“Cánh cửa mới” để startup Việt Nam vươn ra toàn cầu

Dự án “Nâng cao năng lực hỗ trợ đổi mới sáng tạo của Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia” do Chính phủ Nhật Bản tài trợ đã đánh dấu sự trưởng thành của 12 dự án tiềm năng sau hành trình ươm tạo đầy thử thách. Dự án do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) phối hợp cùng Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và đối tác triển khai BK Holdings thực hiện.

Mới đây, tại sự kiện Demo Day 2026, ông Taro Makino, Tùy viên Thương mại, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, cho biết vừa qua Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã thăm chính thức Việt Nam, hội kiến Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và hội đàm với Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng. Lãnh đạo hai phía đã nhất trí thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên, bao gồm AI và khoa học công nghệ.  

“Tôi hy vọng việc thúc đẩy quan hệ đối tác và hợp tác giữa các startup, doanh nghiệp hai nước thông qua sự phối hợp giữa NIC, UNDP và Nhật Bản sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế – xã hội của cả hai quốc gia”, ông Taro Makino nói. 

SỰ CHUYỂN HÓA TRONG TƯ DUY CỦA CÁC NHÀ SÁNG LẬP

Chia sẻ bên lề sự kiện, ông Phạm Tuấn Hiệp, Giám đốc đầu tư BK Holdings, cho biết trải nghiệm sâu đậm nhất mà những người tham gia chương trình có được chính là sự “chuyển hóa của các nhà sáng lập startup”. 

“Các bạn đã chuyển hóa năng lực lãnh đạo của mình, chuyển hóa năng lực phát triển sản phẩm. Đó là phần khó nhất và chậm nhất. Nhưng chúng tôi tự hào là chương trình này chạm được đến đúng phần tác động đó”, ông Phạm Tuấn Hiệp nói. 

Sự chuyển hóa thể hiện ở tốc độ thích nghi và khả năng biến lời tư vấn thành những bước đi vững chắc, giúp startup tìm ra lối thoát và bứt phá nhanh hơn.

Những ngày đầu tiên, các founder còn rất mơ hồ về quá trình gọi vốn, về định giá doanh nghiệp, về kế hoạch và lộ trình phát triển để gọi vốn. Họ cũng khá mơ hồ về chiến lược phát triển sản phẩm, cách đưa sản phẩm ra thị trường.

Theo ông, các startup tham gia chương trình có những startup là “khởi nghiệp nội bộ”. Đây là những dự án nằm trong lòng doanh nghiệp lớn. Thách thức lớn nhất là sự giao thoa vai trò: người sáng lập vừa phải giữ tinh thần khởi nghiệp quyết liệt, vừa phải vận hành theo hệ thống quy chuẩn của công ty mẹ. Sự chuyển hóa ở nhóm này nằm ở khả năng cân bằng giữa tư duy "Founder" sáng tạo và năng lực "Manager" điều hành.  

Trong khi đó, với nhóm startup độc lập, chương trình đóng vai trò "chất xúc tác" để rút ngắn lộ trình. Thay vì phải tự mày mò, thử sai và mất nhiều thời gian tìm hướng đi, các founder được hấp thụ kiến thức thực chiến từ chuyên gia để giải quyết trực diện các "điểm nghẽn" riêng biệt.

Sự chuyển hóa thể hiện ở tốc độ thích nghi và khả năng biến lời tư vấn thành những bước đi vững chắc, giúp họ tìm ra lối thoát và bứt phá nhanh hơn. “Những ngày đầu tiên, các founder còn rất mơ hồ về quá trình gọi vốn, về định giá doanh nghiệp, về kế hoạch và lộ trình phát triển để gọi vốn. Họ cũng khá mơ hồ về chiến lược phát triển sản phẩm, cách đưa sản phẩm ra thị trường”. 

Bên cạnh đó, theo ông, Hiệp, những thay đổi trong lòng người lãnh đạo biến thành những thay đổi của đội nhóm, của chiến lược và kế hoạch kinh doanh - đó cũng chính là một phần của sự chuyển hóa.

