Chatbot: 'Trợ thủ' đầu tư mới của giới trẻ Trung Quốc

Sự bùng nổ của nhóm nhà đầu tư này – được gọi là “Xiao Dengs” – đang góp phần định hình lại động lực vận hành của thị trường chứng khoán hơn 14.000 tỷ USD của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

THẾ HỆ NHÀ ĐẦU TƯ MỚI ĐANG HÌNH THÀNH

Khi bắt đầu giao dịch chứng khoán vào năm 2020, Lito Chen làm đúng theo những lời khuyên quen thuộc mà nhiều nhà đầu tư mới thường nghe: chọn các cổ phiếu blue-chip được các chuyên gia đánh giá là “an toàn”. Với số tiền tiết kiệm ít ỏi của một sinh viên đại học, Chen mua cổ phiếu của các công ty lớn, trong đó có những doanh nghiệp rượu nổi tiếng của Trung Quốc.

Nhưng thực tế thị trường không diễn ra như kỳ vọng. Các khoản đầu tư đó nhanh chóng sụt giảm, khiến số tiền tích lũy của anh gần như bốc hơi. Trải nghiệm này không chỉ khiến Chen mất tiền mà còn làm lung lay niềm tin của anh vào những phân tích tài chính truyền thống.

Bước sang năm 2024, khi chuẩn bị quay trở lại thị trường với một vòng đầu tư mới, Chen quyết định thử một cách tiếp cận khác – thứ mà nhiều người trẻ quen thuộc hơn: trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội.

Thay vì nghe theo khuyến nghị của các chuyên gia trên báo cáo tài chính, Chen tìm kiếm gợi ý từ chatbot AI và các cộng đồng đầu tư trực tuyến. Anh tham khảo các đề xuất từ những chatbot phổ biến tại Trung Quốc như Kimi hay Zhipu, đồng thời trao đổi với bạn bè trên internet về các cơ hội đầu tư.

Danh mục cổ phiếu mới của Chen trải rộng từ công nghệ, quốc phòng đến khai khoáng – những lĩnh vực thường được nhắc đến trong các cuộc thảo luận trực tuyến. Kết quả vượt ngoài mong đợi: anh không chỉ bù đắp được khoản lỗ trước đó mà còn có thêm lợi nhuận.

“Tôi sẽ dựa nhiều hơn vào AI để chọn cổ phiếu trong tương lai”, Chen, sinh viên 24 tuổi sống tại Thượng Hải, nói. “Có những mã mà AI gợi ý cho tôi cứ tăng liên tục”.

Theo hãng tin Bloomberg, câu chuyện của Chen phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn đang diễn ra trên thị trường chứng khoán Trung Quốc: sự trỗi dậy của một thế hệ nhà đầu tư trẻ, am hiểu công nghệ và sẵn sàng thử nghiệm những phương thức đầu tư hoàn toàn mới.

“XIAO DENGS” – LỰC LƯỢNG GEN Z ĐANG THAY ĐỔI THỊ TRƯỜNG

Những nhà đầu tư trẻ như Chen hiện được gọi bằng một biệt danh tại Trung Quốc: “Xiao Dengs”, có thể hiểu nôm na là “những chàng trai cô gái nhỏ”. Dù tên gọi mang sắc thái thân mật, ảnh hưởng của họ đối với thị trường tài chính lại ngày càng lớn.

Theo một nghiên cứu của Ping An Securities và Hurun Research Institute, số lượng nhà đầu tư dưới 30 tuổi tại Trung Quốc đã tăng gấp đôi chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 9/2024 đến tháng 1/2025. Nhóm này hiện chiếm khoảng một phần ba trong tổng số khoảng 240 triệu nhà đầu tư cá nhân trên thị trường.

Nếu mở rộng phạm vi lên dưới 35 tuổi – bao gồm cả Gen Z và những người trẻ thuộc thế hệ Millennials – nhóm này đứng sau hơn 45% số tài khoản giao dịch mới được mở trong năm 2025, tăng thêm 5 điểm phần trăm so với năm trước.

Yang Delong, kinh tế trưởng tại First Seafront Fund Management, nhận định năm 2025 có thể được xem là thời điểm mà các giao dịch của “Xiao Dengs” bắt đầu chiếm ưu thế trên thị trường, với phong cách đầu tư “đầy táo bạo và khác biệt”.

Không giống thế hệ cha mẹ thường ưu tiên tiết kiệm và đầu tư dài hạn, các nhà đầu tư trẻ có xu hướng tìm kiếm cổ phiếu tăng trưởng cao và giao dịch nhanh. Họ cũng dễ bị tác động bởi tâm lý thị trường và các xu hướng trên mạng xã hội.

Điều này khiến nhịp độ giao dịch trên thị trường trở nên nhanh hơn và biến động mạnh hơn.

“Hoạt động giao dịch ngày càng mang tính ngắn hạn, phụ thuộc nhiều vào tâm lý và chịu ảnh hưởng lớn từ các nhà đầu tư trẻ”, chuyên gia Yang Ruyi, quản lý quỹ tại Shanghai Prospect Investment Management, nhận xét.

Theo ông, sự khác biệt trong tâm lý đầu tư giữa hai thế hệ đang làm thay đổi cấu trúc của thị trường chứng khoán Trung Quốc.

“Những nhà đầu tư lâu năm lo ngại thị trường điều chỉnh, trong khi người mới lại sợ bỏ lỡ cơ hội,” ông nói. “Sự khác biệt này đang tái định hình động lực của thị trường cổ phiếu Trung Quốc.”

