyết phục nhà đầu tư.

Lời giải mà Panasonic lựa chọn là AI.

Thay vì cạnh tranh trực diện ở các mô hình AI hay chip xử lý, doanh nghiệp muốn trở thành nhà cung cấp hạ tầng phía sau các trung tâm dữ liệu.

Trong ba năm tới, Panasonic dự kiến đầu tư khoảng 500 tỷ yên vào các lĩnh vực liên quan đến hạ tầng AI, trong đó phần lớn nguồn vốn dành cho mảng pin và hệ thống lưu trữ năng lượng phục vụ các trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Đây là thị trường đang tăng trưởng rất nhanh khi các nhà cung cấp dịch vụ đám mây liên tục mở rộng hệ thống máy chủ để đáp ứng nhu cầu AI tạo sinh.

Một trong những lợi thế của Panasonic là các bộ pin dự phòng (Battery Backup Unit - BBU) lắp đặt trong tủ máy chủ. Không chỉ đóng vai trò dự phòng khi mất điện, các hệ thống này còn giúp xử lý những đợt tăng đột biến về nhu cầu điện của GPU – bộ xử lý đang được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống AI.

Khi các GPU đồng loạt hoạt động, mức tiêu thụ điện có thể tăng rất nhanh. Hệ thống pin sẽ bổ sung công suất tức thời nhằm giảm tải cho lưới điện, tối ưu hóa hiệu quả vận hành của trung tâm dữ liệu.

Panasonic cho biết đang hợp tác cùng các nhà vận hành trung tâm dữ liệu lớn ngay từ giai đoạn thiết kế máy chủ thế hệ mới. Doanh nghiệp đặt mục tiêu tăng gấp ba năng lực cung ứng pin lithium-ion cho lĩnh vực này vào năm tài chính 2028.

Động lực chuyển dịch còn đến từ thực tế rằng thị trường pin xe điện – vốn là mảng kinh doanh quan trọng của Panasonic – đang chịu áp lực lớn sau khi các chính sách trợ giá xe điện tại Mỹ kết thúc, trong khi cạnh tranh từ CATL và BYD ngày càng gay gắt.

THÁCH THỨC LỚN NHẤT KHÔNG PHẢI CÔNG NGHỆ MÀ LÀ BẢN SẮC

Mặc dù giá cổ phiếu Panasonic đã tăng mạnh nhờ kỳ vọng vào AI và kế hoạch tái cấu trúc, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường vẫn đang đặt cược nhiều hơn vào kỳ vọng thay vì kết quả thực tế.

Theo các nhà phân tích, khác với Hitachi – nơi AI đã trực tiếp tạo ra tăng trưởng lợi nhuận từ các mảng điện lưới và nền tảng số – Panasonic hiện mới chỉ tham gia chuỗi giá trị AI ở cấp độ linh kiện và pin. Điều này khiến tác động đến lợi nhuận toàn tập đoàn còn khá hạn chế.

Thách thức lớn hơn nằm ở việc xác định doanh nghiệp thực sự muốn trở thành ai trong tương lai.

Trong nhiều năm qua, Panasonic đã nhiều lần thay đổi trọng tâm chiến lược: từ điện tử tiêu dùng sang B2B, rồi ô tô, pin và giờ là AI. Sự dịch chuyển liên tục khiến giới đầu tư khó nhìn thấy một định hướng dài hạn đủ rõ ràng.

Không giống Sony, tập trung vào giải trí, hay Hitachi tập trung vào hạ tầng số, Panasonic vẫn phải duy trì một danh mục kinh doanh rất rộng cùng mạng lưới nhà máy sản xuất truyền thống trải khắp Nhật Bản.

Ngay cả các thiết bị gia dụng từng làm nên tên tuổi tập đoàn cũng trở thành bài toán khó.

Ban lãnh đạo Panasonic không muốn từ bỏ hoàn toàn lĩnh vực này bởi đây vẫn là cầu nối trực tiếp giữa thương hiệu với người tiêu dùng. Thay vào đó, doanh nghiệp lựa chọn giảm chi phí bằng cách chuyển hoạt động sản xuất và kinh doanh tivi tại Bắc Mỹ và châu Âu cho đối tác Skyworth của Trung Quốc, đồng thời tận dụng kinh nghiệm vận hành đã tích lũy tại thị trường Trung Quốc để nâng cao tốc độ và hiệu quả sản xuất.

Theo Nikkei, điều đáng chú ý là sau gần 50 năm kể từ khi Panasonic mang công nghệ đến Trung Quốc, giờ đây chính doanh nghiệp Nhật Bản lại coi Trung Quốc là nơi cần học hỏi.

Theo lãnh đạo Panasonic, tốc độ đổi mới của các doanh nghiệp Trung Quốc diễn ra gần như liên tục. Nếu không thể chuyển đổi nhanh tương đương, doanh nghiệp Nhật sẽ rất khó duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.