Ông Trần Xuân Mới, nhà sáng lập startup ATM Academy, cho rằng giá trị lớn nhất của chương trình là tạo ra một hệ sinh thái kết nối giữa startup, mentor và các chuyên gia thực chiến.  

Theo ông, việc được lắng nghe các góc nhìn, phản biện từ những người ở nhiều lĩnh vực khác nhau giúp startup nhìn rõ hơn về sản phẩm, “nỗi đau” của thị trường và tránh tư duy bó hẹp trong chính mô hình của mình. 

Ngoài ra, ông cũng đánh giá cao tính mở của chương trình khi quy tụ nhiều nguồn lực hỗ trợ startup, từ phía Chính phủ Nhật Bản, UNDP, NIC đến BK Holdings, mang lại nhiều giá trị thực tiễn cho doanh nghiệp khởi nghiệp. 

ĐỒNG HÀNH ĐỂ CÁC STARTUP TRỞ NÊN “INVESTABLE VÀ MARKETABLE”

Ông Hiệp cho biết 12 startup trong chương trình đang ở giai đoạn ban đầu hình thành sản phẩm, mô hình kinh doanh. Chương trình đã đặt ra mục tiêu từ đầu là đồng hành và giúp 12 startup trở nên “investable và marketable”. 

Investable có nghĩa là phù hợp để gọi vốn và làm việc với nhà đầu tư. Nhưng để investable được thì trước tiên phải marketable. Marketable tức là sản phẩm phải được thương mại hóa, phải ra được thị trường, phải kiểm định được là có khách hàng hay không, có người dùng hay không, mô hình kinh doanh có được thị trường chấp nhận hay không. Và khi đã marketable, cộng thêm pháp lý, lộ trình gọi vốn, định giá thì mới có thể investable.  

Các đơn vị tổ chức yêu cầu tiêu chí sản phẩm hay dịch vụ đều phải technology-driven, tức là dựa trên ứng dụng công nghệ. 12 startup mỗi đơn vị có một sản phẩm riêng - từ thiết bị đo sóng não, đến giải pháp giáo dục online, đánh giá và hướng dẫn tiết kiệm năng lượng cho khu dân cư - đều dựa trên những giải pháp công nghệ, thậm chí là công nghệ sâu. 

“Nhưng đây cũng là một thách thức cho chính chương trình, vì các startup ứng dụng công nghệ và cải tiến công nghệ, nhưng thương mại hóa những giải pháp đó như thế nào để đưa vào sản phẩm, vào mô hình kinh doanh?”, ông Hiệp nói. “Bởi vì, công nghệ chỉ là công cụ thôi. Quan trọng là nó có giải quyết được vấn đề của khách hàng không, có thuận tiện không, giá có hợp lý không, mô hình kinh doanh có phù hợp với thị trường không”. 

“Tức là chương trình có ba lớp thách thức: nghiên cứu phát triển công nghệ, đưa vào sản phẩm dịch vụ thương mại, và phát triển mô hình kinh doanh. Đó cũng là điểm thú vị và thách thức của một chương trình ươm tạo các công ty công nghệ khởi nghiệp dựa trên đổi mới sáng tạo”, Giám đốc đầu tư BK Holdings chia sẻ. 

Theo bà Đỗ Lê Thu Ngọc, Trợ lý Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam kiêm Trưởng phòng Tăng trưởng bao trùm, hành trình vừa qua của các startup là quá trình đầy khó khăn và thách thức, đặc biệt trong việc vượt qua khác biệt về văn hóa, ngôn ngữ và cách thức kinh doanh để tiếp cận thị trường quốc tế.

Nhật Bản có thể chỉ là thị trường đầu tiên, còn trong tương lai các startup Việt hoàn toàn có thể tiếp tục mở rộng sang nhiều thị trường khác. “Hôm nay có thể xem là sự khởi đầu cho một cánh cửa mới dành cho tất cả các doanh nghiệp tham gia dự án”, bà Ngọc nhấn mạnh.