4 mức độ dịch vụ công chủ động: Từ nhắc việc đến tự động giải quyết

Theo ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, một trong những nội dung được đề cập trong nghị định hướng dẫn Luật Chuyển đổi số là đổi mới cách cung cấp dịch vụ công trực tuyến, hướng tới giảm các thao tác và giấy tờ người dân, doanh nghiệp phải thực hiện.

THỰC HIỆN TOÀN TRÌNH TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ

Theo ông Tuấn, thời gian qua, nhiều thủ tục hành chính đã được đưa lên môi trường trực tuyến. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít thủ tục dù được cung cấp trực tuyến nhưng người dân vẫn phải chuẩn bị hồ sơ và nộp trực tiếp.

Từ thực tế này, ông Tuấn cho biết định hướng được đặt ra là đã cung cấp dịch vụ trực tuyến “thì phải thực hiện trực tuyến toàn trình”, tức toàn bộ quy trình được thực hiện trên môi trường số. Đối với những thủ tục vẫn cần một bước xử lý thủ công, cơ quan cung cấp dịch vụ phải công khai, minh bạch và nêu rõ lý do.

Cách tiếp cận này hướng tới việc lấy dịch vụ trực tuyến làm mặc định, thay vì chỉ đưa một phần quy trình lên môi trường số trong khi người dân vẫn phải thực hiện các công đoạn trực tiếp.

Đáng chú ý, một nội dung khác được ông Tuấn đề cập là nguyên tắc khai báo một lần. Theo đó, người dân và doanh nghiệp chỉ cần cung cấp thông tin một lần; khi thực hiện các thủ tục tiếp theo, cơ quan nhà nước có trách nhiệm sử dụng lại thông tin đã được cung cấp hoặc khai thác dữ liệu từ các cơ quan nhà nước để tự động điền thông tin.

“Chúng tôi quy định người dân, doanh nghiệp chỉ cung cấp dữ liệu một lần”, ông Tuấn cho biết, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm người dân, doanh nghiệp không phải khai báo lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Việc tái sử dụng dữ liệu không chỉ nhằm giảm thao tác kê khai mà còn góp phần khắc phục tình trạng người dân phải cung cấp cùng một thông tin nhiều lần khi thực hiện các thủ tục hành chính khác nhau. Khi dữ liệu đã được cung cấp, cơ quan nhà nước phải chủ động sử dụng lại hoặc khai thác dữ liệu phù hợp để phục vụ giải quyết thủ tục, thay vì tiếp tục yêu cầu người dân tự kê khai.

BỐN MỨC ĐỘ DỊCH VỤ CÔNG CHỦ ĐỘNG

Bên cạnh dịch vụ trực tuyến toàn trình và nguyên tắc khai báo một lần, nội dung đáng chú ý là chuyển từ cung cấp dịch vụ công bị động sang dịch vụ công chủ động. Trước đây, người dân thường phải tự tìm hiểu thủ tục, chuẩn bị hồ sơ và nộp trực tiếp hoặc trực tuyến. Với cơ chế chủ động, khi cơ quan nhà nước đã có dữ liệu và thông tin cần thiết, cơ quan nhà nước phải chủ động thực hiện các công việc có thể thực hiện thay cho người dân.

Theo đó, dịch vụ công chủ động được chia thành bốn mức độ, từ hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục đến tự động giải quyết khi đủ điều kiện.

Ở mức thứ nhất, hệ thống chủ động nhắc người dân về những thủ tục cần thực hiện. Chẳng hạn, khi giấy phép lái xe sắp hết hạn, hệ thống sẽ gửi thông báo, nhắc người dân về thời hạn đổi giấy phép và hướng dẫn cách thực hiện thủ tục.

Ở mức thứ hai, hệ thống không chỉ nhắc việc mà còn chuẩn bị sẵn hồ sơ dựa trên dữ liệu đã có. Người dân chỉ cần bổ sung những thông tin còn thiếu và xác nhận để thực hiện thủ tục, thay vì phải tự khai báo lại toàn bộ thông tin.

Mức thứ ba là kết hợp nhiều thủ tục hành chính trong cùng một quy trình. Ông Tuấn lấy ví dụ khi một đứa trẻ ra đời, các thủ tục khai sinh, đăng ký thường trú và cấp bảo hiểm y tế có thể được thực hiện cùng lúc nếu cơ quan nhà nước đã có đủ dữ liệu cần thiết.

Theo ông, cách làm này giúp giảm các thao tác và số bước người dân phải thực hiện khi giải quyết những thủ tục có liên quan với nhau.

Ở mức cao nhất, hệ thống có thể tự động giải quyết thủ tục khi dữ liệu của cơ quan nhà nước đủ để xác định người dân đáp ứng các điều kiện theo quy định. Khi đó, hệ thống chủ động xử lý và thông báo kết quả, người dân không phải tự khởi tạo và thực hiện từng bước thủ tục như trước.

Bốn mức độ trên thể hiện định hướng mở rộng vai trò chủ động của cơ quan nhà nước trong cung cấp dịch vụ công: từ thông báo, hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, kết hợp thủ tục đến tự động giải quyết. Mục tiêu là giảm những công việc người dân phải tự thực hiện khi cơ quan nhà nước đã có dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục. Thay vì để người dân tự tìm kiếm thông tin và lặp lại các thao tác, hệ thống dịch vụ công sẽ chủ động hơn trong việc hỗ trợ và xử lý công việc trên môi trường số.