Việt Nam trước bài toán 5G: Không chỉ công nghệ sẵn sàng, cả thị trường cũng phải sẵn sàng

Hàng trăm tỷ USD đã được rót vào hạ tầng 5G toàn cầu. Nhưng người dùng di động vẫn chưa thấy lý do đủ thuyết phục để "lên đời". Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà nằm ở chỗ thế hệ trước vẫn đang làm tốt việc của mình.

VẤN ĐỀ LỚN NHẤT CỦA 5G LÀ ... 4G 

Khi các nhà mạng toàn cầu bắt đầu triển khai 5G, kỳ vọng phổ biến là làn sóng thuê bao mới sẽ ào ạt đổ về, giống như những gì từng xảy ra khi 3G thay thế 2G, hay khi 4G LTE mở ra thời đại video di động. Thế nhưng, bức tranh thực tế lại khác xa dự báo.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Huấn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Bản sao Số Luân Đôn, người có nhiều năm nghiên cứu và tư vấn triển khai 5G tại Vương quốc Anh và Việt Nam, bản chất của vấn đề nằm ở chỗ thế hệ công nghệ trước vẫn đang hoàn thành xuất sắc vai trò của mình. "Trên thực tế, 5G chưa thực sự tạo ra một bước đột phá rõ rệt trong việc thu hút thêm người dùng di động so với 4G. Nguyên nhân là bởi 4G hiện nay vẫn đáp ứng khá tốt nhu cầu của người dùng, từ tốc độ dữ liệu đến trải nghiệm dịch vụ”, ông nhận định.

Đây là một nghịch lý hiếm gặp trong lịch sử viễn thông. Với mỗi bước chuyển thế hệ trước đây, sự vượt trội của công nghệ mới đều đủ rõ ràng để người dùng cảm nhận ngay trong sinh hoạt hằng ngày: gọi video mượt hơn, tải phim nhanh hơn, kết nối ổn định hơn. Nhưng với 5G, phần lớn những cải tiến kỹ thuật vượt trội, độ trễ cực thấp, mật độ kết nối khổng lồ, tốc độ lý thuyết lên tới hàng chục Gbps, lại chưa có ứng dụng tiêu dùng đại chúng nào khai thác triệt để.

Người dùng xem phim Netflix trên di động không cần tốc độ 10 Gbps. Người dùng gọi video không cần độ trễ 1 mili-giây. Và vì vậy, với đại đa số thuê bao cá nhân, 4G vẫn là lựa chọn "đủ dùng". Câu hỏi "tại sao tôi cần nâng cấp lên 5G?" vẫn chưa có câu trả lời thuyết phục ở cấp độ người tiêu dùng phổ thông.

CÁC NHÀ MẠNG BUỘC PHẢI TÌM HƯỚNG ĐI MỚI

Trước thực tế đó, chiến lược chỉ trông chờ vào tăng trưởng thuê bao di động để hoàn vốn cho 5G đang dần bộc lộ giới hạn. Theo GS.TS Nguyễn Xuân Huấn, việc đầu tư vào 5G chỉ để gia tăng thuê bao di động chưa chắc đã tạo ra hiệu quả kinh tế rõ ràng. Điều đó có nghĩa là các nhà mạng đang đứng trước áp lực phải xoay trục - tìm kiếm các mô hình kinh doanh hoàn toàn mới để biến hạ tầng đắt đỏ trở thành tài sản sinh lời.

Mạng riêng 5G dành cho doanh nghiệp, gọi là private 5G, được coi là một trụ cột quan trọng trong chiến lược kiếm tiền từ 5G. Mô hình này nhắm đến các khu công nghiệp, bệnh viện, cảng biển, sân bay, hay trường đại học — những nơi có nhu cầu kết nối chuyên biệt, độ tin cậy cao và không thể chia sẻ hạ tầng với mạng công cộng.

Ngoài ra, network slicing, khả năng phân chia một mạng vật lý thành nhiều "lớp dịch vụ" độc lập với các chỉ số chất lượng khác nhau, cũng mở ra cơ hội cung cấp dịch vụ theo yêu cầu cho các khách hàng doanh nghiệp, điều mà 4G không thể làm được ở cùng quy mô.

Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn còn khoảng cách xa so với kỳ vọng. Trên toàn cầu, số hợp đồng private 5G có giá trị lớn - ở mức trên 100.000 euro - vẫn khá khiêm tốn so với quy mô đầu tư hạ tầng mà ngành viễn thông đã bỏ ra.

KINH NGHIỆM ĐẨY MẠNH THỊ TRƯỜNG 5G CỦA VƯƠNG QUỐC ANH

GS.TS Nguyễn Xuân Huấn cho biết chính phủ Anh đã dành khoảng 200 triệu bảng trong vòng 5-6 năm để tài trợ các chương trình thử nghiệm 5G trong thực tế, từ nông nghiệp thông minh, logistics, xây dựng đến sản xuất phim chuyên nghiệp. Hàng trăm doanh nghiệp tham gia, nhiều dự án đạt kết quả tích cực, và các trường hợp ứng dụng thực tế được ghi nhận. Đây là nền tảng để xây dựng luận chứng kinh tế cho các giai đoạn viễn thông tiếp theo.

Điều đáng chú ý hơn là triết lý đằng sau mô hình đầu tư này. Thay vì tài trợ toàn bộ, Chính phủ Anh yêu cầu doanh nghiệp tham gia đồng đầu tư theo tỷ lệ 80/20, 70/30 hoặc 50/50 tùy quy mô. GS.TS Nguyễn Xuân Huấn đánh giá đây là một mô hình đáng để Việt Nam tham khảo, bởi cơ chế đó đảm bảo "các bên tham gia có trách nhiệm thực sự và gắn bó với dự án”, thay vì chỉ nhận vốn mà không có cam kết thực chất.

Chuyên gia nhấn mạnh triết lý “chỉ có công nghệ sẵn sàng vẫn chưa đủ mà cả thị trường cũng cần phải sẵn sàng”.

“Để thị trường sẵn sàng, cần có bằng chứng cụ thể rằng 5G tạo ra giá trị không thể thay thế trong những bối cảnh ứng dụng nhất định”, GS.TS Nguyễn Xuân Huấn nói. “Chính phủ không thể làm thay điều đó cho doanh nghiệp, nhưng có thể giảm rủi ro để doanh nghiệp dám thử”.

Theo ông, bài toán 5G cuối cùng không phải là bài toán kỹ thuật. Các tiêu chuẩn đã được xây dựng, thiết bị đã sẵn có, băng tần đã được phân bổ. Thách thức thực sự, như GS.TS Nguyễn Xuân Huấn chỉ ra, là làm thế nào để "các nhà mạng có thể khai thác hiệu quả 5G và thu hồi vốn đầu tư". Đây là câu hỏi mà không chỉ Việt Nam hay Vương quốc Anh, mà toàn bộ ngành viễn thông toàn cầu vẫn đang đi tìm câu trả lời.