Trước làn sóng nhà đầu tư trẻ, các công ty môi giới cũng buộc phải thay đổi cách tiếp cận khách hàng. Một số công ty đã thử nghiệm các chiến lược marketing mới lạ như sử dụng linh vật hoạt hình, sản xuất podcast hay thậm chí các bộ phim ngắn kịch tính nhằm thu hút sự chú ý của thế hệ Gen Z.

GEN Z CHUYỂN HƯỚNG ĐẦU TƯ TỪ BẤT ĐỘNG SẢN SANG CHỨNG KHOÁN

Sự trỗi dậy của các nhà đầu tư trẻ tại Trung Quốc diễn ra muộn hơn so với nhiều thị trường khác, đặc biệt là Mỹ.

Ở Mỹ, làn sóng Gen Z tham gia thị trường đã bùng nổ từ vài năm trước, nhờ sự phổ biến của các nền tảng giao dịch miễn phí như Robinhood, thời gian rảnh rỗi trong đại dịch Covid-19 và những đợt tăng giá mạnh của tiền điện tử, cổ phiếu meme hay vàng.

Theo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, từ năm 2016 đến 2022, người trưởng thành dưới 35 tuổi đã chuyển từ nhóm ít có tài khoản môi giới nhất sang nhóm có tỷ lệ sở hữu cao nhất.

Tại Trung Quốc, quá trình này diễn ra chậm hơn. Trong nhiều năm, bất động sản vẫn là kênh tích lũy tài sản chủ yếu của người dân. Tuy nhiên, sau đại dịch, thị trường bất động sản suy yếu rõ rệt, lãi suất thấp kéo dài và các chính sách hỗ trợ của chính phủ đã khiến nhiều người trẻ chuyển sang thị trường chứng khoán.

Ngoài ra, bối cảnh việc làm cũng đóng vai trò quan trọng. Một thế hệ trẻ có trình độ học vấn cao nhưng gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm ổn định đang tìm kiếm cơ hội gia tăng thu nhập từ đầu tư.

Với sự tham gia của họ, thị trường chứng khoán Trung Quốc đã có một năm 2025 khá ấn tượng. Chỉ số CSI 300 – thước đo quan trọng của thị trường – tăng 18%, mức tăng mạnh nhất kể từ giai đoạn đầu đại dịch.

Dù vậy, quy mô vốn của các nhà đầu tư trẻ vẫn còn tương đối nhỏ. Tiết kiệm khi còn trẻ không hề dễ dàng tại Trung Quốc, nơi chi phí sinh hoạt tăng nhanh trong khi mức lương chưa theo kịp.

Trong nhiều trường hợp, cha mẹ vẫn phải hỗ trợ tài chính cho con cái, đặc biệt khi họ gặp khó khăn hoặc rơi vào nợ nần. Điều này phần nào hạn chế mức độ rủi ro mà thế hệ trẻ có thể chấp nhận.

Tuy nhiên, với quy mô dân số Gen Z lên tới khoảng 250 triệu người, ngay cả khi chỉ một phần trong số họ tham gia đầu tư, tác động đối với thị trường vẫn rất đáng kể.

Đáng chú ý, các nhà đầu tư trẻ có xu hướng đổ tiền vào các lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Xu hướng này vô tình phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp mà chính phủ Trung Quốc đang thúc đẩy trong cuộc cạnh tranh công nghệ với Mỹ.

Yan Kaiwen, trưởng bộ phận chiến lược tại China Fortune Securities, cho rằng sự tham gia của Gen Z đang giúp tăng thanh khoản cho các cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ cũng như các doanh nghiệp công nghệ.

“Điều này sẽ hỗ trợ quá trình huy động vốn và phát triển của các ngành công nghiệp mới nổi,” ông nói.

KHOẢNG CÁCH THẾ HỆ TRONG TƯ DUY ĐẦU TƯ

Sự trỗi dậy của “Xiao Dengs” cũng phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn về thị trường chứng khoán tại Trung Quốc.

Trong nhiều năm, thị trường này thường bị coi như một “sòng bạc” hơn là nơi tạo ra của cải bền vững. Nhưng đối với thế hệ trẻ, chứng khoán ngày càng trở thành một phần trong chiến lược tài chính cá nhân.

Tuy vậy, khoảng cách thế hệ vẫn rất rõ rệt.

Tại Bắc Kinh, Jane Wang – một nhân viên công nghệ 32 tuổi – đã ngừng nghe lời khuyên đầu tư từ cha mình. Ông từng khuyên cô bán cổ phiếu của Sungrow Power Supply, một công ty năng lượng tái tạo của Trung Quốc, vì cho rằng mức giá đã quá cao.

Wang lại có góc nhìn khác. Cô tin rằng nhu cầu điện tăng mạnh từ các trung tâm dữ liệu AI sẽ thúc đẩy tăng trưởng của ngành năng lượng.

Thực tế đã chứng minh cô đúng: cổ phiếu Sungrow tăng tới 130% trên thị trường đại lục trong năm 2025 và hiện là một trong những doanh nghiệp được mong đợi niêm yết tại Hong Kong.

“Tôi nghĩ cách suy nghĩ của mình phù hợp hơn với thị trường hiện nay,” Wang nói.

Khi cô cố gắng giải thích cho cha về chuỗi cung ứng của ngành AI, phản ứng ông nhận lại khá thẳng thắn.

“Ông nói rằng tôi đang nói toàn những điều khó hiểu,” cô kể.

Khoảng cách trong cách nhìn thị trường giữa hai thế hệ cho thấy một thực tế: thế hệ Gen Z không chỉ thay đổi cách đầu tư, mà còn đang dần thay đổi chính cấu trúc của thị trường tài chính Trung Quốc.